1987….
Το καλοκαίρι που σβήνουν από καύσωνα. (τι ξεφτίλας μνήμη)
πάνω από 90 άτομα στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις
και γίναμε -διεθνώς- ρεζίλι με την παράγκα των νοσοκομείων
μας σε εκείνη την κρίση,
(ειδικά οι συγγενείς των ασθενών με τις βεντάλιες που πάσχιζαν να ανακουφίσουν τους ανθρώπους τους από τη ζέστη… στη χώρα του Ασκληπιού και του Ιπποκράτη, του Διοσκουρίδη και τόσων άλλων….)
…………………

1987, καλοκαίρι…
Με μυρωδιά σκανδάλων-το μόνο που παράγει η ελληνική πολιτική.
Πριν από
είκοσι δύο χρόνια.
Ακριβώς.
Που πέρασαν αέρας….
Όπως οφείλουν τα χρόνια στους θνητούς.
Και μια παρέα ανθρώπων δικών
βρισκόμαστε στην άγνωστη –
στο ευρύ τουριστικό ρεύμα
Μήλο….
Αξιοποιώντας πληροφορίες
ταξιδευτών…
Βορειοευρωπαίων.
……………………

Χωρίς ακόμη-λόγω νεότητας-
να εκτιμούμε
το αρχέγονο στους τόπους και την ερημία….
Χωρίς να γνωρίζουμε πως θα κολυμπήσουμε σε έναν Παράδεισο
με σπηλιές και νερά κρυστάλλινα
που ο βιομήχανος
Κυριακόπουλος
(διατελέσας και πρόεδρος του ΣΕΒ)
και πρόεδρος της Λυρικής Σκηνής
(τι υποκρισία…)
θα στερούσε αυτά τα χρόνια
από την ντόπια και την πλανητική
ανθρωπότητα που θέλει να ταξιδεύει και να δραπετεύει
απ’ τα αστικά τοπία και τα τσιμέντα
προκαλώντας οφθαλμολογικά και αναπνευστικά
προβλήματα
στους ανυποψίαστους λουόμενους
που θα την επισκεφθούν
αποδεικνύοντας
γιατί έκανε τόσα λεφτά…
Γιατί μόνον αν είσαι αδίστακτος κάνεις τόσα λεφτά…
Είχες δίκιο Έλσα μου…
……………………..

Στη Μήλο του 1987
οι επιφυλακτικοί κάτοικοί της
στον ξένο
ακόμη
δεν καταγίνονταν με τον τουρισμό
(δεν υπήρχαν πχ. δωμάτια- τα υπόγεια στα σπίτια τους τα είχαν διαμορφώσει σε καταλύματα)
και ήταν εργαζόμενοι στις εξορύξεις των σπάνιου ορυκτού πλούτου του νησιού,
στο οποίο οφείλεται και η ιδιαίτερη ομορφιά των παραλιών του και του ίδιου,
αλλά και στις υπόλοιπες δραστηριότητες των Ελλήνων νησιωτών…
Κι εμείς δεν ξέραμε…
πως θα βλέπαμε και θα ζούσαμε
ένα νησί με σπάνια γεωλογική ομορφιά και ιστορία
που τα χρόνια του 21ου αιώνα
θα καταστρεφόταν…

1. Από τον τουρισμό του κέρδους
και τους παράγοντες που τον υπηρετούν-θεσμικοί-πολιτικοί-
ντόπιοι κομματάρχες

2. Από βιομηχάνους και άλλους
που δεν φροντίζουν
τα σκουπίδια και τα απόβλητά τους.
Που δεν σέβονται το Περιβάλλον
για να κονομάνε
κι οι αγωγοί τους ξερνάνε στα γαλάζια νερά
τη θολούρα
της αρρώστιας.
……………….

Μια μέρα λοιπόν,
πριν η νεότητα μας στραπατσαριστεί
σε μια κρεμασμένη εφημερίδα στο περίπτερο
για την Ελλάδα-Μπανανία με τους 90 νεκρούς (που σε πληγώνει βαριά και χωρίς να ταξιδέψεις ποιητή)
ένας ταξιτζής από τους λίγους του νησιού
μας οδηγεί
στην καλύτερή του παραλία όπως εκτιμά
– έναν Παράδεισο όπως τον ονοματίζει -άγνωστο ακόμη-με δύσκολη πρόσβαση, αλλά όχι κοπιαστική.
Μας λέει
ενθουσιασμένος
ότι τον μηλιώτικο Παράδεισο τον λένε Τσιγκράδο
και στη διαδρομή κάποιοι δικοί τον αμφισβητούν
γιατί έχουν επισκεφθεί Λευκάδα και Ζάκυνθο και δεν πιστεύουν πως υπάρχει παραλία στα βραχοκυκλαδονήσια που να ξεπερνά τις ιόνιες
και γελάμε και ξαφνικά σταματάμε
έχουμε φτάσει σε έναν τόπο
τοπίο ερήμου
ή σεληνιακό
με βουνά ενός ορυκτού
που ονομάζεται περλίτης
και στο νησί υπάρχει άφθονο και η εξόρυξή του
χρόνια
αλλά όχι βιομηχανική και
βίαιη
προς το Περιβάλλον με αποτέλεσμα απ’
αυτό να έχουν διαμορφωθεί παραλίες
με αυτήν την άμμο που θυμίζει νησιά του Γκωγκέν…
Ένα υλικό της φύσης που ανεπεξέργαστο και δίχως
την κατάληξή του
σε απόβλητο δεν προκαλεί ουδέν στην υγεία του ανθρώπου
και της φύσης που φιλοξενεί….
Ο ταξιτζής κατεβαίνει και μας προτρέπει να προχωρήσουμε και βρισκόμαστε ενώπιον μιας παραλίας ενεοί από την τόση ομορφιά….
που όμοιά της δεν είχαν δει ούτε κι οι δικοί στο Ιόνιο….
(στην οποία κατέβαινες τσουλήθρα
στην λευκή άμμο κι η ταλαιπωρία ήταν
μόνο στην επιστροφή που βούλιαζαν τα πόδια σου)
Μια
”Γαλάζια λίμνη”’ή ”Η παραλία”-
ό,τι
έχει βγεί στο σελιλόιντ
για εξωτική φύση στη θάλασσα…
Μια παραλία που ακόμη
χρόνο με τον χρόνο
δεν τη μίκραινε
η συνεχής εξόρυξη της εταιρείας Κυριακόπουλου
και το χειρότερο η απόθεση των αποβλήτων του βιομηχανικού του κολοσσού
στη θάλασσα δεν προκαλούσε πνευμονική ίνωση και
δεκάδες οφθαλμολογικά περιστατικά σε επισκέπτες-λουόμενους τα τελευταία χρόνια
που ξεκινούν από τσούξιμο στα μάτια π’ όσο τα τρίβεις ο περλίτης σχεδόν τα χαράζει (το απόβλητο περλίτης- σκέτο γυαλί τραυματίζει το μάτι σοβαρά και πρέπει άμεσα να αφαιρεθεί !!!)
………………

Περιστατικά που συνεχίζονται παρά τη διάσταση
που έχει πάρει το θέμα
όπως διαπίστωσε ο Αλήτις
το 2009, μόλις πριν από λίγες μέρες
(στο κέντρο υγείας υπήρχαν άφθονα
περιστατικά
τα οποία σημειώθηκαν και στον υπέροχο Προβατά αφού
απ’ τον άνεμο
τα απόβλητα της εταιρείας Κυριακόπουλου έχουν ρημάξει όλες τις νότιες παραλίες)
όπου
ξαναεπισκέφθηκε μια άλλη Μήλο
(-οικισμένη-με καταπατημένες περιοχές ενώ ανακηρυσσόμενες Νατούρα-με Κυριακόπουλους και περλίτες
με ακρίβεια αδικαιολόγητη-
2,80 ευρώ-το γάλα
με σκουπίδια-κλπ, κλπ)
…………………………

Ο Αλήτις σας παραπέμπει
στο Διαδίκτυο όπου
εφημερίδες (Πρώτο Θέμα) μπλοκ και σάιτ (τους αξίζουν μπράβο για την ευαισθησία)
αφιερώνουν πολλές σελίδες για το Τσιγκράδο….
και την καταστροφή του.
Θα διαπιστώσετε
για ακόμη μια φορά
πόσο σάπιο είναι το κράτος στην Ελλάδα
(πουλημένες υπηρεσίες- νομαρχίες-πρόστιμα που δεν αποδίδονται-αδηφάγες εταιρείες-λαδωμένοι ντόπιοι κομματάρχες και άλλοι θεσμικοί
σε αγαστή συνεργασία-)
κι αδιάφοροι πολίτες και ντόπιοι
που δεν καταλαβαίνουν
πως αν η ομορφιά των ελληνικών νησιών
χαθεί
δεν θα πάταει το πόδι του κανείς
και κυρίως ο ξένος ταξιδιώτης.
…………..

Ελληναριά…
πολιτικοί και πολίτες
τα νησιά μας σιγά σιγά
μεταμορφώνονται σε αστικά τοπία
και αντιμετωπίζονται ως κέρδος πρόσκαιρο
και κάποιοι σώφρονες άνθρωποι σας έχουν χτυπήσει
ήδη καμπανάκι στην απληστία σας
αλλά δεν ακούγονται….
Θα τους ακούσετε;
Ή θα βλέπουμε τη σπάνια φύση των ελληνικών νησιών
και τα ίδια στις εγκυκλοπαίδειες;

πηγή: Αλήτις 13.7.2009, http://alitispress.blogspot.com/2009/07/h.html.

Το άρθρο H εταιρεία Κυριακόπουλου αισχρουργεί στην Μήλο… εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

(απόσπασμα από την εισήγηση: Η παρελθούσα μεταλλευτική δραστηριότητα του κοιτάσματος μαγγανίου στη νήσο Μήλο των Κ.Θ. Παπαβασιλείου – G.P. Glasby – Α. Λιακόπουλου

Οι συνθήκες μεταλλείας και εργασίας στο ορυχείο μαγγανίου στο Βάνι ήταν ιδιαίτερα δύσκολες λόγω των γενικότερων συνθηκών που επικρατούσαν στην περιοχή. Το ακρωτήριο Βάνι βρίσκεται σε μια πραγματικά κακοτράχαλη περιοχή με δύσκολη πρόσβαση από την ξηρά και κάπως καλύτερη πρόσβαση από τη θάλασσα, αν και αυτό είναι όχι πάντα αξιόπιστο και εξαρτώμενο από τις καιρικές συνθήκες. Η περιοχή παρουσιάζει πολύ ψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι, μια κατάσταση που γίνεται ακόμα πιο δύσκολη εξαιτίας της έλλειψης σκιάς (η βλάστηση είναι ελαχιστότατη) και του υψηλού συντελεστή ανάκλασης του φωτός του ήλιου από το σκοτεινό μαύρο χρώμα του εδάφους. Παράλληλα, είναι κρύα το χειμώνα λόγω της έκθεσής της στους ισχυρούς βόρειους ανέμους. Η περιοχή είναι, επίσης, ξηρά, χωρίς την ύπαρξη οποιουδήποτε αποθέματος γλυκού νερού. Πράγματι, ο Plimer (2000) έχει περιγράψει την περιοχή σαν «Σεληνιακό τοπίο». Επιπλέον, οι συνθήκες εργασίας έγιναν ακόμα δυσκολότερες από το σκληρό εργασιακό καθεστώς που επιβλήθηκε στο ορυχείο. Παρακάτω, συνοψίζουμε τις συνθήκες, όπως αναφέρονται σε τρεις σύγχρονες της εποχής αναφορές κατά χρονολογική σειρά.

Σύμφωνα με ένα έγγραφο του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών (Αnon 1893), γινόταν ήδη εκτεταμένη εκμετάλλευση των μεταλλευμάτων μαγγανίου στα υπαίθρια ορυχεία στο ακρωτήριο Βάνι από τη Γαλλική επιχείρηση «Roux-Serpieri».

Η επιχείρηση απασχολούσε 150 μεταλλωρύχους, περίπου 50 γυναίκες και παιδιά, που ξεχώριζαν και μάζευαν τα κομμάτια του μεταλλεύματος, και περίπου 50-100 άλλους, που εργάζονταν στις μεταφορές του υλικού με βαγονέτα και στα πλοία από τη σκάλα φόρτωσης. Οι μεταλλωρύχοι πληρώνονταν με 2,5-3,5 δραχμές ανά ημέρα και άλλοι εργάτες με 1,0-1,75 δραχμές ανά ημέρα. Το 1890, η ετήσια παραγωγή ήταν 18.000 τόνοι, εκ των οποίων 13.000 τόνοι εστάλησαν στην Αγγλία, στη Γαλλία και στην Αμερική, κυρίως με αγγλικά ατμόπλοια, και το υπόλοιπο (που ήταν συνήθως κατώτερης ποιότητας) στάλθηκε στα χυτήρια των μεταλλείων του Λαυρίου, όπου χρησιμοποιήθηκε ως αντιδραστήριο για την τήξη άλλων μεταλλευμάτων.

Σύμφωνα με μια έκθεση του επιθεωρητή ορυχείων το 1910 (Γούναρης 1910), η εκμετάλλευση του κοιτάσματος μαγγανίου γινόταν με υπαίθρια εκμετάλλευση (open-pit) και το εξορυσσόμενο μετάλλευμα στη συνέχεια πλενόταν σε παλλόμενα κυλινδρικά κόσκινα (trammels). Το μετάλλευμα θεωρήθηκε ότι είναι κυρίως πυρολουσίτης (αν και όπως αποδείχθηκε αργότερα ο πυρολουσίτης ήταν μόνο ένα από τα ορυκτά μαγγανίου που βρίσκονται στο μετάλλευμα με διαποτίσεις από αργιλικά ορυκτά. Εξορυσσόταν συνήθως σε μικρά κομμάτια που έφθαναν περίπου το μέγεθος γροθιάς. Το κοίτασμα αποτελούνταν από πέντε ορίζοντες πλούσιους σε μαγγάνιο πάχους 0,1-3μ. που χωρίζονταν από διαστρώσεις ηφαιστειοκλαστικών άμμων πάχους μέχρι 10 μ. Η μέση περιεκτικότητα σε Mn του μεταλλεύματος κυμαινόταν μεταξύ 25-40{239f029635181d89655d9f5197ced0c7530b2a0cc9cbc7d1798f9f7c796b465f}.

Σύμφωνα με τον Α.Γ. Δροσόπουλο (1929), η παραχώρηση για το κοίτασμα μαγγανίου βρισκόταν στην κατοχή της εταιρείας «Βάνι-Μήλος». Ο κύριος μέτοχος στην εταιρεία αυτή ήταν η καλά γνωστή την εποχή εκείνη εταιρεία του Serpieri.

Η οικονομική κατάσταση της εταιρείας και οι πωλήσεις από το μεταλλείο δεν ήταν ευρέως γνωστές. Εντούτοις, εξετάζοντας την επιρροή του Serpieri στη διεθνή αγορά μεταλλείας, τη συνετή διαχείριση της εταιρείας και την καιροσκοπική εκμετάλλευση του μεταλλείου στο Βάνι, πιστεύεται ότι η λειτουργία της ήταν κερδοφόρα.

Διάφορες ειδικότητες μεταλλωρύχων χρησιμοποιήθηκαν στο μεταλλείο (Δροσόπουλος 1929). Ο συγγραφέας στο φύλλο της εφημερίδας Μήλος της Τρίτης 15 Ιανουαρίου 1929 περιγράφει με τον εναργέστερο τρόπο τις ειδικότητες των μεταλλωρύχων και κυρίως τις δραματικές συνθήκες εργασίας τους σε ένα άρθρο του με το χαρακτηριστικό τίτλο «Κάβειροι και Τελχίνες».

«Είναι ένας στρατός οργανωμένος, με βαθμούς και διακρίσεις ανάλογους προς τον οπλισμόν έκαστου. Ορύκται, μιναδόροι, ξυλοδέται, μπαζαδόροι, σιδηροδρομίται κ.τ.λ. κινούμενοι ρυθμικά υπό συνθήκας τας οποίας διακρίνει η περιφρόνησις του κινδύνου της προσωπικής ασφαλείας. Έλλειψις φωτός, έλλειψις οξυγόνου, κίνδυνος αποτόμου εισροής υδάτων, αιφνίδιαι εκρήξεις και καταπλακώσεις υπό χωμάτων, είναι οι συνηθέστεροι κίνδυνοι τους οποίους καθημερινώς αντιμετωπίζουν οι μεταλλεργάται μας. Δυστυχώς όχι πάντοτε τελεσφόρως. Είναι δε θέαμα συνηθέστατον εις το μεταλλείον η πένθιμος εκφορά πτωχών θυμάτων της ανάγκης, ημίθανων εκ των στοών ή ο αποχωρισμός αυτών καθημαγμένων και ασπαιρόντων υπό τροχούς 11 συνθλίψεις μεταξύ μηχανημάτων. Έπειτα τυφλοί και άχειρες οικτρώς ακρωτηριασμένοι οι παθόντες αποδίδονται και πάλιν εις την οικογένειαν και την κοινωνίαν εξασφαλίσαντες υπέρ αυτών σύνταξιν 50 ή 100 Δρχ. κατά μήνα, ικανήν να διαθρέψη μίαν όρνιθα!

Ιδού εν τη πραγματικότητι και εν αδραίς γραμμαίς αι συνθήκαι υπό τας οποίας

πολλαί δυστυχώς γενεαί συμπατριωτών μας ειργάσθησαν αφ’ ότου ανεκαλύφθησαν τα διάφορα μεταλλεύματα εν Μήλω και εδημιουργήθη μία μεγάλη τάξις, η μεγαλύτερη ίσως, των εργατών μεταλλείων».

Σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα, στο τέλος του 1928, περίπου 100 εργάτες και των δύο φύλων και κάθε ηλικίας εργάζονταν στο μεταλλείο. Ο ετήσιος μισθός των εργαζομένων ήταν μεταξύ 110.000-130.000 δραχμών. Η καθημερινή παραγωγή ήταν μεταξύ 500-600 τόνων μεταλλεύματος. Το μαγγάνιο επωλείτο στο εξωτερικό και τα τελευταία χρόνια γίνονταν τέσσερις φορτώσεις το χρόνο.

Η εκμετάλλευση ήταν μικτή, βασισμένη στην υπαίθρια και στην υπόγεια μεταλλεία. Η υπόγεια μεταλλεία γινόταν με στοές και τα φρεάτια. Η υπαίθρια εξόρυξη «open-pit» είχε μια ελλειπτική μορφή διαμέτρου 1 χλμ. και βάθους 40 μ.).

Το μετάλλευμα μαγγανίου ήταν δύο ποιοτήτων. Η πρώτη είχε ένα μέσο περιεχόμενο 32{239f029635181d89655d9f5197ced0c7530b2a0cc9cbc7d1798f9f7c796b465f} σε MnO2, και η δεύτερη 26{239f029635181d89655d9f5197ced0c7530b2a0cc9cbc7d1798f9f7c796b465f}. Υπήρχε, επίσης, μετάλλευμα με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε MnO2, που ήταν αντιοικονομικό. Το μετάλλευμα με υψηλή περιεκτικότητα σε MnO2 μειώθηκε σημαντικά στην υπαίθρια εκμετάλλευση λίγο πριν από το 1928. Κατά συνέπεια, η εξόρυξη του μεταλλεύματος στράφηκε στις υπόγειες στοές σε ένα βάθος περίπου 1 μ. κάτω από τη στάθμη της Θάλασσας.

Ήδη το 1928, ο ατμός χρησιμοποιήθηκε για να τροφοδοτήσει τα μηχανήματα στο ορυχείο (Exadaktilos 1999).

Σύμφωνα και πάλι με τον Α.Γ. Δροσόπουλο (1929), λόγω της απειλής της εξάντλησης του καλύτερου και πλουσιότερου μεταλλεύματος, η εταιρεία άρχισε ένα πρόγραμμα εξερεύνησης που περιέλαβε δαπάνες περίπου μισού εκατομμυρίου δραχμών. Εντούτοις, τα αποτελέσματα δεν ήταν θετικά. Η μόνη περιοχή όπου υπήρχαν ακόμα πλούσια μεταλλεύματα βρέθηκε πολύ κοντά στα κτήρια των μεταλλείων, σε ένα βάθος περίπου 6-7 μ. κάτω από τη στάθμη της θάλασσας. Η εκμετάλλευση ήταν αδύνατη λόγω του άμεσου κινδύνου εισροής των υδάτων.

Την 1 η Δεκεμβρίου 1928, η εταιρεία σταμάτησε τη λειτουργία της, αφήνοντας

πίσω της μια σημαντική ποσότητα εξορυγμένου μεταλλεύματος πλούσιου σε MnO2, και περίπου 80.000 τόνους μεταλλεύματος πτωχότερης ποιότητας που ήταν αντιοικονομικό υπό τους επικρατούντες οικονομικούς και τεχνικούς όρους.

Επίλογος

Αυτή είναι η πολύ σημαντική, κατά την άποψή μας, ιστορία της μεταλλευτικής δραστηριότητας του κοιτάσματος μαγγανίου στο Βάνι. Είναι πολύ σημαντική γιατί και το μετάλλευμα έχει πολλά μοναδικά κοιτασματολογικά χαρακτηριστικά, αλλά και η ιστορία της μεταλλείας του συμπυκνώνει μοναδικά τα γενικότερα οικονομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά που περιγράφουν τη μεταλλευτική δραστηριότητα στη χώρα μας στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 21ου αιώνα.

Βιβλιογραφία

Anon, Α., Reports on Subjects of General and Commercial Interest, Greece Report on the Minerαl Resources of ΜίΙο (with Plan), u.κ. Foreign Office Misc. Ser. Νο. 303 (1893), σσ. 11.

Argyropoulos, G., Montangeologische Beurteilung der Mn-Lαgerstαtte von Cαp Vαni, Milos 1966, Unpubl. Diplom Arbeit (Univ. Leoben), σσ. 69.

Γαλανόπουλος, Β. – Κοϊνάκης, Ι., Η υδροθερμική μεταλλοφορία (Mn–Ba-Fe-Si) στο δημόσιο μεταλλείο της περιοχής Βάνι-Μήλος, Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), Ειδική έκδοση 1991, σσ. 54.

Γούναρης, Η., Απόσπασμα έκθεσης του Επιθεωρητού Μεταλλείων κ. Η. Γούναρη δημοσιευμένη στα Νέα της Βαρυτίνης, Ιούλιος 1994, φύλλο 7, σελ. 5. Περιοδική έκδοση της «Α.Ε.Ε. Αργυρομεταλλευμάτων και Βαρυτίνης».

Δροσόπουλος, Γ.Α., Κάβειροι και Τελχίνες, εφημ. Mήλoς, φύλλο 128 (Τρίτη, 15 Ιανουαρίου 1929).

Εξαδάκτυλος, Σ., «Συμβολή των ξένων επιχειρηματιών στην ανάπτυξη της ελληνικής μεταλλείας», εργασία που παρουσιάσθηκε στην 5η ημερίδα για τη Μεταλλευτική Ιστορία της Ελλάδος στη Μήλο στις 18-19.6.1999, σσ. 14.

Hauck, Μ. Die BarytlagerstaIten der Inselgruppe Milos/Ägäis (Griechenland), Dr. rer. nat. Thesis (Universität Karlsruhe), 1984, σσ. 241.

Liakopoulos, Α., Hydrothermalisme et mineralisations métallifères de l’ ίIe de Milos (Cyclades, Grece), Mem. Se. Terre Uniν. Curie, Paris, no 87-36 (1987), σσ. 276 + 3 Annexes.

Mack, Ε., Die Erkundung und Bewertung der Mineralvorkommen auf der Insel Milos (Griechenland), Berg- u. Hüttenm. Mh. 122 (2a) (1977), σ. 48-57.

Μπελιβανάκης, Γ., Η Μήλος στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, Πολιτιστικό Κέντρο Μήλου, 1999, σ. 6.

Schmidt, Η., Montangeologische Bearbeitung des Manganerzvorkommens νοn Vani auf der Kykladeninsel Milos, 1966, Unpubl. Diplom Arbeit (Uniν. Leoben), σσ. 37.

Χαλκουτσάκης, Γ.Μ., Η Mήλoς στην διάρκεια της κατοχής, Μορφωτική Εταιρεία Μήλου, 1995, σα. 210.

…………………………………

Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου Ιστορικά Μεταλλεία στο Αιγαίο, 19^ος-20^ος αιώνας, (Μήλος 3-5.10.2003), Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα 2005

Το άρθρο Συνθηκες εργασιασς στο Βάνι εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Γιώργος Ζ. Μάλλης

Η εξορυκτική δραστηριότητα στη Μήλο εκτείνεται σε μια μακρότατη ιστορική

περίοδο. Από το 7.000 π.Χ. που έχουμε την πρώτη εξακριβωμένη απόληψη και μεταφορά οψιδιανού από τη Μήλο μέχρι σήμερα, το εξορυκτικό γεγονός σηματοδοτεί την κοινωνικο-οικονομική, αλλά και περιβαλλοντική πραγματικότητα του νησιού.

Ανήκει στο χώρο των κοινωνικών επιστημών η έρευνα της διαλεκτικής σχέσης κοινωνίας και εξόρυξης στη Μήλο καθ’ όλο το διάστημα της ιστορικής της διαδρομή. Μια έρευνα που αποτελεί ένα ανοικτό πεδίο ελάχιστα έως τώρα εξερευνημένο.

Στόχος αυτής της ανακοίνωσης είναι η ανάδειξη της εξόρυξης στη Μήλο κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα ως ενός κοινωνικού γεγονότος. Τα οποιαδήποτε τεχνικά ή οικονομικά δεδομένα προκύπτουν από την ανθρώπινη και μόνο εργασία που πραγματοποιείται στο πλαίσιο συλλογικών σχέσεων στους χώρους παραγωγής, των παραγωγικών σχέσεων. Σχέσεων ανθρώπων που η κουλτούρα τους, ο τρόπος δηλαδή της ζωής τους, επηρεάζεται από τους όρους αυτής της ζωής, αλλά και τους επηρεάζει ταυτόχρονα.

Θα εξετάσουμε τη ζωή των εργατών στις εξορυκτικές επιχειρήσεις της Μήλου ιδιαίτερα κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, τις συνθήκες εργασίας τους, την πολιτική τους κουλτούρα και ιδιαίτερα την έκφρασή της στις παραγωγικές σχέσεις του εργασιακού χώρου βασιζόμενοι σε συνεντεύξεις ορισμένων συνταξιούχων εργατών από αυτές τις εταιρείες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της εκπόνησης της διδακτορικής μου διατριβής. Τμήματα αυτών των συνεντεύξεων, με ορισμένα μόνο αποσπάσματα από τα λόγια τους, για λόγους οικονομίας χρόνου, αποτελούν δομικά στοιχεία της παρούσας ανακοίνωσης. Αυτονόητη βέβαια συνθήκη για εμάς αποτελεί η τήρηση της ανωνυμίας τους.

Πρέπει να σημειωθεί πως ο ποιοτικός και όχι ο ποσοτικός χαρακτήρας της κοινωνιολογικής έρευνας που έγινε δεν επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων για το συνολικό πληθυσμό των εργατών. Περιορίζομαι, λοιπόν, στα ερευνητικά μου και μόνο υποκείμενα που αποτυπώνουν βέβαια στοιχεία του συνολικού πληθυσμού, όπως και των επιμέρους συνιστωσών του, αποτελούν όμως ένα δείγμα του.

Αποτελεί σίγουρα κοινό τόπο όλων μας ότι οι συνθήκες ζωής των προηγούμενων γενεών στην Ελλάδα ήταν πολύ δυσκολότερες από τις σημερινές. Το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, στην ελληνική επαρχία ιδιαίτερα, δεν υπήρχαν οι απαραίτητες υποδομές για τη διεκδίκηση ακόμα και των στοιχειωδών υλικών όρων μιας ποιότητας ζωής, όπως αυτή ορίζεται σήμερα. Στη Μήλο ιδιαίτερα, η στέρηση βασικών υλικών αγαθών για το μεγάλο μέρος του πληθυσμού της ήταν επιβεβλημένη από τις περιορισμένες δυνατότητες της τοπικής οικονομίας, με τις μικρές παραγωγές του πρωτογενούς τομέα από τα αυτάρκη-αυτοσυντηρούμενα νοικοκυριά. Ο εξορυκτικός τομέας ευρισκόμενος στην πρώτη φάση της συσσώρευσης, επέκτασης και της δημιουργίας στοιχειωδών αρχικά υποδομών, δεν μπορούσε να αποτελέσει την εξαίρεση αυτής της δύσκολης εικόνας. Λέει ένας εργάτης για τη ζωή του:

«O μακαρίτης ο πατέρας μου, είμαστε 11μελής οικογένεια και ζούσαμε όχι σε ένα σπίτι, σε μια μάντρα. Ένα δωμάτιο ήταν. Εκεί μέσα ήταν οι καρποί, μέχρι φίδια ήτανε μέσα. Και είμαστε ευχαριστημένοι. Ένα τραπεζάκι ήταν 50x50 χαμηλό, χαμηλό. Εκεί μας έβαζε όλους και τρώγαμε μέσα από μια κούπα.»

Βασικό στοιχείο αυτών των δύσκολων συνθηκών ζωής τότε ήταν ο περιορισμός μέχρι και η εξάλειψη του ελεύθερου χρόνου και μάλιστα του χρόνου ξεκούρασης, αφού πολλοί ήταν αυτοί που μετά το τέλος του μεροκάματου δούλευαν στους αγρούς μέχρι τη νύχτα. Αναδεικνύεται στα λόγια που ακολουθούν:

«Όταν σχολούσα από τη δουλειά και ήταν καιρός για θέρος, εθέριζα μέχρι που έβλεπα. Όταν ήταν να σκάβω αμπέλια έσκαβα και ό.τι δουλειά ήταν κάθε εποχή έκανα από το οχτάωρο και έπειτα.»

Ήταν βέβαια ιδιαίτερα δύσκολη τότε και η μετάβαση των εργατών στον τόπο της δουλειάς τους. Οι σημαντικές αποστάσεις από τους τόπους κατοικίας και η ανυπαρξία οχημάτων μεταφοράς καθιστούσε την καθημερινή αυτή διαδρομή μια επίμοχθη και πολύωρη διαδικασία. Λέει ένας από αυτούς:

«Εφεύγαμε τη Δευτέρα το πρωί και πηγαίναμε για τη δουλειά… Μπορώ να σου πω ότι κάναμε μισή μέρα να πάμε με τα πόδια. Δεν υπήρχαν ούτε μέσα, ούτε τίποτα. Τον τουρβά στη πλάτη που είχαμε τότες με κανένα κομμάτι ψωμί, κανένα χαρούπι, το βάζαμε μέσα και πηγαίναμε.»

Αυτή η πολύωρη καθημερινή διαδρομή για τη μετάβαση και την επιστροφή

από τη δουλειά οδηγούσε πολλούς εργάτες στο να παραμένουν μόνιμα όλη την εβδομάδα στο χώρο της εργασίας τους και να φεύγουν μόνο το Σάββατο το απόγευμα για να επιστρέψουν Δευτέρα. Ας ακούσουμε πώς αναφέρονται στις συνεντεύξεις γι’ αυτές τις συνθήκες διαμονής τους:

Για τη «Βαρυτίνη» στα Βούδια:

«Είχε εκεί στον Κάβο κάτι σπηλιές και μένανε. Είχε και κάτι άλλες κάμαρες αλλά μένανε και σε σπηλιές».

«Όταν πρωτοπήγα εγώ ήμουν από τους πρώτους το 1934. Μέναμε σε σκηνές. Εκεί επάνω που είναι σήμερα τα άσπρα ήτανε ένας επιστάτης απέναντι και είχανε κάνει δωμάτιο μια σπηλιά και είχανε βάλει από πάνω χαρτόνια. Για μας ήτανε σαλόνι. Δηλαδή πηγαίναμε εκεί για να περάσουμε τη βραδιά, να φεγγιάρουμε γιατί ήτανε σαλόνι. Εμείς μέναμε σε σκηνή. Μας έπαιρνε και ο αέρας τις σκηνές. Τέλος πάντων. Αυτό όμως δεν ήταν επειδή δεν ήθελε η εταιρεία. Στη συνέχεια έκανε οικήματα με φως, με νερό, με τα πάντα που δεν υπήρχαν τότε.»

Για τα θειωρυχεία:

« … οι εργαζόμενοι πάλι, που δουλεύανε στις στοές, εμένανε αυτοί επάνω στα βουνά σε κάτι σπηλιδάκια, κάτι σπηλιές που είχε. Αν είναι δυνατόν να ζει άνθρωπος εκεί δα μέσα.»

Αν για τις συνθήκες διαμονής τους στους χώρους δουλειάς φαίνεται μέσα από

τις αναφορές τους ότι δεν υπήρχαν τα στοιχειώδη, για τις συνθήκες εργασίας η εικόνα που μεταφέρεται από τα λόγια που ακολουθούν είναι κατά πρώτο λόγο αυτή μιας σκληρής χειρωνακτικής δουλειάς:

«Εκείνα τα χρόνια δουλεύανε βαριό, δουλεύανε παραμίνες, σηκώνανε σακιά. Τότες δούλευε ο εργάτης.»

Αναφέρει για τη δουλειά στις στοές των μεταλλείων ιδιαίτερα ένας μεταλλωρύχος που εκτός από τα θειωρυχεία στη Μήλο είχε δουλέψει και σε πολλά άλλα μέρη στην Ελλάδα:

«Η δουλειά του μεταλλωρύχου είναι σκληρή δουλειά, όπως και αν το κάνεις. Εγώ έχω ξεκινήσει από μικρός από το Μαντέμ-Λάκο μέχρι το Λαύριο, Χίο, Μυτιλήνη, όλα αυτά τα μέρη τάχω γυρίσει. Οι δουλειές είναι σκληρές του μεταλλωρύχου, δεν υπάρχει … Τότε 8 ώρες ήταν δουλειά. Θε να φύγεις μέσα από τη στοά παρά 10 παρά 5 για να βγεις έξω. Ούτε τα ρούχα σου να αλλάξεις δεν επρολάβαινες. Θε να βγεις …

Πώς να σου πως Οχτώ ώρες δουλειά και μετά θα θέλεις φερ’ ειπείν να πας να ανεβάσεις δυο κεκλιμένες, δυο φυρέδες από 75 μέτρα. Μετά να ανέβεις στο πηγάδι 60 μέτρα τις σκάλες. Να βγεις επάνω και μετά να περάσεις πάλι την υπόλοιπη στοά, την κεντρική στοά για να βγεις έξω. Εκείνη την ώρα πια είσαι λιώμα γινομένος.»

Πρωταρχικό στοιχείο για το χαρακτηρισμό των συνθηκών εργασίας, τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας αποτελούσαν τότε στα μεταλλεία, σύμφωνα με τους ίδιους, μια αδιανόητη πολυτέλεια: « … τότε δεν υπήρχε θέμα υγιεινής, δεν υπήρχε θέμα ασφάλειας. Πόσοι θα μπούνε μέσα, πόσοι θα βγούνε. Ήταν τα πράγματα … δεν ήταν όπως είναι τώρα. Τότε δεν υπήρχε υγιεινή. Ποιος θε νάρθεις Θε νάρθει ο επόπτης εργασίας ή η επιθεώρηση μεταλλείωνς Ποιος θε νάρθει;»

Η σκληρότερη εικόνα σκιαγραφείται στην αναφορά που ακολουθεί για τις καταστροφικές στην υγεία των εργατών συνθήκες δουλειάς στις στοές των θειωρυχείων:

« … στα θειωρυχεία, άμα θα φτάσεις σε 40C θερμοκρασία, νομίζεις ότι είσαι στο ψυγείο, βγαίνοντας από τη στοά. Να σκεφτείς ότι εδούλευε ο κόσμος γυμνός, δεν είχε τίποτα, ένα πανάκι εφορούσε μπροστά του, τίποτα άλλο. Που να κάτσεις να δουλέψεις εκεί. Βγαίνανε πολλοί σακάτηδες.»

Αν για τις πιο πρόσφατες, πριν από το 1950, δεκαετίες οι εικόνες που έχουμε

είναι ανάλογες με τις παραπάνω, γίνονται ζοφερές όταν κινηθούμε πιο πίσω στο χρόνο οδηγημένοι από τα ακόλουθα ακούσματα-ιστορικές μνήμες ενός συνταξιούχου:

«Τότε παλιά προτού βγω εγώ στη δουλειά, και πιο μπροστά ακόμα, υπήρχαν οι σκλάβοι. Γιατί υπάρχει μια ιστορία γενικά εδώ στη Μήλο, υπήρχαν οι σκλάβοι που ήταν όλη μέρα … Μες στις στοές επεθαίνανε …. Στα θειωρυχεία ακόμα θα πας και θα βρεις, μες στις στοές θα βρεις οστά ανθρώπων. Ο εργαζόμενος ήταν εκεί, επέθαινε μέσα στις γαλαρίες. Δεν τον προσέχανε καθόλου. Ήταν σκλάβος, πραγματικά σκλάβος.»

Ας αφήσουμε όμως τις αναφορές των εργατών στις συνθήκες εργασίας τους για να δούμε αυτούς τους ίδιους μέσα από τα λόγια τους. Να δούμε τα στοιχεία της συνείδησής τους εκφραζόμενα στην κουλτούρα, δηλαδή τον τρόπο ζωής τους. Την πολιτική τους μάλιστα κουλτούρα μέσα από εκφράσεις της στις παραγωγικές σχέσεις του εργασιακού χώρου. Να αναζητήσουμε ιδιαίτερα, στα περιορισμένα περιθώρια αυτής της ανακοίνωσης, τη συνείδηση κοινωνικής ταυτότητας των ερευνητικών μας υποκειμένων.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αναφορά που ακολουθεί. Είναι ενδεικτική της συνείδησης ταξικής ταυτότητας του εργάτη που μιλά, της έλλειψης ευχαρίστησής του από τη δουλειά, της πρόσληψής της ως επιβολής της ανάγκης επιβίωσης και της καθημερινής αναμονής του ελεύθερου αυτοκαθορισμού του έξω από αυτή:

«Αφού γεννήθηκα εργάτης, εργάτης θα πεθάνω. Τι να πω αν ήμουν ευχαριστημένος από τη δουλειά. Εργάτης ήμουν. Τον εργάτη τον κλωτσούσανε τη μια από εδώ την άλλη από εκεί. .. Τη δουλειά δεν την αγαπά κανείς, το ζόρι κάνει τον καθένα να πάει στη δουλειά. Τι να πω, ότι πάενα στη δουλειά με ευχαρίστηση. Αφού έπρεπε να πάω να γεμώσω δεκαπέντε κούνιες μπάζα, δεκαπέντε κούνιες ήτανε … πόσο να σου πω; Δέκα τόνοι; Να το γεμώσω με το τσιμπίλι … Άμα έφευγες από τη δουλειά ήταν σαν τα ζώα που σπάει η ζεύλα που λέγανε. Βγάνει ο γεωργός το ζυγό πάνω από το ζώο, τα ίδια και εμείς αισθανόμαστε. Έφευγε ο ζυγός από το σβέρκο και φεύγαμε για το σπίτι.»

Αυτές οι δύσκολες συνθήκες εργασίας που προαναφέραμε συντελούσαν στη διαμόρφωση μιας συνείδησης έλλειψης ταύτισης και αντιπαλότητας με τις εταιρείες, όπως φαίνεται από τις αναφορές εργατών της έρευνάς μας. Μεταφέρουν μια εικόνα δύσκολων σχέσεων με τους εργοδότες:

«Εγώ τουλάχιστο σας λέω από δεκατεσσάρων χρονών που έπιασα δουλειά μέχρι εξήντα που έφυγα δεν εκατάλαβα ένας εργοδότης να υπολογίζει τον εργάτη, αυτό δεν το κατάλαβα.»

«Δεν υπήρχαν ποτές καλές σχέσεις μεταξύ εργαζομένων και εταιρείας στόπα και πιο μπροστά αυτό. Εκεί κοιτάζουνε πως θε να σε ξεζουμίσει και να σε πετάξει. Εκεί ο εργαζόμενος αντιδρούσε. Αντιδρούσε απέναντι στις εταιρείες με τον άλφα ή το βήτα τρόπο. Θε να βρει ένα τρόπο ν’ αντιδράσει. Δεν εφύλαε τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας. Και ήτανε οι κακές σχέσεις πάντα που υπήρχανε.»

Η πρόσληψη της δουλειάς ως εξαναγκασμού και η έλλειψη ευχαρίστησης από

αυτήν για τους εργάτες που παρουσιάσαμε παραπάνω, διαφοροποιείται σε συνεντεύξεις εργαζομένων με τεχνικές εξειδικεύσεις στις μηχανές, όπως και οδηγών.

Εμφανίζεται σε αυτές η δουλειά ως επιλογή και μια ευχαρίστηση από τη δημιουργία σε αυτήν. Ιδιαίτερα, τέλος, τονίζεται η καλή σχέση του εργαζόμενου με τη δουλειά του ως απαραίτητη προϋπόθεση κάθε προόδου σε μια εταιρεία. Βασικά στοιχεία αυτής της σχέσης οι καλές εργασιακές σχέσεις και το ύψος της πληρωμής του εργάτη για τη δουλειά του:

«τη δουλειά που έκανα σαν οδηγός ήθελα από μικρός να γίνω οδηγός, το είχα μεράκι, μου άρεσε το επάγγελμα αυτό»

«Ευχάριστες ώρες στη δουλειά ήταν όταν έφτιαχνες κάτι και το απολάμβανες το καταλάβαινες ότι έφτιαξες κάτι. Κάτι δημιούργησες και εσύ … Μια πρόοδος σε μια εταιρεία και γενικά σε όλες τις δουλειές είναι η αγάπη του εργαζόμενου προς τη δουλειά που κάνει. Αν δεν την αγαπά δεν γίνεται τίποτα. Τώρα να μου πεις ότι αυτό πια είναι πάλι … πρέπει να διεισδύσει άλλος παράγοντας μέσα. Η δουλειά σε προσέχει; Και εσύ την αγαπάς. Γιατί αν δεν σε προσέχει η δουλειά … Αν δουλεύεις και πεινάς τι δουλειά θα κάνεις;»

Σημαντικό στοιχείο της συνείδησης των εργατών της έρευνάς μας αποτελούσε

επίσης, όπως φαίνεται από τα λόγια τους, ο φόβος της απόλυσης. Ιδιαίτερα σε περιόδους ανεργίας στο νησί, με περιορισμένες τις δυνατότητες εύρεσης άλλης εργασίας, ο φόβος των απολύσεων που συνέβαιναν τότε συχνά και για ασήμαντους πολλές φορές λόγους αποτελούσε μια δαμόκλειο σπάθη στη συνείδηση των εργατών. Λέει ένας από αυτούς για το φόβο της απόλυσης που είχαν οι εργάτες:

«Είχανε φόβο … Έπρεπε να κάνεις τη δουλειά σου για να μη σε σχολάσουν.»

Οδηγούσε η ανεργία και οι περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης που έδινε η

αγορά εργασίας της Μήλου στην αξιολόγηση των εταιρειών από τους εργάτες ως σωτήρων για τους ίδιους και τη Μήλο γενικότερα. Τονίζεται αυτό στην αναφορά που ακολουθεί:

«Για τη Μήλο πιστεύω ότι έχουν σωτήριο ρόλο. Γιατί αν δεν ήταν αυτές οι εταιρείες γενικά το νησί θα ήταν σε άλλη μοίρα».

Σε αυτά τα δύσκολα περιβάλλοντα που προαναφέραμε, τόσο αυτό των εργασιακών συνθηκών όσο και της αγοράς εργασίας, αποκτά ιδιαίτερη κοινωνιολογική σημασία η αναφερόμενη από τους συνταξιούχους που συμμετείχαν στην έρευνά μας αλληλεγγύη, ενότητα και συνείδηση ταυτότητας συμφερόντων ανάμεσα στους τότε εργάτες. Χαρακτηριστικά τα λόγια ενός εργάτη:

«Οι εργάτες κατά το πλείστον ήταν ωσάν αδέλφια μέσα στην εργασία.»

Στην εδραίωση αυτής της ενότητας και αίσθησης ταυτότητας συμφερόντων των εργατών σημαντικός φαίνεται πως ήταν, σύμφωνα με τα λόγια τους που ακολουθούν, ο ρόλος του εργατικού σωματείου στη Μήλο και μάλιστα του τότε προέδρου του: «Πιο παλιά ο εργαζόμενος το σωματείο το αγαπούσε, αυτό ξέρω τα χρόνια τα δικά μου … » «Όλοι είμαστε μονιασμένοι. Δηλαδή είχε κατορθώσει ο πρόεδρος τότες και είμαστε μια γροθιά όλοι. Βρέθηκε στην Μήλο ο κατάλληλος άνθρωπος.»

Έχουμε, όπως φαίνεται από τις αναφορές σε όλες τις συνεντεύξεις, ενότητα ανάμεσα στους εργάτες και συσπείρωσή τους γύρω από το σωματείο που οδήγησε στη σημαντική, μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, ανάπτυξη του συνδικαλιστικού κινήματος στη Μήλο. Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτή διαδραμάτισαν και οι δύσκολες αντικειμενικές συνθήκες της περιόδου που, όπως φαίνεται από τις αναφορές τους, συνέτειναν στην αντίληψη του σωματείου από τους εργάτες ως ασπίδας προστασίας τους:

«Πιο παλιά το βλέπανε πιο ζεστά το σωματείο … Γιατί το βλέπανε έτσι δεν ξέρω. Επειδής υπήρχε ανεργία; Υπήρχε ο φόβος; Δεν ξέρω. Το βλέπανε πιο ζεστά.»

Η ύπαρξη των πολλών εργασιακών προβλημάτων που είχαν οι εργάτες τότε και οι προσπάθειες του εργατικού σωματείου για την επίλυσή τους οδηγούσαν σε σχέσεις σύγκρουσης με τις εταιρείες. Αποτυπώνεται αυτή η εικόνα στην αναφορά που ακολουθεί:

«Κοίταξε να δεις. Εχθρικές σχέσεις, μπορεί να πει κανείς. Όχι καλές σχέσεις. Ποτέ η εταιρεία δεν είχε καλές σχέσεις με τα σωματεία.»

Η σύγκρουση, τέλος, εργατικού σωματείου και εταιρειών οδηγούσε στη δημιουργία μιας ακραίας εικόνας των συνδικαλιστών. Συνεπαγόταν φαίνεται η ιδιότητα του συνδικαλιστή ένα σημαντικό προσωπικό κόστος, αφού ο συνδικαλιστής θεωρούνταν και αριστερός. Λέει ένας εργάτης:

« … άμα έκανες συνδικαλιστής σε λέγανε και αριστερό να πούμε, πολλά πράγματα … κακό βέβαια νάσαι μέσα στο σωματείο. Σε έβλεπε ο άλλος διαφορετικά με άλλο μάτι.»

Φαίνεται από τις προηγούμενες αναφορές ότι ο συνδικαλισμός κατείχε μια κεντρική θέση στην πολιτική κουλτούρα των τότε εργατών που συμμετείχαν στην έρευνά μας. Ήταν υψηλή η αξιολόγησή του ως φορέα συνένωσης των εργατών και προώθησης των κοινών συμφερόντων τους. Αυτή η κεντρικότητα του συνδικαλισμού στις συνειδήσεις τους αναδεικνύεται και από την εικόνα – ιστορική μνήμη τους για τους παλιότερους από αυτούς εργάτες στη Μήλο. Λέει ένας από αυτούς:

«Οι παλιοί εργάτες εκείνα τα χρόνια δεν ήταν πρώτα-πρώτα … δεν είχαν συνδικαλισμό, δεν ήταν οργανωμένοι, δεν είχαν οργανώσεις, ήτανε ξεκάρφωτοι τελείως και οπωσδήποτε πιο άσχημα δουλεύανε πάνω στη δουλειά.»

Επιχειρήσαμε σε αυτή την ανακοίνωση να αναφερθούμε στη ζωή, την εργασία

και την πολιτική κουλτούρα στον εργασιακό χώρο των Μηλιών εργατών στις δύο τελευταίες ιδιαίτερα δεκαετίες του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Στηριχθήκαμε και προβάλαμε τα ίδια τα λόγια τους, αξιολογώντας την ιδιαίτερη αξία τους ως βάση οιασδήποτε προσέγγισης. Η θεματική μας προσέγγιση, λόγω του αναγκαίου χρονικού περιορισμού της ανακοίνωσης, ήταν δυστυχώς επιλεκτική αποκλείοντας σημαντικές πτυχές της τότε πραγματικότητας.

Ελπίζουμε, παρά τους περιορισμούς και τις αδυναμίες, αυτή μας η προσπάθεια να συνέβαλε κατά τι στην προσέγγιση της πραγματικότητας των συνταξιούχων που συμμετείχαν στην έρευνά μας, εργατών στις εξορυκτικές εταιρείες της Μήλου. Των αφανών αυτών πρωταγωνιστών κάθε οικονομικής ανάπτυξης και μάλιστα αυτής που επέφερε η εξορυκτική δραστηριότητα στη Μήλο τότε. Τους το οφείλουμε ως ελάχιστο.

………………………………….

Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου Ιστορικά Μεταλλεία στο Αιγαίο, 19^ος-20^ος αιώνας, (Μήλος 3-5.10.2003), Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα 2005, σ. 91-97

Το άρθρο Ζωή, εργασία και πολιτική κουλτούρα εργατών στις εξορυκτικές εταιρείες της Μήλου κατά το πρώτο μισό του 20oύ αιώνα, του Γ.Ζ. Μάλλη εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

11/10/2008

Κάλυψη νομιμότητας στην καταστροφική δράση της S&B στη Μήλο!

Καθαρά εισπρακτική και επικοινωνιακή η “πολιτική προστίμων” του ΥΠΕΧΩΔΕ στις βιομηχανίες

Με τον τίτλο “Υπεγράφη η τουριστική καταδίκη της Μήλου”, η εφημερίδα “ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ” παρουσίασε στο φύλλο της 7/9/2008 την απόφαση του γενικού γραμματέα της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου με την οποία απορρίπτει την προσφυγή πολιτών της Μήλου που ζητούσαν να ακυρωθεί η απόφαση χωροθέτησης του αγωγού αποβλήτων περλίτη της εταιρίας “S&B Βιομηχανικά Ορυκτά”, κοντά σε δυο από τις πιο φημισμένες παραλίες του νησιού. Το πλήρες άρθρο υπάρχει στο δικτυακό τόπο της εφημερίδας “Μηλέικα Νέα”.

Η “απόφαση-ντροπή” της Νομαρχίας Κυκλάδων για την χωροθέτηση του αγωγού παρουσιάζεται και σε προηγούμενο άρθρο της ίδιας εφημερίδας, στις 2/8/2008: Έγκλημα στη Μήλο: Αντί να κλείσουν τα λατομεία, κλείνουν τις παραλίες! Με δυο λόγια:

Ο βιομηχανικός κολοσσός S&B  του …φιλότεχνου Προέδρου της Λυρικής κ. Κυριακόπουλου έχει ρημάξει τη Μήλο, αγνοώντας πλήρως την περιβαλλοντική νομοθεσία της χώρας. Όπως συμβαίνει και με άλλες, γνωστές και μη εξαιρετέες, περιπτώσεις μεγάλων βιομηχανιών στην Ελλάδα, όλα γίνονται με την ανοχή, συγκάλυψη ακόμα και ωμή παρέμβαση των δημόσιων υπηρεσιών υπέρ του παραβάτη βιομήχανου. Τον περασμένο Οκτώβριο, το πόρισμα του- πραγματικά αδιάφθορου- σώματος Επιθεωτητών Περιβάλλοντος είχε διαπιστώσει σωρεία περιβαλλοντικών παραβάσεων στις μονάδες επεξεργασίας περλίτη της S&B στα Βούδια και το Τσιγκράδο της Μήλου, βάσει του οποίου το ΥΠΕΧΩΔΕ επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο 392.000 ευρώ.

Μεταξύ των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν ήταν  και η έλλειψη άδειας διάθεσης των στερεών αποβλήτων από την επεξεργασία του περλίτη, τα οποία χύνονται στη θάλασσα και έχουν μετατρέψει τα ακρογιάλια του νησιού σε βούρκο. Αντί λοιπόν η S&B να τηρήσει τις διαδικασίες και να εφοδιαστεί με νόμιμη άδεια, έρχεται το Μάρτιο του 2008 μια απόφαση της Νομαρχίας Κυκλάδων, η οποία απλά νομιμοποιεί την παρανομία! Και σα να μην έφτανε αυτό, με την απόφαση της Νομαρχίας για την “χωροθέτηση του αποδέκτη” των αποβλήτων (ΦΕΚ 835/ 12/5/2008) μπαίνουν απαγορεύσεις στην κολύμβηση και την αλιεία, ώστε η εταιρεία να μπορεί να ρυπαίνει ανενόχλητη:

«Ανεξάρτητα από τον βαθμό καθαρισμού των υγρών αποβλήτων, θα τοποθετηθεί σήμανση στην παραλία και σε απόσταση 200 μέτρων από τον αγωγό θα απαγορευτεί η κολύμβηση. Επίσης, σε απόσταση 300 μέτρων από τον αγωγό θα απαγορεύεται η αλιεία εδώδιμων οστρακόδερμων».

Πολίτες της Μήλου κατέθεσαν προσφυγή στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, ζητώντας την ακύρωση της απόφασης διότι δημιουργούνται σοβαροί κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, υποβαθμίζεται το τουριστικό προϊόν του νησιού και πλήττεται η αλιεία. Η Περιφέρεια θεώρησε τυπικά νόμιμη την απόφαση του Νομάρχη, χωρίς καμία από τις “αρμόδιες” υπηρεσίες να εξετάσει την ουσία την υπόθεσης. Οι κάτοικοι της Μήλου καταγγέλλουν ότι η απόφαση έρχεται σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία και τις αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Δεν γνωρίζουμε αν τα απόβλητα ρυπαίνουν, δεν γνωρίζουμε τις επιπτώσεις τους στο θαλάσσιο περιβάλλον και στη δημόσια υγεία όμως …τοποθετούμε προληπτικά πινακίδες, σε ένα από τα πλέον τουριστικά νησιά της Ελλάδας! Kαι η εταιρεία μπορεί να συνεχίσει, σα να μη συμβαίνει τίποτα!

Η “περιβαλλοντική πολιτική” που είναι “εισπρακτική πολιτική”

Η εταιρεία πλήρωσε το πρόστιμο που της επιβλήθηκε από το ΥΠΕΧΩΔΕ, χωρίς να αλλάξει ούτε κατά κεραία τις πρακτικές της. Για πολλές από αυτές τις ρυπαίνουσες βιομηχανίες, η συμμόρφωση με τους περιβαλλοντικούς νόμους κοστίζει πολύ ακριβότερα από τα πρόστιμα. Τον τελευταίο χρόνο το ΥΠΕΧΩΔΕ έχει εγκαινιάσει μια “πολιτική προστίμων” σε μεγάλες βιομηχανίες – S&B, λατομεία Μαρκοπούλου, Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων, ακόμα και ΔΕΗ. Δεν γνωρίζουμε αν τα πρόστιμα πληρώθηκαν, γνωρίζουμε όμως ότι καμιά από αυτές τις βιομηχανίες δεν έχει αλλάξει συμπεριφορά στον τομέα του περιβάλλοντος, ούτε πρόκειται να αλλάξει αν δεν καθιερωθεί επιτέλους ένα σύστημα ΤΑΚΤΙΚΩΝ και ΑΔΙΑΒΛΗΤΩΝ ελέγχων από το Υπουργείο που θέλει να ονομάζεται “Περιβάλλοντος”!

Χωρίς ένα τέτοιο σύστημα, η “πολιτική των προστίμων” δεν είναι παρά “πολιτική εσόδων”, κενή άλλου περιεχομένου. Το ΥΠΕΧΩΔΕ εισπράττει πρόστιμα και το εκμεταλλεύεται επικοινωνιακά, επιδεικνύοντας την περιβαλλοντική του ευαισθησία. Όμως ούτε τα κακώς κείμενα διορθώνονται ούτε οι παραβάτες συμμορφώνονται, αφού το Υπουργείο δεν παρακολουθεί την εφαρμογή των περιβαλλοντικών όρων που το ίδιο θέτει. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης του Υπουργείου “Περιβάλλοντος” μας έχει αφήσει να μετράμε πληγές στην ελληνική ύπαιθρο, ενώ τα έσοδα από τα πρόστιμα μάλλον κατευθύνονται στον τομέα “Δημοσίων Έργων” αυτού του περίφημου Υπουργείου!

Μαρία Καδόγλου

Παρατηρητήριο Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων

www.antigold.gr

http://blog.antigold.gr

Το άρθρο Κάλυψη νομιμότητας στην καταστροφική δράση της S&B! Παρατηρητήριο Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Ο διάλογος αυτός έχει μείνει στην ιστορία ως η αντιπαράθεση του δικαίου έναντι της ισχύος. Πιθανότατα η τοποθέτησή του στο συγκεκριμένο σημείο από το Θουκυδίδη αποσκοπεί στο να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή για τη μεταβολή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε ηγεμονία και εν τέλει σε τυραννίδα. Θυμίζει έντονα το τρίπτυχο της δραματικής ποιήσεως Ύβρις-Τύσις-Νέμεσις. Η Νέμεση για τους Αθηναίους ήλθε λίγο αργότερα με την καταστροφή τους στη Σικελία.

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΗΛΙΩΝ ΚΑΙ ΑΘΗΝΑΙΩΝ:

ΕΝΑ ΜΗΝΥΜΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ

Ή

ΛΟΓΟΣ  ΑΡΧΑΙΟΣ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ ΤΗΣ  ΔΥΝΑΜΗΣ

του Φ. Κ. Βώρου

http://www.scribd.com/doc/7070743/-. 

Το άρθρο 5ος αι. π.Χ. – Διάλογος Μηλίων και Αθηναίων εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.