της Εύπλοιας

Σχεδόν σαράντα χρόνια (1982) έχουν περάσει από τότε που εγκαταστάθηκε στην Κύθνο το πρώτο υβριδικό αιολικό και ηλιακό πάρκο της Ευρώπης. Το αποτελούσαν πέντε ανεμογεννήτριες των 20 KW η καθεμία και  φωτοβολταϊκά συνολικής ισχύος 100 KW. Το 1998 οι πέντε ανεμογεννήτριες αντικαταστάθηκαν από μια ανεμογεννήτρια 500 KW. Το υβριδικό αυτό πάρκο λειτούργησε κάποια χρόνια ακόμη και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και αφέθηκε να καταστραφεί, ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο. Σήμερα ίσα που το θυμούνται οι ντόπιοι. Τουριστικοί οδηγοί που αναφέρονται στην Κύθνο καλούν τους τουρίστες να επισκεφθούν το στοιχειωμένο αξιοθέατο.

Η απόπειρα της ΔΕΗ, που έγινε τη δεκαετία του ‘80 στη Μήλο για εκμετάλλευση της γεωθερμίας, ναυάγησε μετά από μερικούς μήνες παραγωγής, με υπαιτιότητα της εταιρείας και της τοπικής εξουσίας, και το εργοστάσιο είναι σήμερα τόπος φαντασμάτων.

Ο ΟΤΕ εκμεταλλευόμενος ένα ανάλογο πρόγραμμα εγκατέστησε σε κάθε νησί του Αιγαίου μια ανεμογεννήτρια δίπλα στο κεντρικό κάτοπτρο που συνήθως βρίσκεται στην πιο ψηλή κορυφή. Αφέθηκαν όλες να καταστραφούν από ανυπαρξία επίβλεψης – συντήρησης από τον ΟΤΕ.

Δεκάδες επιδοτημένες ανεμογεννήτριες εγκαταστάθηκαν πριν από χρόνια στα νησιά, από Δήμους, ΟΤΕ και ιδιώτες, και σήμερα δεσπόζουν ανενεργές πλέον ως παλιοσίδερα, μνημεία της ανθρώπινης προχειρότητας και ανοησίας…

Θα μπορούσαν οι τοπικές κοινωνίες, εκμεταλλευόμενες τι νέες τεχνολογίες και τα χρηματοδοτικά προγράμματα που υπήρχαν, να προσανατολιστούν προς την ενεργειακή αυτονομία των νησιών μέσω ΑΠΕ; Θα μπορούσαν. Αν ήταν ενημερωμένες κι αν είχαν μια στοιχειώδη διορατικότητα, ώστε να μην τυφλώνονται από τα «εδώ και τώρα» οφέλη του μαζικού τουρισμού θα μπορούσαν να προβλέψουν τη λαίλαπα που θα επακολουθούσε λίγα χρόνια αργότερα.

Αντίθετα, λοιπόν, στη λογική της ενεργειακής αυτονομίας, στα τέλη της δεκαετίας του 90 αρχίζει η μεγάλη στροφή προς τη βιομηχανικού τύπου παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ με τον προγραμματισμό της εγκατάστασης φαραωνικών αιολικών πάρκων στα νησιά. Η Σύρος, η Εύβοια, η Άνδρος, η Γυάρος, νησιά που ήταν κοντά στην Αττική, αλλά και η Σέριφος, αποτέλεσαν τους πρώτους στόχους. Το μεγάλο πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί ήταν η μεταφορά της παραγόμενης αιολικής ενέργειας από τα νησιά στο ηπειρωτικό δίκτυο. Η μεθόδευση ήταν απλή: «Η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό δίκτυο θα δώσει σταθερή τάση στα νησιά», διατυμπάνιζε η τότε κυβέρνηση, «και θα κλείσει τους ρυπογόνους και ακριβούς τοπικούς σταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας». Σε πρώτη φάση η διασύνδεση σχεδιάζεται με την πόντιση καλωδίου και την εγκατάσταση γιγάντιων πυλώνων που θα διασχίζουν τα νησιά. Οι νησιωτικές κοινωνίες αντιδρούν. Οι δήμοι Σύρου, Μυκόνου και Τήνου προσφεύγουν στο Συμβούλιο Επικρατείας και στα αρμόδια τακτικά δικαστήρια και δικαιώνονται. Οι πυλώνες ακυρώνονται. Λίγα χρόνια αργότερα επανέρχονται με φρεσκαρισμένα σχέδια και χωρίς πυλώνες αυτή τη φορά. Η συνέχεια γνωστή. Η διασύνδεση, παρά την προσφυγή του Δικτύου Αιγαίου στο ΣτΕ, ξεκινάει. Στόχος ξεκάθαρος, η μεταφορά στην ηπειρωτική Ελλάδα της παραγόμενης ενέργειας από τα αιολικά πάρκα που θα έχουν εγκατασταθεί εντωμεταξύ στα νησιά. Καταλαβαίνει κανείς ότι χωρίς τη διασύνδεση τα μεγάλα αιολικά δεν έχουν κανένα νόημα.

Οι “επιχειρηματίες” (τα εισαγωγικά γιατί δεν επιχειρούν αλλά εισπράττουν με εξασφαλισμένη αγορά και επιδοτούμενη τιμή) αρχίζουν να αιτούνται αδειών όπου φυσάει για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Εκ των υστέρων το κράτος πάει να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα με ένα Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ που προσπαθεί να νομιμοποιήσει τις προϋπάρχουσες χωροθετήσεις, επιτρέποντας αιολικά σχεδόν παντού κατ’ αρχήν και προσπαθώντας να ορίσει εξαιρέσεις. Η προσφυγή του Δικτύου Οικολογικών Oργανώσεων Αιγαίου χάθηκε και το ειδικό χωροταξικό ισχύει μέχρι σήμερα με χίλια δυο προβλήματα να προκύπτουν από τις ανεπάρκειές του. Επαναλήφθηκε λοιπόν η παθογένεια της εκτός σχεδίου δόμησης όπου επιτρέπεται να χτίζεις παντού και μετά προσπαθείς να βάλεις περιορισμούς, αντί να προσδιορίζεις το πού. Το ίδιο συνέβη και στα νησιά.

Το πρώτο νησί που δέχεται την επίθεση των επενδυτών του ανέμου είναι η Σύρος. Στη συνέχεια παραθέτουμε ένα είδος ημερολογιακής καταγραφής της παράνομης εγκατάστασης του πρώτου αιολικού πάρκου στις Κυκλάδες.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΛΑΘΡΑΙΑΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΣΤΙΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 1^ον Πώς στήνονται οι κομπίνες…

Της Ένωσης Πολιτών Σύρου

1997, η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» ζήτησε από το Δημόσιο να της παραχωρηθούν 250 στρέμματα στην κορυφή του όρους Σύριγγας, το οποίο είχε ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο προστατευόμενων περιοχών NATURA 2000, για να εγκαταστήσει αιολικό πάρκο.

1998, με κοινή υπουργική απόφαση της παραχωρήθηκε έκταση 29 στρεμμάτων στην καρδιά της προστατευόμενης περιοχής, στον Σύριγγα.

1999, αντιλαμβανόμαστε για πρώτη φορά ότι κάτι συμβαίνει, όταν στο βόρειο μέρος του νησιού ξεκίνησε παράνομη διάνοιξη δρόμου στο όρος Σύριγγας από την πλευρά της θάλασσας.

Μάθαμε ότι η διάνοιξη γινόταν από την «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» για να μεταφέρει από βορρά τις ανεμογεννήτριες αλλά εγκατέλειψε την ιδέα αυτή, όταν ενεπλάκη, με πρωτοβουλία της Ένωσης Πολιτών Σύρου, ο Συνήγορος του Πολίτη και αποκάλυψε την παρανομία.

Την ίδια χρονιά, η εταιρεία με τον ίδιο εργολάβο επανήλθε κάνοντας παράνομες εργασίες διαπλάτυνσης της υφιστάμενης οδού για να διέλθουν τα ογκώδη οχήματα με τους πύργους των ανεμογεννητριών. Για το λόγο αυτό και μετά από μήνυση της Διεύθυνσης Δασών νομού Κυκλάδων καταδικάστηκε ο εργολάβος σε 5μιση μήνες φυλάκιση.

15.4.2000: Η Ένωση Πολιτών Σύρου διαπίστωσε ότι είχαν αρχίσει εργασίες διάνοιξης νέου δρόμου σε άλλη πλευρά της κορυφής Σύριγγα.

Μετά την απροθυμία της Αστυνομίας να σταματήσει την παράνομη διάνοιξη προσφύγαμε στην Εισαγγελία η οποία απαίτησε από την Πολεοδομία να σταματήσουν άμεσα οι εργασίες διάνοιξης του δρόμου μέχρις ότου η εταιρεία προσκομίσει τις νόμιμες άδειες.

Εδώ πρέπει να διευκρινιστούν για τη συνέχιση της εξιστόρησης τα εξής:

Όπως μας έγινε εκ των υστέρων γνωστό, στις 24.4.2000, ημέρα Δευτέρα, κι ενώ οι πάντες στις υπηρεσίες γνώριζαν ότι ο υπό παραίτηση προϊστάμενος της πολεοδομίας κ. Δικτυόπουλος βρισκόταν σε άδεια (λίγα χρόνια μετά θα γινόταν γνωστός στο πανελλήνιο για το υψηλό κασέ χρηματισμών του), επιστρέφει στη θέση του και εκδίδει άδεια συνέχισης -με τον γενικό και αόριστο τίτλο- «οικοδομικών εργασιών», εννοώντας τις εργασίες που θα γίνονταν στην κορυφή του βουνού, στα 29 στρέμματα που είχαν παραχωρηθεί από το Δημόσιο στην εταιρεία. Ο εν λόγω προϊστάμενος, λοιπόν, στην άδεια συνέχισης οικοδομικών εργασιών που εξέδωσε, είχε αποφανθεί ότι εξέλιπαν οι λόγοι της διακοπής, χωρίς να διευκρινίζει το πώς και το γιατί. Και οι εργασίες άρχισαν την ίδια μέρα.

Μετά από επιτόπια επίσκεψή μας στον χώρο του αιολικού πάρκου αντιλαμβανόμαστε ότι οι εργασίες εκτείνονται σε χώρο πολύ μεγαλύτερο των 29 στρ. Προσφεύγουμε ξανά στην Εισαγγελία.

8 Μαΐου 2000: Μας ανακοινώθηκε από την Εισαγγελία ότι έχει γίνει διακοπή εργασιών από τις 4 τρέχοντος.

Την ίδια μέρα, η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» (Αντώνιος Γερασίμου, που παρουσιάζεται με διάφορα εταιρικά ονόματα) έδωσε συνέντευξη τύπου. Εξήγησε πως η εταιρεία γνώριζε ότι οι εργασίες θα γίνονταν μέσα σε περιοχή NATURA αλλά πως με τις ανεμογεννήτριες δεν επιβαρύνεται καθόλου το περιβάλλον. Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι αιολικοί σταθμοί απαλλάσσονται άδειας γιατί δεν είναι οικοδομικά τα έργα πλην ενός οικίσκου που θα κατασκευάσουν. Επίσης στη 2η διακοπή έγινε αυτοψία από την πολεοδομία η οποία αποφάνθηκε ότι οι εργασίες διενεργούνται μέσα στα όρια των 29 παραχωρηθέντων στρεμμάτων.

26 Μαΐου 2000: Η Ένωση Πολιτών Σύρου κατέθεσε μήνυση κατά του Νομάρχη Κυκλάδων Παναγιώτη Ρήγα, (για παράβαση καθήκοντος), επίσης κατά του προϊσταμένου της πολεοδομίας Δικτυόπουλου, κατά του διευθύνοντα συμβούλου της ΑΙΟΛΙΚΗΣ Αντώνη Γερασίμου και κατά του εργολάβου του έργου.

Στις προσπάθειές μας αυτές βρήκαμε αναπάντεχους συμμάχους τους κυνηγούς, οι οποίοι μας πρότειναν συνεργασία για τη σωτηρία της Απάνω Μεριάς.

Την ίδια χρονιά, μετά από προσφυγή μελών της Ένωσης Πολιτών Σύρου στο ΣτΕ εκδίδεται η υπ΄ αριθμ. 3891/2000 απόφαση του δικαστηρίου που ακυρώνει την άδεια εγκατάστασης του συγκεκριμένου αιολικού πάρκου για ελλείψεις στην περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Η ενδιαφερόμενη εταιρεία επανέρχεται με νέα μελέτη για αιολικό πάρκο με λιγότερες ανεμογεννήτριες αλλά υπερδιπλάσιες σε ύψος η οποία εγκρίνεται ταχύτατα και συνεχίζει την εγκατάσταση του αιολικού πάρκου, παρά την ήδη νέα και εκκρεμούσα αίτηση ακυρώσεως στο ΣτΕ που κατέθεσε η ΄Ενωση Πολιτών Σύρου.

Μάιος 2001: Από “αμέλεια” του δικηγορικού γραφείου που έχει αναλάβει την υπόθεση προσφυγής στο ΣτΕ δεν παρευρίσκεται δικηγόρος να υποστηρίξει τα ασφαλιστικά μέτρα που ζητήσαμε και η εταιρεία συνεχίζει τις εργασίες εγκατάστασης.

Άνοιξη 2003. Η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» ενεργώντας δολίως ανοίγει ακόμη δύο δρόμους “προσπέλασης” και προχωράει στην εγκατάσταση αιολικού πάρκου, μολονότι εκκρεμεί η 2η προσφυγή της Ένωσης Πολιτών Σύρου στο Συμβούλιο της Επικρατείας από το 2001. Στις διανοίξεις προχώρησε η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» χωρίς να ζητήσει έγκριση περιβαλλοντικών όρων από τις αρμόδιες αρχές και χωρίς κανενός είδους άδεια, προκειμένου να μεταφέρει τους τεράστιους πυλώνες των ανεμογεννητριών στο Σύριγγα όπου και τους εγκατέστησε.

Φεβρουάριος 2004: Η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» και ο εργολάβος που εργάστηκε στην παράνομη διάνοιξη δρόμου προσπέλασης 500 μέτρων στην κορυφή του βουνού Σύριγγας όπου έχει εγκατασταθεί το αιολικό πάρκο, καταδικάζονται σε 6 μήνες φυλάκιση.

Ιούνιος 2005: Το Κλιμάκιο Ελέγχου Περιβάλλοντος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κυκλάδων εισηγείται πρόστιμο 25.000 ευρώ στην «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» για παράνομη διάνοιξη δρόμου στην Αληθινή και υποχρέωση αποκατάστασης του φυσικού αναγλύφου και της κατεστραμμένης βλάστησης. Η εταιρεία υποχρεούται να αποκαταστήσει την πληγωμένη περιοχή με επιχώσεις, και σε συνεργασία με τη Δασική Υπηρεσία, στα τμήματα που χαρακτηρίζονται δασικά, να φυτέψει τα φυτικά εκείνα είδη που κατέστρεψε.

Ιούλιος 2005: Εκδίδεται η υπ’ αριθμ. 1805/2005 ιστορική απόφαση από το Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ.: “Η αρμοδιότητα έγκρισης περιβαλλοντικών όρων για την κατασκευή και λειτουργία αιολικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οποιασδήποτε ισχύος, εντός περιοχών που περιλαμβάνονται στο Δίκτυο Natura 2000 ανήκει στον Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ. Δεκτή η αίτηση ακυρώσεως”. Το αιολικό πάρκο Σύριγγα Σύρου είναι παράνομα εγκατεστημένο!

Καλοκαίρι του 2006: Η “Ένωση Πολιτών Σύρου” παίρνει στα χέρια της την απόφαση καθαρογραμμένη και με νέα προσφυγή στο ΣτΕ ζητάει την απεγκατάσταση του παράνομα εγκατεστημένου αιολικού πάρκου.

2020: Η εταιρεία καραδοκεί. Νέος της στόχος η διάνοιξη δρόμου και η τοποθέτηση κι άλλων ανεμογεννητριών.

ΕΥΒΟΙΑ. Λόγω της προϋπάρχουσας διασύνδεσης με το ηπειρωτικό δίκτυο, η Εύβοια αποτέλεσε το πρώτο θύμα. Παρά την αντίσταση κάποιων περιβαλλοντικών οργανώσεων, της Καρυστίας κυρίως, γρήγορα αλώθηκε και μεγάλο μέρος του νησιού γέμισε αιολικά πάρκα, πρόχειρα αδειοδοτημένα από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, κάποια από τα οποία σήμερα ρημάζουν με τις ανεμογεννήτριές τους να τσακίζονται και να διασκορπίζονται στο φύσημα του βοριά (υψηλό αιολικό δυναμικό το λένε οι επιχειρηματίες).

 Μέχρι σήμερα στη Νότια Εύβοια λειτουργούν 352 ανεμογεννήτριες που αντιστοιχούν σε 34 εγκατεστημένα αιολικά πάρκα. Σε εξέλιξη βρίσκεται η κατασκευή τουλάχιστον 21 αιολικών πάρκων διαφορετικών εταιρειών που θα τα εγκαταστήσουν στα όρια των παλιών Δήμων Στύρων, Μαρμαρίου και Καρύστου.

Το 2019 η Όχη, χαρακτηρισμένο ως περιοχή Natura βουνό και ο υπόλοιπος ορεινός χώρος της Νότιας Καρυστίας αρχίζουν να γεμίζουν ανεμογεννήτριες, κατά παράβαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ενώ και στον Καβοντόρο τα αιολικά πάρκα αυξάνονται. Η προσφυγή κατά των έργων εντός προστατευόμενης περιοχής με απειλούμενα αρπακτικά χάνεται παρά το γεγονός ότι προσκομίστηκε μεταξύ των στοιχείων πολυσέλιδη καταγγελία της Κομισιόν έναντι του ελληνικού Δημοσίου που καταδείκνυε το απαράδεκτο των χωροθετήσεων αλλά και του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ. Έχουν εγκατασταθεί δεκάδες τουλάχιστον επιπλέον ανεμογεννήτριες εκατό μέτρων εντός και στα όρια της περιοχής Νατούρα, ενώ νέα αιολικά πάρκα βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στάδιο υλοποίησης.

ΓΥΑΡΟΣ. Το 2005 υποβλήθηκαν δύο αιτήσεις για την «αξιοποίηση» του αιολικού δυναμικού της Γυάρου, οι οποίες όμως «πάγωσαν» από τη ΡΑΕ, καθώς υπήρξε αρνητική εισήγηση από την Αρχαιολογία. Η Γυάρος είχε ήδη χαρακτηρισθεί Τόπος Ιστορικής Μνήμης από το 2001. Τα σχέδια προέβλεπαν την εγκατάσταση 233 ανεμογεννητριών ύψους 150 μέτρων. Στη συνέχεια (2011) κάτω από την πίεση των εταιρειών, και παρά τις αντιδράσεις των αντιστασιακών συλλόγων, το Υπουργείο Πολιτισμού αποχαρακτήρισε το μεγαλύτερο μέρος της Γυάρου ως ιστορικό τόπο αφήνοντας έτσι το νησί απροστάτευτο, βορά στους βιομήχανους του αέρα.

Το 2013 ξεκίνησε από τη WWF Ελλάς η υλοποίηση του προγράμματος Life για τη μεσογειακή φώκια στις βόρειες Κυκλάδες. Αποτέλεσμα αυτής της δράσης ήταν να θεσμοθετηθεί τον Ιούλιο του 2019 η θαλάσσια ζώνη που περιβάλλει τη Γυάρο, ως θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή, γιατί φιλοξενεί το 12% του παγκόσμιου πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus, του πιο απειλούμενου με εξαφάνιση και σπάνιου θαλάσσιου θηλαστικού της Ευρώπης. Επίσης πάνω από το 50% της θαλάσσιας περιοχής της Γυάρου καλύπτεται από «οικότοπους προτεραιότητας» και, συγκεκριμένα, από μοναδικούς κοραλλιογενείς σχηματισμούς και λιβάδια ποσειδωνίας. Επιπλέον, στο νησί φωλιάζουν περίπου 2.000 ζευγάρια μύχου (πρόκειται για σπάνιο θαλασσοπούλι), 100 ζευγάρια μαυροπετρίτες και το «μαύρο φίδι της Γυάρου».

ΚΡΗΤΗ Το 2010 η γαλλική EDF, που θεωρείται ο μεγαλύτερος παραγωγός ρεύματος της Ευρώπης, προσπαθεί να εγκαταστήσει τεράστια αιολικά πάρκα στην Κρήτη. Για μια ακόμη φορά η διοίκηση χωρίς να λογαριάζει το κόστος στο φυσικό περιβάλλον και αγνοώντας τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών προχώρησε σε αθρόες αδειοδοτήσεις. Η σύγκρουση των κατοίκων με τις θυγατρικές της EDF αιολικές εταιρείες έκανε γνωστή την περίπτωση της Σπίνας και του Αποπηγαδιού σε όλη την Ελλάδα. Η αντίσταση των κατοίκων που κράτησε χρόνια είχε σαν αποτέλεσμα να εγκατασταθούν μόνο 3 ανεμογεννήτριες στην περιοχή. Τίποτα όμως δεν έχει τελειώσει.

Σήμερα η Κρήτη έχει εγκατεστημένα 28 αιολικά πάρκα ενώ προγραμματίζονται πολλά περισσότερα, ακόμη υβριδικά και φυσικά διασυνδέσεις.

ΣΚΥΡΟΣ. Το 2006 στη Σκύρο πληθαίνουν οι πληροφορίες που φέρουν ιδιωτική εταιρεία σε συνεργασία με τη Μονή Μεγίστης Λαύρας να προωθούν από κοινού την κατασκευή μεγάλου αιολικού πάρκου στο Βουνό. Οι Σκυριανοί κινητοποιούνται για να αποτρέψουν την κατασκευή και να διασώσουν το φυσικό περιβάλλον του νησιού, το Σκυριανό Αλογάκι, το περίφημο δάσος με τα σφεντάμια. Συγκεντρώνουν υπογραφές, δίνουν τον αγώνα τους και τελικά η περιβαλλοντική καταστροφή του νησιού μετατίθεται στο μέλλον. Οι επιθέσεις των εταιριών και της Μονής επαναλαμβάνονται. Το 2019 η κοινοπραξία «Αιολική Νότιας Σκύρου Α.Ε.» με μετόχους τη Μονή Μεγίστης Λαύρας (95%) και την ΕΝΤΕΚΑ Α.Ε. (5%) σχεδιάζει την εγκατάσταση εννέα αιολικών πάρκων με συνολικό αριθμό 111 ανεμογεννητριών στη νότια Σκύρο (όρος Κόχυλας) και διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα μέσω Αλιβερίου ή Λάρυμνας.

Την ώρα που γράφουμε αυτές τις γραμμές διαφαίνεται η οριστική δικαίωση των αγώνων των Σκυριανών: το ΣτΕ αποφάσισε ότι η Σκύρος πρέπει να διαφυλαχτεί ως φυσικό τοπίο. (λεπτομέρειες εδώ)

ΡΟΔΟΣ. Το 2006 οι κάτοικοι της Αρχίπολης στη Ρόδο είπαν όχι στις επενδυτικές βλέψεις του Κοπελούζου για τη δημιουργία αιολικού πάρκου στην περιοχή ματαιώνοντας έτσι τα σχέδιά του.

ΧΙΟΣ, ΛΗΜΝΟΣ. Το 2007 σειρά είχε το ανατολικό Αιγαίο. Χίος και Λήμνος μπαίνουν στο στόχαστρο της εταιρείας “ΡΟΚΑΣ” που ενδιαφέρεται να εγκαταστήσει στην περιοχή του οροπεδίου του Αίπους στη Χίο αιολικά πάρκα με σύνολο ανεμογεννητριών που θα φθάνουν τις 187. Μετά από τις αντιδράσεις των κατοίκων τα σχέδια ματαιώνονται. Οι κάτοικοι της Λήμνου επίσης διαφωνούν με τα σχέδια εγκατάστασης ανεμογεννητριών κοντά στο χωριό Φισίνη, ένα μικρό παραδοσιακό χωριό.

ΣΕΡΙΦΟΣ. Το 2007 η Σέριφος μαθαίνει ότι ο Όμιλος Μυτιληναίου σχεδιάζει την εγκατάσταση στο νησί γιγάντιου αιολικού πάρκου. Σύμφωνα με το επιχειρηματικό σχέδιο, στα βουνά της Σερίφου θα τοποθετούνταν 87 συνολικά ανεμογεννήτριες με ύψος πύργου 100 μέτρα και μήκος έλικα 90 μέτρα. Μετά από μεγάλη κινητοποίηση των κατοίκων η εγκατάσταση ματαιώθηκε.

ΑΝΔΡΟΣ. Από το 2003 αρχίζουν οι αιτήσεις αδειοδότησης για την εγκατάσταση αιολικών στην Άνδρο. Παρά την κινητοποίηση των κατοίκων, τον αγώνα για ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και τις προσφυγές στο ΣτΕ, σήμερα το νησί βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο να αλλοιωθεί ολοκληρωτικά η φυσιογνωμία του, εφόσον υλοποιηθούν τα σχέδια της αιολικής βιομηχανίας για την εγκατάσταση 300 και πλέον ανεμογεννητριών, ύψους έως και 150 μέτρων  σε περιοχές ΖΕΠ και Natura με προστατευόμενη ορνιθοπανίδα. Ήδη άρχισε η εγκατάσταση των πρώτων ανεμογεννητριών στη θέση Φραγκάκι, δίπλα στις φωλιές των σπιζαετών. Με την εγκατάσταση των αιολικών και τη διάνοιξη των δρόμων που θα προηγηθούν θα καταστραφεί και το μοναδικό, πιστοποιημένο από την Ευρώπη, δίκτυο μονοπατιών της Άνδρου. Κρανίου τόπος, δηλαδή.

ΙΟΣ, ΑΜΟΡΓΟΣ, ΑΝΑΦΗ ΚΑΙ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑ. Το 2011 δόθηκε από τη ΡΑΕ άδεια στην κρατική γαλλική εταιρεία ηλεκτρισμού ΕDF για δημιουργία αιολικών πάρκων στα νησιά Ίο, Αμοργό, Ανάφη και Αστυπάλαια, στα οποία σχεδιάζεται να εγκατασταθούν συνολικά 138 ανεμογεννήτριες ύψους 150 μέτρων µε διάμετρο φτερών 71 μέτρα. Πρόκειται για ένα ακόμη φαραωνικό έργο, δεδομένης της μικρής έκτασης και του χαμηλού υψομέτρου των νησιών, που μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεκινήσει εφόσον αρχίσει να υλοποιείται η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα.

ΝΑΞΟΣ. Το 2011 σχεδιάζονται να τοποθετηθούν στη Νάξο 2 αιολικά πάρκα. Το πρώτο ονομάζεται «Α/Π Βουρλάς» και περιλαμβάνει συνολικά 14 ανεμογεννήτριες. Το δεύτερο Αιολικό Πάρκο ονομάζεται «Α/Π Δίστομος» και περιλαμβάνει 16 ανεμογεννήτριες. Τμήματα και των 2 αιολικών βρίσκονται σε περιοχές NATURA και ΖΕΠ όπου υπάρχουν σημαντικά υπό εξαφάνιση αρπακτικά όπως ο γυπαετός και ο σπιζαετός.

ΝΑΞΟΣ,ΠΑΡΟΣ, ΑΝΔΡΟΣ,ΤΗΝΟΣ. Το 1914 εγκρίνεται η τοποθέτηση 9 αιολικών πάρκων στα νησιά αυτά με 95 συνολικά ανεμογεννήτριες.
25-5-2020. Μετά από τις αντιδράσεις των κατοίκων των τεσσάρων νησιών τα αιολικά μειώνονται από 9 σε 7 αφού εξαιρείται το αιολικό πάρκο “ΒΟΥΡΛΑΣ Α.Ε.” στη Νάξο και το αιολικό πάρκο “ΓΚΑΓΚΑΡΗ Α.Ε.” στην Τήνο. Οπότε, σύμφωνα με τη νέα απόφαση παραμένουν: 3 αιολικά πάρκα στην Άνδρο με σύνολο 33 ανεμογεννήτριες, 1 αιολικό πάρκο στην Νάξο με 16 ανεμογεννήτριες, 2 αιολικά πάρκα στην Πάρο με 22 ανεμογεννήτριες και 1 αιολικό πάρκο στην Τήνο με 10 ανεμογεννήτριες. Σύνολο: 81 ανεμογεννήτριες.

ΤΗΝΟΣ. Εκτός από το πάρκο “ΓΚΑΓΚΑΡΗ Α.Ε.” που καταργήθηκε στην Τήνο, έχει εγκατασταθεί από το 1999 ήδη μια ανεμογεννήτρια στη θέση Αγ.Μαρίνα ιδιοκτησίας Ενεργειακής Κυκλάδων ΑΕ, ενώ η ίδια εταιρεία έχει ξεκινήσει εργασίες κόντρα στις έντονες αντιδράσεις της δημοτικής αρχής και της τοπικής κοινωνίας για την εγκατάσταση αιολικού πάρκου 3 ανεμογεννητριών στη θέση Πράσσα. Εκτός από αυτές έχουν αδειοδοτηθεί και 15 άλλες (Αιολικό πάρκο Φωλιά ΑΕ και ΔΕΗ Ανανεώσιμες ΑΕ) των οποίων οι εργασίες αναμένονται να ξεκινήσουν σύντομα, σε περιοχές μοναδικής ομορφιάς. Ξεκινώντας από το Ισμαήλ και φτάνοντας ως το Στενό τα πάρκα αυτά θα αλλάξουν ριζικά την εικόνα της Εξωμεριάς. Από αυτά το πάρκο Φωλιά Α.Ε. με 10 ανεμογεννήτριες θα επηρεάσει και τον μεγαλύτερο παραδοσιακό οικισμό και ίσως πιο σημαντικό του νησιού, τον ιστορικό Πύργο, αφού οι πρώτες εν σειρά ανεμογεννήτριες ύψους 100 μ. θα είναι ορατές τόσο απ’ τον οικισμό όσο και από το επίνειό του, τον Πάνορμο.

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Στο νησάκι που βρίσκεται απέναντι από τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο εγκαταστάθηκαν πρόσφατα 23 ανεμογεννήτριες  ύψους 130 έως 150 μ. μετά από ισοπέδωση της κορυφογραμμής του και αφού κατασκευάστηκαν δρόμοι μήκους 16 περίπου χιλιομέτρων και λιμάνι. Αποτέλεσμα η δραματική αλλοίωση της θέας από τον αρχαίο ναό του Ποσειδώνα, από όπου οι επισκέπτες αντί για το απέραντο γαλάζιο και τα ξαπλωμένα νησάκια θα αντικρίζουν πλέον ένα φαλακρό βιομηχανικό τοπίο.

ΣΤΑ ΣΚΑΡΙΑ…

Το 2019 μαθαίνουμε ότι βγαίνουν από την κατάψυξη τα επενδυτικά έργα εταιριών που είχαν λάβει στο παρελθόν άδεια εγκατάστασης αιολικών πάρκων σε ελληνικά νησιά με παράλληλη πόντιση υποβρύχιων καλωδίων για διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα.

Τα κυριότερα από τα έργα αυτής της κατηγορίας, που είχαν λάβει παλαιότερα άδεια  παραγωγής, όλα σε συνδυασμό με καλώδια διασύνδεσης με το ηπειρωτικό σύστημα, είναι τα εξής:

Στο Βόρειο Αιγαίο, το «Αιγαίο Ζεύξη», έργο της Ρόκας –  Iberdrola, που έχει λάβει άδεια παραγωγής από το 2010 και περιλαμβάνει την ηλεκτρική διασύνδεση της Λέσβου, της Λήμνου και της Χίου μεταξύ τους και με την ηπειρωτική χώρα καθώς και την ανάπτυξη αιολικών πάρκων ισχύος 706 μεγαβάτ στα τρία νησιά.

Στην Κρήτη, έργο της ΤΕΡΝΑ 33 αιολικών σταθμών, συνολικής ισχύος 1077 MW με υποβρύχια διασύνδεση, και  της ELICA Group του ομίλου Κοπελούζου (36 αιολικοί σταθμοί, 1.005 MW). Και τα δύο έχουν ενταχθεί από τον Ιανουάριο του 2013 στη διαδικασία fast track, ενώ οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στη συνέχεια έχουν συγχωνευθεί σε ένα project συνολικής δυναμικότητας περί τα 1000 MW.

Στην Ικαρία, έργο της Μυτιληναίος που προβλέπει την εγκατάσταση στο νησί 110 ανεμογεννητριών ύψους 150 μ. με διάμετρο ρότορα 90 μέτρων, με την παράλληλη υποβρύχια διασύνδεσή τους με την ηπειρωτική Ελλάδα.

Στο Νότιο Αιγαίο το «Aegean Project» που περιλαμβάνει την εγκατάσταση αιολικών πάρκων σε νησίδες που βρίσκονται στον θαλάσσιο χώρο μεταξύ Αμοργού – Αστυπάλαιας – Καλύμνου και Κω συνολικής ισχύος 582 MW.

Εντωμεταξύ τα υπεράκτια αιολικά κερδίζουν έδαφος. Οι αντιδράσεις των κατοίκων περιοχών που γειτνιάζουν με αιολικά πάρκα, στην προσπάθειά τους να υπερασπιστούν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής τους, αναγκάζουν τις εταιρείες να στραφούν πλέον στη λύση των υπεράκτιων αιολικών. Ήδη η Γερμανία, υπό την πίεση του αντιαιολικού κινήματος που είχε φουντώσει σε όλη τη χώρα, αποφάσισε να απαγορεύσει τις χερσαίες ανεμογεννήτριες, έτσι ώστε να μπαίνουν μόνο στη θάλασσα. Τώρα τον λόγο έχουν οι οργανώσεις προστασίας θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Σήμερα, 2021 πλέον, βρισκόμαστε μπροστά στο φάσμα της εγκατάστασης εκατοντάδων ανεμογεννητριών στα νησιά του Αιγαίου και στην ολική καταστροφή της ισορροπίας τους. Μια μικρή αναλαμπή αισιοδοξίας που δημιουργήθηκε με τη λειτουργία το 2018 των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών έσβησε γρήγορα μιας και η επόμενη κυβέρνηση φρόντισε να τους καταργήσει άμεσα -στερώντας τους την αυτονομία και ενσωματώνοντάς τους στο ΥΠΕΝ- παρότι η δημιουργία τους υπήρξε ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας. Έτσι, λοιπόν, αγνοώντας την ιδιαιτερότητα των μικρών κλειστών νησιωτικών οικοσυστημάτων, που πολύ εύκολα διαταράσσονται, αγνοώντας τη φέρουσα ικανότητα του κάθε τόπου, επιλέγουν την κακοποίηση των νησιών και προετοιμάζουν την ολική καταστροφή του Αιγαίου που ξέραμε. 

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΛΥΣΕΙΣ;

ΤΗΛΟΣ- ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΗΣΙ ΜΕ ΜΙΑ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΑ

Η Τήλος, το οικολογικό νησί, δείχνει το δρόμο, για μια φορά ακόμα. Αυτό που έχει ολοκληρωθεί αλλά μένει να λειτουργήσει στην πράξη, για να απογειωθεί ο οικολογικός χαρακτήρας του, είναι το υβριδικό σύστημα ενέργειας. Δημιούργησε ένα πρωτοποριακό “υβριδικό” πάρκο όπου συνδυάζεται η αιολική με την ηλιακή ενέργεια και γίνεται η αποθήκευσή τους σε μπαταρίες. Τα φωτοβολταϊκά που παράγουν 160 kWh μαζί με την ανεμογεννήτρια που παράγει άλλες 800 kWh και τις μπαταρίες αρκούν για την αυτονομία του μικρού νησιού των Δωδεκανήσων.

Ήδη κι άλλα μικρά νησιά ετοιμάζονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Τήλου. Με 2, 3, 5 ανεμογεννήτριες θα μπορούσε κάθε νησί να τροφοδοτείται επαρκώς και να έχει την ενεργειακή του αυτονομία. Η Μύκονος και η Σαντορίνη ας αναλάβουν τις ευθύνες τους…

Φυσικά για να προχωρήσουν σε αυτό το διάλογο οι τοπικές κοινωνίες θα πρέπει πρώτον να αποσυμφορηθούν από τις δικαστικές μάχες και την πίεση των ήδη αδειοδοτημένων πάρκων και δεύτερον να υπάρξει δέσμευση από πλευράς κυβέρνησης ότι δεν θα επιτραπούν επενδύσεις άλλων συμφερόντων παράλληλα με τα τοπικά συστήματα. Οι νησιώτες δεν είναι αρνητές της εναλλακτικής ενέργειας. Είναι αρνητές της χωρίς σχέδιο χωροθέτησης και της εξυπηρέτησης οικονομικών συμφερόντων με κόστος την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν.

ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

http://saveandros.com

Η Τήνος κατά των ανεμογεννητριών – Αρχική σελίδα | Facebook

Κίνηση για την προστασία των νησίδων του Αιγαίου – Αρχική σελίδα | Facebook

Αντί Αιολικό Μέτωπο Καρυστίας – Αρχική σελίδα | Facebook

https://www.facebook.com/Archipelago.gr/

https://www.facebook.com/watch/hedgehogisland/

https://www.ornithologiki.gr/

Επίσης στα παλαιότερα τεύχη της ΕΥΠΛΟΙΑΣ

http://www.eyploia.gr/12/

Μάρτης 2007 – ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ

http://www.eyploia.gr/19/

Μάρτης 2008 – “ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ”

http://www.eyploia.gr/22o/

Δεκέμβριος 2008 – ΠΕΡΙ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΑΙΜΟΝΙΩΝ…

http://www.eyploia.gr/24o-teyxos/

Γενάρης 2010 – ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΕΝΤΡΟΠΙΑ…

Το άρθρο Έτσι, για την Ιστορία… εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Όποιος αγαπάει τα βουνά, μόνο φρίκη θα νιώσει ανοίγοντας τη σελίδα της ΡΑΕ και βλέποντας στον χάρτη όλη την Ελλάδα κατεχόμενη από ΒΑΠΕ.

https://geo.rae.gr/…

Εστιάζοντας στην Ικαρία, και επιλέγοντας κλίμακα 1:136494, βλέπουμε με τρόμο την μέλλουσα κατάληψη και επαπειλούμενη καταστροφή

1) της κορυφογραμμής της Πούντας σε όλο της το μήκος από τον Άη Δημήτρη μέχρι τον Άη Στάθη,

2) του Τσολιά και του Εφανού και του υπολοίπου της κορυφογραμμής από τον Άη Στάθη μέχρι το Καψαλινό Κάστρο,

3) ολόκληρου του Δάσους του Ράντη και της ευρύτερης περιοχής πάνω από τα Κοσοίκια της Μεσαριάς ως πέρα από το Φραντάτο και το Μάραθο στην Περαμεριά,

4) όλων των ορεινών εκτάσεων πάνω από τα χωριά των Ραχών (οροπέδια Ζηζόκαμπος, Αμμούδια, Εριφή, Πέζι)

5) της απότομης ράχης του βουνού του Κάβο Πάπα μέχρι το ακρωτήριο.

Όσοι περπατήσαμε και αγαπήσαμε αυτά τα μέρη, όσοι θεωρούμε ότι είναι μέρος της ταυτότητάς μας, όσοι θεωρούμε ότι από αυτά εξαρτάται η ζωή μας, έχουμε μόνο μία επιλογή:

ΑΓΩΝΙΖΟΜΑΣΤΕ

Ορειβατικός Πεζοπορικός Σύλλογος Ικαρίας

… και η προϊστορία των αντιδράσεων του ικαριώτικου λαού

Αντιδράσεις στην Ικαρία για τον αιολικό σταθμό (2012)

Λίνα Γιάνναρου

Σε αναβρασμό βρίσκεται η ικαριώτικη κοινωνία με αφορμή τη δρομολογούμενη εγκατάσταση στο νησί αιολικού σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται για μια επένδυση-μαμούθ της εταιρείας «Ίκαρος Άνεμος Α.Ε.», συμφερόντων του Ομίλου Μυτιληναίου, για την οποία έχει ήδη δοθεί η σχετική άδεια από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ). Συγκεκριμένα, η με αριθμό 4ΑΣ0ΙΔΞ-ΖΦΖ άδεια που χορηγήθηκε τον περασμένο Ιούλιο, προβλέπει την εγκατάσταση αιολικού σταθμού συνολικής ισχύος 330 MW σε έκταση 28 τ.χλμ. στον Αθέρα (αντιστοιχεί σχεδόν στο σύνολο της κορυφογραμμής του νησιού), ο οποίος θα αποτελείται από 110 ανεμογεννήτριες ισχύος 3 MW εκάστη, ύψους 150 μέτρων και με διάμετρο ρότορα 90 μέτρα. Η άδεια προβλέπεται να έχει ισχύ για 25 χρόνια με πρόβλεψη ανανέωσης για άλλα 25 χρόνια.

Πρόκειται για μια μεγάλη επένδυση, που θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, ενώ θα παραχθεί μεγάλη ποσότητα ενέργειας από ανανεώσιμη πηγή. Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι το αντισταθμιστικό όφελος για το δήμο θα φτάνει τα 1,7 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Ωστόσο, η τοπική κοινωνία αλλά και η δημοτική αρχή της Ικαρίας ισχυρίζονται ότι ενημερώθηκαν για τα σχέδια της εταιρείας από τη σχετική ανάρτηση στην ιστοσελίδα της Διαύγειας. «Ούτε ρωτήθηκε ο δήμος ούτε βέβαια προηγήθηκε κάποια συζήτηση με την τοπική κοινωνία πριν ξεκινήσει η διαδικασία αδειοδότησης», αναφέρει στην «Κ» ο επίκουρος καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης και περιφερειακός σύμβουλος Βορείου Αιγαίου κ. Ηλίας Γιαννίρης, ο οποίος ηγείται της εκστρατείας που έχει ξεκινήσει διαδικτυακά -και όχι μόνο- εναντίον της χωροθέτησης των 110 ανεμογεννητριών.

Ο ίδιος χαρακτηρίζει καταστροφική τη συγκεκριμένη επένδυση. Όπως αναφέρει, οι ανεμογεννήτριες θα εγκατασταθούν σε εύθραυστα οικοσυστήματα σε περιοχές μεγάλης σπουδαιότητας για την ορνιθοπανίδα, ενώ θα είναι ορατές από χιλιόμετρα μακριά, αλλοιώνοντας το τοπίο. Η περιοχή όπου προβλέπεται να αναπτυχθούν περιλαμβάνει μεταξύ άλλων το Δάσος του Ράντη, περίφημα ιστορικά μονοπάτια και πέτρινους φραγμούς, πηγές νερού και περιοχές Natura 2000.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Ικαριώτες δεν τάσσονται συλλήβδην εναντίον των αιολικών σταθμών παραγωγής ενέργειας. Εδώ και χρόνια άλλωστε έχουν εγκατασταθεί και λειτουργούν στην Ικαρία επτά ανεμογεννήτριες της ΔΕΗ, ύψους 30 μέτρων, στη θέση Φυρή Ασπα, στον Άγιο Κήρυκο, και παρότι κοντά στον οδικό άξονα, οι κάτοικοι θεωρούν ότι έχουν ενταχθεί ομαλά στο τοπίο, θυμίζοντας σύγχρονο τεχνολογικό έργο. Οι συγκεκριμένες ανεμογεννήτριες μπορούν να καλύπτουν το 12% των ενεργειακών αναγκών της Ικαρίας, ενώ τίθενται σε πλήρη λειτουργία των Αύγουστο λόγω των αυξημένων αναγκών σε ηλεκτρικό ρεύμα.

Υβριδικός σταθμός

Η νέα επένδυση, φυσικά, μπορεί να υπερκαλύψει τις ενεργειακές ανάγκες του νησιού, ακόμα και το καλοκαίρι. Η μέγιστη προβλεπόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας τον Δεκαπενταύγουστο είναι 9 MW. Ήδη στον Άγιο Κήρυκο λειτουργεί θερμοηλεκτρικός σταθμός ισχύος 12,5 MW, 600 KW παράγονται από ανεμογεννήτρια ιδιώτη, ενώ κατασκευάζεται πρωτοποριακός υβριδικός ενεργειακός σταθμός στη δυτική Ικαρία (Πέζι – Προεσπέρα), συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 6,5 MW. Η εγκατάσταση δε μεγάλης μονάδας φωτοβολταϊκών από ιδιώτες, ισχύος 1 MW, μπορεί να προσφέρει ενεργειακή αυτονομία στο νησί.

Ο Δήμος Ικαρίας με ομόφωνη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου έχει καταθέσει προσφυγή κατά της απόφασης της ΡΑΕ.

Συγκέντρωση υπογραφών μέσω Ίντερνετ

Η πρωτοβουλία συγκέντρωσης υπογραφών κατά των 110 ανεμογεννητριών της Ικαρίας τυγχάνει, πάντως, ευρύτερης αποδοχής. Από την ημέρα που δημοσιεύθηκε στο Ιντερνετ (26 Νοεμβρίου 2011) μέχρι σήμερα, την ηλεκτρονική αίτηση έχουν υπογράψει περί τους 1.000 πολίτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ανάμεσα στους οποίους και σημαντικές προσωπικότητες από την κοινωνία των πολιτών, την Αυτοδιοίκηση, τον πανεπιστημιακό και επιστημονικό χώρο. Παράλληλα, τις τελευταίες ημέρες έχει ξεκινήσει και έντυπη συγκέντρωση υπογραφών προκειμένου να ενισχυθεί η θέση υπέρ της διαβούλευσης με την κοινωνία της Ικαρίας για τη συγκεκριμένη επένδυση. Για να καλυφθεί το κενό της ενημέρωσης, έχουν πραγματοποιηθεί ανοιχτές ενημερωτικές εκδηλώσεις για την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών, χωρίς ωστόσο τη συμμετοχή του Δήμου Ικαρίας. Η ηλεκτρονική αίτηση βρίσκεται στη διεύθυνση www.gopetition.com/petitions/ικαρία-υπογράφουμε-κατά-των-11.html.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 06.01.2012

Το άρθρο Ελεύθερη Ικαρία εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Του Θωμά Κατσαρoύ

Εισαγωγή

Η Ικαρία βρίσκεται στο Κεντρικό – Ανατολικό Αιγαίο πέλαγος και ανήκει μαζί με τις νησίδες Φούρνους στο Νομό Σάμου. Έχει έκταση 255 χλμ και επίμηκες σχήμα με διεύθυνση Α.ΒΑ.-Δ.ΝΔ. Ο Άγιος Κήρυκος είναι η πρωτεύουσα του νησιού και ένα από τα δύο κύρια λιμάνια του. Η θέση του μεταλλείου του Αγίου Κηρύκου είναι άμεσα συνυφασμένη με την ανάπτυξη του οικισμού, αφού η απόστασή του από τη θάλασσα δεν υπερβαίνει τα 500 μέτρα.

Γεωτεκτονικά η Ικαρία ανήκει τόσο στην Αττικοκυκλαδική μάζα δυτικά όσο και στη μάζα του Μεντερές ανατολικά με συνθετότερες τοπικές ποικίλσεις. Η μεταλλοφορία Fe είναι υδροθερμικής προέλευσης χαμηλών θερμοκρασιών με σύνδρομα ορυκτά χαλαζία, ασβεστίτη και σιδηροπυρίτη. Το μετάλλευμα είναι μαλακό σιδηρομετάλλευμα με μικρή περιεκτικότητα σε μαγγάνιο. Στο πλαίσιο της πτυχιακής μου εργασίας με τον τίτλο: «Εξαγωγική μεταλλουργία σιδήρου κατά την

αρχαιότητα στην Ελλάδα υπό το πρίσμα φυσικοχημικών και ραδιοχημικών τεχνικών ανάλυσης» εξήχθησαν αποτελέσματα ικανά να συσχετίσουν τη συγκεκριμένη μεταλλοφορία με αρχαίες σκωρίες από την Ικαρία από τις θέσεις Δράκανο και

Σιδηρόκαψο.

Ιστορικά

Η παλαιότερη γραπτή μαρτυρία που τεκμηριώνει την ύπαρξη του μεταλλείου του

Αγίου Κηρύκου είναι ένα συμβόλαιο επί τουρκοκρατίας του 1907, όπου αναφέρεται η παραχώρηση προς εκμετάλλευση του χώρου στον Σπυρίδωνα Ζερβό, μηχανικό μεταλλείων. Σημαντικό, επίσης, είναι ότι σε έγγραφο του 1984 δεν γίνεται

μνεία του μεταλλείου σε περιγραφή της έκτασης του χώρου, όπου αυτό εκτείνεται, αλλά παρατίθεται το τοπωνύμιο η «Καμάρα του Πατινιώτη».

Η δραστηριότητα του μεταλλείου αναπτύσσεται σε τέσσερις φάσεις:

– από το 1907-1915 με διευθυντή τον Σπυρίδωνα Ζερβό.

– από το 1920-1925.

– από το 1935-1939.

– από το 1953-1957. Μεσογειακός Όμιλος Βιομηχανίας και Εμπορίου.

Το 1907 η εκχώρηση έγινε στην «Εκμεταλλευτική Εταιρία Αγίου Κηρύκου» με

διευθυντή τον Σπυρίδωνα Ζερβό, αντιπρόσωπο της «Μεταλλευτικής Εταιρίας Ζαρίφης και Σία».

Κατά την περίοδο πριν από το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο η λειτουργία του μεταλλείου ανακόπτεται από κατάρρευση της κυρίως στοάς (εμφάνισης 12) και στη συνέχεια γίνεται προσπάθεια επαναλειτουργίας του με διάνοιξη παράπλευρης στοάς σχήματος Γ, μήκους 98 μ., η οποία όμως και δεν τελεσφόρησε.

Η περίοδος 1953-1957 είναι η πιο πλούσια σε γραπτές μαρτυρίες για το μεταλλείο. Την εκμετάλλευση έχει αναλάβει ο Μεσογειακός Όμιλος Βιομηχανίας και

Εμπορίου, όπου έχει τα κεντρικά του γραφεία στην οδό Πεσμαζόγλου 10 στην Αθήνα, ενώ η μεταφορά του μεταλλεύματος γίνεται στον Κουταλά Σερίφου, όπου

βρίσκεται και το Ζυγολόγιο.

Το μεταλλείο του Αγίου Κηρύκου κατά την Επανάσταση του 1912

Τη νύχτα της 16ης προς 17η Ιούλη του 1912, η περιοχή του μεταλλείου γίνεται το πεδίο δράσης της Ικαριακής Επανάστασης. Ο μηχανικός μεταλλείων Σπ. Ζερβός είναι στον επαναστατικό πυρήνα μαζί με τον Σπέη και τον Νικ. Θ. Παύλου, και είναι αυτοί οι οποίοι αγόρασαν από το κατάστημα του Στ. Σίκαλη στον Εύδηλο δυναμίτη. Αυτοί οι δυναμίτες (πέντε μασούρια) εξερράγησαν εκείνο το βράδυ στο μεταλλείο του Αγίου Κηρύκου πάνω από το σπίτι του Θουκυδίδη Δημητριάδη, καϊμακάμη του νησιού. Έντρομος από την έκρηξη ο καϊμακάμης έτρεξε φωνάζοντας «μπιζίμ ογλούν – τεσλίμ ογλανάρ» που σημαίνει: «δικά μου παιδιά παραδοθείτε» προς τους τούρκους στρατιώτες, οι οποίοι και παραδόθηκαν στους επαναστάτες.

Σύμφωνα με μαρτυρία του Ηλ. Φουντούλη, οι επαναστάτες είχαν οχυρωθεί σε τέσσερα σημεία: στον Βούνιο, στη Μεσαχτή, στο δρόμο προς τον Κουντουμά και πάνω από το Δημοτικό Σχολείο, όπου υπήρχε σωρός μεταλλεύματος. Σε όλες αυτές τις περιοχές υπάρχουν και στοές και σωροί μεταλλεύματος και ήταν χώροι οικείοι στους μεταλλωρύχους-επαναστάτες.

Αστραποβρόντι τουφεκιού και δυναμίτη σμάρος εγέμισε τον ουρανό, που δεν τολμά, ο χάρος να πλησιάσει το νησί. Και σαν επήρε φώκο το βαρελάκι ο ταραμάς, Θέλω στ’ αυτιά μου στόκο! Θεέ! πώς δεν εβούλιαξε ο κόσμος απ’ το βρόντο! Θαρρούσες πως οι κεραυνοί κτυπιούνταν μεσ’ το λόγγο.

Θαρρούσες πως ο ουρανός επλάκωσε το βούνιο κι ο βούνιος πως εγύρευε η Γη να μπει σε μπου

Θαρρούσες, πως εγύρευε να σπάσει σαν καρπούζ.

(Λαϊκή ρίμα της Ικαριακής Επανάστασης από το συγγραφέα Χ. Παμφίλη, Ικαριακόν ειδύλλιον του 1912, Μ’, Ιστορία της νήσου Ικαρίας, Αθήναι 1980, σ. 227.)

Περιγραφή

Οι εμφανίσεις σιδήρου (Fe) βρίσκονται προς Β., στα όρια του οικισμού του Αγίου

Κηρύκου, στην οδό που πηγαίνει στη Θέρμη. Η εκμετάλλευση έγινε με υπαίθριες

και υπόγειες εργασίες. Συνολικά η έκταση που είναι διεσπαρμένες οι θέσεις εκμετάλλευσης είναι γύρω στα 8 χλμ.(1). Στη θέση Βούνιος υπάρχουν 15 θέσεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις εμφανίσεις 6,10,11 και 12 (Ανδρονόπουλος 1965). Απέναντι στη θέση «Μεσαχτή» υπήρχε η σιδηροδρομική γραμμή Decovile, μήκους 400 μ., που οδηγούσε το μετάλλευμα στην παράκτια σκάλα φόρτωσης. Η θέση που άλλοτε βρισκόταν ο σιδηρόδρομος Decovile μέχρι σήμερα έχει το τοπωνύμιο «Γραμμή». Δίπλα από το παλιό Δικαστήριο σώζεται λιθόκτιστος πύργος εναερίου. Εντοπίστηκε η βάση του πυλώνα του εναερίου στη θέση «Βούνιος», όπου υπάρχουν και σωροί τριμμένου μεταλλεύματος. Από την υπόγεια δραστηριότητα μεγαλύτερο

ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμφάνιση 12 που βρίσκεται στο επίπεδο του δρόμου

Αγίου Κηρύκου – Θέρμων. Η κυρίως στοά είναι αγνώστου βάθους γιατί έχει μπαζωθεί (Λεφές 1977) υπάρχει όμως παράπλευρα άλλη στοά σχήματος Γ, μήκους 98 μ., η οποία ανοίχθηκε για να συναντήσει την πρώτη που κατέπεσε. Στο εσωτερικό τους διακρίνονται οι δοκοί που συγκρατούσαν τις ράγες για τη βαγονέτα, ενώ

το πάχος της μεταλλοφόρου ζώνης δεν υπερβαίνει τα 2 μ.

Το μεταλλείο σήμερα

Το 1998 στις 17 Ιούλη έγινε έκθεση ορυκτών μεταλλευμάτων, καθώς και προβολές διαφανειών με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των κατοίκων του

Αγίου Κηρύκου για την ιστορία του μεταλλείου. Παράλληλα, κόπηκε αναμνηστικό μετάλλιο με παράσταση εμπνευσμένη από τις μεταλλευτικές «μάρκες» του Λαυρίου. Τέλος, η κίνηση «Πρωτοβουλία για τη Διατήρηση Μνημείων Μεταλλευτικής Δραστηριότητας» προέβη στη σύσταση Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με το ΦΕΚ 104015-10-98 Τ.Β. και αριθ. Απόφ. 2950126-8-98 με επωνυμία: «Μεταλλευτικό Μουσείο Αγίου Κηρύκου».

Συμπεράσματα

1. Μέσα από την εξονυχιστική έρευνα των πηγών, σε συσχετισμό με προφορικές μαρτυρίες, η δράση της Ικαριακής Επανάστασης επικεντρώνεται στην περιοχή του συγκεκριμένου μεταλλείου το 1912, με πρωτοστατούντα επαναστατικά στελέχη τους μεταλλωρύχου ς και το μηχανικό Σπυρίδωνα Ζερβό.

2. Τεκμηριώθηκε η μεταλλευτική δραστηριότητα στον Άγιο Κήρυκο Ικαρίας και

αποδείχθηκε, με την ανεύρεση σχετικής αλληλογραφίας, η σχέση με τον Κουταλά

της Σερίφου, αναθεωρώντας τη χρονολογία έναρξης του μεταλλείου από το 1910

(Ανδρονόπουλος 1965) στο 1907.

3. Επί τη βάσει της μελέτης από έρευνα πεδίου, αλλά και εργαστηριακές αναλύσεις (Bassiakos – Katsaros 1996) αρθρώνουμε τη λογική υπόθεση ότι το μεταλλείο Αγίου Κηρύκου αποτελούσε χώρο εξορυκτικής δραστηριότητας ήδη από τους ελληνιστικούς χρόνους.

Βιβλιογραφία

Β. Ανδρονόπουλος, Επί των κοιτασμάτων σιδηρομεταλλεύματος Αγίου Κηρύκου Ικαρίας, 1965.

γ. Bassiakos – Κ’Πι. Katsaros, Comparative Studies of lron Archaio-metallurgy from New Sites of Greece, Internαtionαl Symposium of Archαeometry, Illinois, USA, 1996.

Γ. Βορεάδητ, Γεωλογικαί και κοιτασματολογικαί έρευναι εν Ικαρία, ΙΓΕΥ, Έκθ. Αδημοσ. Νο.

332, Αθήνα 1953.

Θ. Κατσαρός, Εξαγωγική μεταλλουργία σιδήρου κατά την αρχαιότητα στην Ελλάδα υπό το πρίσμα φυσικοχημικών και ραδιοχημικών τεχνικών ανάλυσης, Αθήνα 1995.

Θ. Κατσαρός, Δύο αρχαιομεταλλουργικές θέσεις, Καθημερινή, Ένθετο Επτά Ημέρες, Ικαρία, 21- 6-1998.

Θ. Κατσαρός, Σπάνια αποτυπώματα από το παρελθόν, Καθημερινή, Ένθετο Επτά Ημέρες, Ικαρία, 21-6-1998.

Ι Λεφές. Έκθεσις μεταλλευτικών ανιχνεύσεων εν Ικαρία και Φούρνους, ΙΓΜΕ. Αθήνα 1977.

Ι. Μελά. Ιστορία της νήσου lκαρίας, Αθήναι 1958.

Χ. Παμφίλης, Ιστορία της νήσου lκαρίας, Αθήναι 1980.

Η. Φουντούλης, Μια πτυχή της Ικαριακής Επανάστασης του 1912, Ικαριακά. έτος 21, περίοδος Γ’ – τεύχος 10, Απρίλιος 1978, σ. 20.

Από το ημερολόγιο του Ιω. Ν. Πουλιανού (Γιατρογιάννη), Ικαριακά, έτος 21, περίοδος Γ’ – τεύχος 12, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1973.

Μεταλλευτικό Μουσείο Αγίου Κηρύκου, Αρχαιολογία και τέχνες 69 (Δεκέμβριος 1998),σ.112.

……………………………………….

Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου Ιστορικά Μεταλλεία στο Αιγαίο, 19^ος-20^ος αιώνας, (Μήλος 3-5.10.2003), Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα 2005, σ. 285-292

Το άρθρο Μνημεία μεταλλευτικής δραστηριότητας στον Άγιο Κήρυκο Ικαρίας εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.