της Εύπλοιας

Σχεδόν σαράντα χρόνια (1982) έχουν περάσει από τότε που εγκαταστάθηκε στην Κύθνο το πρώτο υβριδικό αιολικό και ηλιακό πάρκο της Ευρώπης. Το αποτελούσαν πέντε ανεμογεννήτριες των 20 KW η καθεμία και  φωτοβολταϊκά συνολικής ισχύος 100 KW. Το 1998 οι πέντε ανεμογεννήτριες αντικαταστάθηκαν από μια ανεμογεννήτρια 500 KW. Το υβριδικό αυτό πάρκο λειτούργησε κάποια χρόνια ακόμη και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και αφέθηκε να καταστραφεί, ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο. Σήμερα ίσα που το θυμούνται οι ντόπιοι. Τουριστικοί οδηγοί που αναφέρονται στην Κύθνο καλούν τους τουρίστες να επισκεφθούν το στοιχειωμένο αξιοθέατο.

Η απόπειρα της ΔΕΗ, που έγινε τη δεκαετία του ‘80 στη Μήλο για εκμετάλλευση της γεωθερμίας, ναυάγησε μετά από μερικούς μήνες παραγωγής, με υπαιτιότητα της εταιρείας και της τοπικής εξουσίας, και το εργοστάσιο είναι σήμερα τόπος φαντασμάτων.

Ο ΟΤΕ εκμεταλλευόμενος ένα ανάλογο πρόγραμμα εγκατέστησε σε κάθε νησί του Αιγαίου μια ανεμογεννήτρια δίπλα στο κεντρικό κάτοπτρο που συνήθως βρίσκεται στην πιο ψηλή κορυφή. Αφέθηκαν όλες να καταστραφούν από ανυπαρξία επίβλεψης – συντήρησης από τον ΟΤΕ.

Δεκάδες επιδοτημένες ανεμογεννήτριες εγκαταστάθηκαν πριν από χρόνια στα νησιά, από Δήμους, ΟΤΕ και ιδιώτες, και σήμερα δεσπόζουν ανενεργές πλέον ως παλιοσίδερα, μνημεία της ανθρώπινης προχειρότητας και ανοησίας…

Θα μπορούσαν οι τοπικές κοινωνίες, εκμεταλλευόμενες τι νέες τεχνολογίες και τα χρηματοδοτικά προγράμματα που υπήρχαν, να προσανατολιστούν προς την ενεργειακή αυτονομία των νησιών μέσω ΑΠΕ; Θα μπορούσαν. Αν ήταν ενημερωμένες κι αν είχαν μια στοιχειώδη διορατικότητα, ώστε να μην τυφλώνονται από τα «εδώ και τώρα» οφέλη του μαζικού τουρισμού θα μπορούσαν να προβλέψουν τη λαίλαπα που θα επακολουθούσε λίγα χρόνια αργότερα.

Αντίθετα, λοιπόν, στη λογική της ενεργειακής αυτονομίας, στα τέλη της δεκαετίας του 90 αρχίζει η μεγάλη στροφή προς τη βιομηχανικού τύπου παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ με τον προγραμματισμό της εγκατάστασης φαραωνικών αιολικών πάρκων στα νησιά. Η Σύρος, η Εύβοια, η Άνδρος, η Γυάρος, νησιά που ήταν κοντά στην Αττική, αλλά και η Σέριφος, αποτέλεσαν τους πρώτους στόχους. Το μεγάλο πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί ήταν η μεταφορά της παραγόμενης αιολικής ενέργειας από τα νησιά στο ηπειρωτικό δίκτυο. Η μεθόδευση ήταν απλή: «Η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό δίκτυο θα δώσει σταθερή τάση στα νησιά», διατυμπάνιζε η τότε κυβέρνηση, «και θα κλείσει τους ρυπογόνους και ακριβούς τοπικούς σταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας». Σε πρώτη φάση η διασύνδεση σχεδιάζεται με την πόντιση καλωδίου και την εγκατάσταση γιγάντιων πυλώνων που θα διασχίζουν τα νησιά. Οι νησιωτικές κοινωνίες αντιδρούν. Οι δήμοι Σύρου, Μυκόνου και Τήνου προσφεύγουν στο Συμβούλιο Επικρατείας και στα αρμόδια τακτικά δικαστήρια και δικαιώνονται. Οι πυλώνες ακυρώνονται. Λίγα χρόνια αργότερα επανέρχονται με φρεσκαρισμένα σχέδια και χωρίς πυλώνες αυτή τη φορά. Η συνέχεια γνωστή. Η διασύνδεση, παρά την προσφυγή του Δικτύου Αιγαίου στο ΣτΕ, ξεκινάει. Στόχος ξεκάθαρος, η μεταφορά στην ηπειρωτική Ελλάδα της παραγόμενης ενέργειας από τα αιολικά πάρκα που θα έχουν εγκατασταθεί εντωμεταξύ στα νησιά. Καταλαβαίνει κανείς ότι χωρίς τη διασύνδεση τα μεγάλα αιολικά δεν έχουν κανένα νόημα.

Οι “επιχειρηματίες” (τα εισαγωγικά γιατί δεν επιχειρούν αλλά εισπράττουν με εξασφαλισμένη αγορά και επιδοτούμενη τιμή) αρχίζουν να αιτούνται αδειών όπου φυσάει για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Εκ των υστέρων το κράτος πάει να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα με ένα Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ που προσπαθεί να νομιμοποιήσει τις προϋπάρχουσες χωροθετήσεις, επιτρέποντας αιολικά σχεδόν παντού κατ’ αρχήν και προσπαθώντας να ορίσει εξαιρέσεις. Η προσφυγή του Δικτύου Οικολογικών Oργανώσεων Αιγαίου χάθηκε και το ειδικό χωροταξικό ισχύει μέχρι σήμερα με χίλια δυο προβλήματα να προκύπτουν από τις ανεπάρκειές του. Επαναλήφθηκε λοιπόν η παθογένεια της εκτός σχεδίου δόμησης όπου επιτρέπεται να χτίζεις παντού και μετά προσπαθείς να βάλεις περιορισμούς, αντί να προσδιορίζεις το πού. Το ίδιο συνέβη και στα νησιά.

Το πρώτο νησί που δέχεται την επίθεση των επενδυτών του ανέμου είναι η Σύρος. Στη συνέχεια παραθέτουμε ένα είδος ημερολογιακής καταγραφής της παράνομης εγκατάστασης του πρώτου αιολικού πάρκου στις Κυκλάδες.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΛΑΘΡΑΙΑΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΣΤΙΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 1^ον Πώς στήνονται οι κομπίνες…

Της Ένωσης Πολιτών Σύρου

1997, η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» ζήτησε από το Δημόσιο να της παραχωρηθούν 250 στρέμματα στην κορυφή του όρους Σύριγγας, το οποίο είχε ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο προστατευόμενων περιοχών NATURA 2000, για να εγκαταστήσει αιολικό πάρκο.

1998, με κοινή υπουργική απόφαση της παραχωρήθηκε έκταση 29 στρεμμάτων στην καρδιά της προστατευόμενης περιοχής, στον Σύριγγα.

1999, αντιλαμβανόμαστε για πρώτη φορά ότι κάτι συμβαίνει, όταν στο βόρειο μέρος του νησιού ξεκίνησε παράνομη διάνοιξη δρόμου στο όρος Σύριγγας από την πλευρά της θάλασσας.

Μάθαμε ότι η διάνοιξη γινόταν από την «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» για να μεταφέρει από βορρά τις ανεμογεννήτριες αλλά εγκατέλειψε την ιδέα αυτή, όταν ενεπλάκη, με πρωτοβουλία της Ένωσης Πολιτών Σύρου, ο Συνήγορος του Πολίτη και αποκάλυψε την παρανομία.

Την ίδια χρονιά, η εταιρεία με τον ίδιο εργολάβο επανήλθε κάνοντας παράνομες εργασίες διαπλάτυνσης της υφιστάμενης οδού για να διέλθουν τα ογκώδη οχήματα με τους πύργους των ανεμογεννητριών. Για το λόγο αυτό και μετά από μήνυση της Διεύθυνσης Δασών νομού Κυκλάδων καταδικάστηκε ο εργολάβος σε 5μιση μήνες φυλάκιση.

15.4.2000: Η Ένωση Πολιτών Σύρου διαπίστωσε ότι είχαν αρχίσει εργασίες διάνοιξης νέου δρόμου σε άλλη πλευρά της κορυφής Σύριγγα.

Μετά την απροθυμία της Αστυνομίας να σταματήσει την παράνομη διάνοιξη προσφύγαμε στην Εισαγγελία η οποία απαίτησε από την Πολεοδομία να σταματήσουν άμεσα οι εργασίες διάνοιξης του δρόμου μέχρις ότου η εταιρεία προσκομίσει τις νόμιμες άδειες.

Εδώ πρέπει να διευκρινιστούν για τη συνέχιση της εξιστόρησης τα εξής:

Όπως μας έγινε εκ των υστέρων γνωστό, στις 24.4.2000, ημέρα Δευτέρα, κι ενώ οι πάντες στις υπηρεσίες γνώριζαν ότι ο υπό παραίτηση προϊστάμενος της πολεοδομίας κ. Δικτυόπουλος βρισκόταν σε άδεια (λίγα χρόνια μετά θα γινόταν γνωστός στο πανελλήνιο για το υψηλό κασέ χρηματισμών του), επιστρέφει στη θέση του και εκδίδει άδεια συνέχισης -με τον γενικό και αόριστο τίτλο- «οικοδομικών εργασιών», εννοώντας τις εργασίες που θα γίνονταν στην κορυφή του βουνού, στα 29 στρέμματα που είχαν παραχωρηθεί από το Δημόσιο στην εταιρεία. Ο εν λόγω προϊστάμενος, λοιπόν, στην άδεια συνέχισης οικοδομικών εργασιών που εξέδωσε, είχε αποφανθεί ότι εξέλιπαν οι λόγοι της διακοπής, χωρίς να διευκρινίζει το πώς και το γιατί. Και οι εργασίες άρχισαν την ίδια μέρα.

Μετά από επιτόπια επίσκεψή μας στον χώρο του αιολικού πάρκου αντιλαμβανόμαστε ότι οι εργασίες εκτείνονται σε χώρο πολύ μεγαλύτερο των 29 στρ. Προσφεύγουμε ξανά στην Εισαγγελία.

8 Μαΐου 2000: Μας ανακοινώθηκε από την Εισαγγελία ότι έχει γίνει διακοπή εργασιών από τις 4 τρέχοντος.

Την ίδια μέρα, η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» (Αντώνιος Γερασίμου, που παρουσιάζεται με διάφορα εταιρικά ονόματα) έδωσε συνέντευξη τύπου. Εξήγησε πως η εταιρεία γνώριζε ότι οι εργασίες θα γίνονταν μέσα σε περιοχή NATURA αλλά πως με τις ανεμογεννήτριες δεν επιβαρύνεται καθόλου το περιβάλλον. Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι αιολικοί σταθμοί απαλλάσσονται άδειας γιατί δεν είναι οικοδομικά τα έργα πλην ενός οικίσκου που θα κατασκευάσουν. Επίσης στη 2η διακοπή έγινε αυτοψία από την πολεοδομία η οποία αποφάνθηκε ότι οι εργασίες διενεργούνται μέσα στα όρια των 29 παραχωρηθέντων στρεμμάτων.

26 Μαΐου 2000: Η Ένωση Πολιτών Σύρου κατέθεσε μήνυση κατά του Νομάρχη Κυκλάδων Παναγιώτη Ρήγα, (για παράβαση καθήκοντος), επίσης κατά του προϊσταμένου της πολεοδομίας Δικτυόπουλου, κατά του διευθύνοντα συμβούλου της ΑΙΟΛΙΚΗΣ Αντώνη Γερασίμου και κατά του εργολάβου του έργου.

Στις προσπάθειές μας αυτές βρήκαμε αναπάντεχους συμμάχους τους κυνηγούς, οι οποίοι μας πρότειναν συνεργασία για τη σωτηρία της Απάνω Μεριάς.

Την ίδια χρονιά, μετά από προσφυγή μελών της Ένωσης Πολιτών Σύρου στο ΣτΕ εκδίδεται η υπ΄ αριθμ. 3891/2000 απόφαση του δικαστηρίου που ακυρώνει την άδεια εγκατάστασης του συγκεκριμένου αιολικού πάρκου για ελλείψεις στην περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Η ενδιαφερόμενη εταιρεία επανέρχεται με νέα μελέτη για αιολικό πάρκο με λιγότερες ανεμογεννήτριες αλλά υπερδιπλάσιες σε ύψος η οποία εγκρίνεται ταχύτατα και συνεχίζει την εγκατάσταση του αιολικού πάρκου, παρά την ήδη νέα και εκκρεμούσα αίτηση ακυρώσεως στο ΣτΕ που κατέθεσε η ΄Ενωση Πολιτών Σύρου.

Μάιος 2001: Από “αμέλεια” του δικηγορικού γραφείου που έχει αναλάβει την υπόθεση προσφυγής στο ΣτΕ δεν παρευρίσκεται δικηγόρος να υποστηρίξει τα ασφαλιστικά μέτρα που ζητήσαμε και η εταιρεία συνεχίζει τις εργασίες εγκατάστασης.

Άνοιξη 2003. Η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» ενεργώντας δολίως ανοίγει ακόμη δύο δρόμους “προσπέλασης” και προχωράει στην εγκατάσταση αιολικού πάρκου, μολονότι εκκρεμεί η 2η προσφυγή της Ένωσης Πολιτών Σύρου στο Συμβούλιο της Επικρατείας από το 2001. Στις διανοίξεις προχώρησε η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» χωρίς να ζητήσει έγκριση περιβαλλοντικών όρων από τις αρμόδιες αρχές και χωρίς κανενός είδους άδεια, προκειμένου να μεταφέρει τους τεράστιους πυλώνες των ανεμογεννητριών στο Σύριγγα όπου και τους εγκατέστησε.

Φεβρουάριος 2004: Η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» και ο εργολάβος που εργάστηκε στην παράνομη διάνοιξη δρόμου προσπέλασης 500 μέτρων στην κορυφή του βουνού Σύριγγας όπου έχει εγκατασταθεί το αιολικό πάρκο, καταδικάζονται σε 6 μήνες φυλάκιση.

Ιούνιος 2005: Το Κλιμάκιο Ελέγχου Περιβάλλοντος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κυκλάδων εισηγείται πρόστιμο 25.000 ευρώ στην «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» για παράνομη διάνοιξη δρόμου στην Αληθινή και υποχρέωση αποκατάστασης του φυσικού αναγλύφου και της κατεστραμμένης βλάστησης. Η εταιρεία υποχρεούται να αποκαταστήσει την πληγωμένη περιοχή με επιχώσεις, και σε συνεργασία με τη Δασική Υπηρεσία, στα τμήματα που χαρακτηρίζονται δασικά, να φυτέψει τα φυτικά εκείνα είδη που κατέστρεψε.

Ιούλιος 2005: Εκδίδεται η υπ’ αριθμ. 1805/2005 ιστορική απόφαση από το Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ.: “Η αρμοδιότητα έγκρισης περιβαλλοντικών όρων για την κατασκευή και λειτουργία αιολικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οποιασδήποτε ισχύος, εντός περιοχών που περιλαμβάνονται στο Δίκτυο Natura 2000 ανήκει στον Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ. Δεκτή η αίτηση ακυρώσεως”. Το αιολικό πάρκο Σύριγγα Σύρου είναι παράνομα εγκατεστημένο!

Καλοκαίρι του 2006: Η “Ένωση Πολιτών Σύρου” παίρνει στα χέρια της την απόφαση καθαρογραμμένη και με νέα προσφυγή στο ΣτΕ ζητάει την απεγκατάσταση του παράνομα εγκατεστημένου αιολικού πάρκου.

2020: Η εταιρεία καραδοκεί. Νέος της στόχος η διάνοιξη δρόμου και η τοποθέτηση κι άλλων ανεμογεννητριών.

ΕΥΒΟΙΑ. Λόγω της προϋπάρχουσας διασύνδεσης με το ηπειρωτικό δίκτυο, η Εύβοια αποτέλεσε το πρώτο θύμα. Παρά την αντίσταση κάποιων περιβαλλοντικών οργανώσεων, της Καρυστίας κυρίως, γρήγορα αλώθηκε και μεγάλο μέρος του νησιού γέμισε αιολικά πάρκα, πρόχειρα αδειοδοτημένα από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, κάποια από τα οποία σήμερα ρημάζουν με τις ανεμογεννήτριές τους να τσακίζονται και να διασκορπίζονται στο φύσημα του βοριά (υψηλό αιολικό δυναμικό το λένε οι επιχειρηματίες).

 Μέχρι σήμερα στη Νότια Εύβοια λειτουργούν 352 ανεμογεννήτριες που αντιστοιχούν σε 34 εγκατεστημένα αιολικά πάρκα. Σε εξέλιξη βρίσκεται η κατασκευή τουλάχιστον 21 αιολικών πάρκων διαφορετικών εταιρειών που θα τα εγκαταστήσουν στα όρια των παλιών Δήμων Στύρων, Μαρμαρίου και Καρύστου.

Το 2019 η Όχη, χαρακτηρισμένο ως περιοχή Natura βουνό και ο υπόλοιπος ορεινός χώρος της Νότιας Καρυστίας αρχίζουν να γεμίζουν ανεμογεννήτριες, κατά παράβαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ενώ και στον Καβοντόρο τα αιολικά πάρκα αυξάνονται. Η προσφυγή κατά των έργων εντός προστατευόμενης περιοχής με απειλούμενα αρπακτικά χάνεται παρά το γεγονός ότι προσκομίστηκε μεταξύ των στοιχείων πολυσέλιδη καταγγελία της Κομισιόν έναντι του ελληνικού Δημοσίου που καταδείκνυε το απαράδεκτο των χωροθετήσεων αλλά και του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ. Έχουν εγκατασταθεί δεκάδες τουλάχιστον επιπλέον ανεμογεννήτριες εκατό μέτρων εντός και στα όρια της περιοχής Νατούρα, ενώ νέα αιολικά πάρκα βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στάδιο υλοποίησης.

ΓΥΑΡΟΣ. Το 2005 υποβλήθηκαν δύο αιτήσεις για την «αξιοποίηση» του αιολικού δυναμικού της Γυάρου, οι οποίες όμως «πάγωσαν» από τη ΡΑΕ, καθώς υπήρξε αρνητική εισήγηση από την Αρχαιολογία. Η Γυάρος είχε ήδη χαρακτηρισθεί Τόπος Ιστορικής Μνήμης από το 2001. Τα σχέδια προέβλεπαν την εγκατάσταση 233 ανεμογεννητριών ύψους 150 μέτρων. Στη συνέχεια (2011) κάτω από την πίεση των εταιρειών, και παρά τις αντιδράσεις των αντιστασιακών συλλόγων, το Υπουργείο Πολιτισμού αποχαρακτήρισε το μεγαλύτερο μέρος της Γυάρου ως ιστορικό τόπο αφήνοντας έτσι το νησί απροστάτευτο, βορά στους βιομήχανους του αέρα.

Το 2013 ξεκίνησε από τη WWF Ελλάς η υλοποίηση του προγράμματος Life για τη μεσογειακή φώκια στις βόρειες Κυκλάδες. Αποτέλεσμα αυτής της δράσης ήταν να θεσμοθετηθεί τον Ιούλιο του 2019 η θαλάσσια ζώνη που περιβάλλει τη Γυάρο, ως θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή, γιατί φιλοξενεί το 12% του παγκόσμιου πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus, του πιο απειλούμενου με εξαφάνιση και σπάνιου θαλάσσιου θηλαστικού της Ευρώπης. Επίσης πάνω από το 50% της θαλάσσιας περιοχής της Γυάρου καλύπτεται από «οικότοπους προτεραιότητας» και, συγκεκριμένα, από μοναδικούς κοραλλιογενείς σχηματισμούς και λιβάδια ποσειδωνίας. Επιπλέον, στο νησί φωλιάζουν περίπου 2.000 ζευγάρια μύχου (πρόκειται για σπάνιο θαλασσοπούλι), 100 ζευγάρια μαυροπετρίτες και το «μαύρο φίδι της Γυάρου».

ΚΡΗΤΗ Το 2010 η γαλλική EDF, που θεωρείται ο μεγαλύτερος παραγωγός ρεύματος της Ευρώπης, προσπαθεί να εγκαταστήσει τεράστια αιολικά πάρκα στην Κρήτη. Για μια ακόμη φορά η διοίκηση χωρίς να λογαριάζει το κόστος στο φυσικό περιβάλλον και αγνοώντας τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών προχώρησε σε αθρόες αδειοδοτήσεις. Η σύγκρουση των κατοίκων με τις θυγατρικές της EDF αιολικές εταιρείες έκανε γνωστή την περίπτωση της Σπίνας και του Αποπηγαδιού σε όλη την Ελλάδα. Η αντίσταση των κατοίκων που κράτησε χρόνια είχε σαν αποτέλεσμα να εγκατασταθούν μόνο 3 ανεμογεννήτριες στην περιοχή. Τίποτα όμως δεν έχει τελειώσει.

Σήμερα η Κρήτη έχει εγκατεστημένα 28 αιολικά πάρκα ενώ προγραμματίζονται πολλά περισσότερα, ακόμη υβριδικά και φυσικά διασυνδέσεις.

ΣΚΥΡΟΣ. Το 2006 στη Σκύρο πληθαίνουν οι πληροφορίες που φέρουν ιδιωτική εταιρεία σε συνεργασία με τη Μονή Μεγίστης Λαύρας να προωθούν από κοινού την κατασκευή μεγάλου αιολικού πάρκου στο Βουνό. Οι Σκυριανοί κινητοποιούνται για να αποτρέψουν την κατασκευή και να διασώσουν το φυσικό περιβάλλον του νησιού, το Σκυριανό Αλογάκι, το περίφημο δάσος με τα σφεντάμια. Συγκεντρώνουν υπογραφές, δίνουν τον αγώνα τους και τελικά η περιβαλλοντική καταστροφή του νησιού μετατίθεται στο μέλλον. Οι επιθέσεις των εταιριών και της Μονής επαναλαμβάνονται. Το 2019 η κοινοπραξία «Αιολική Νότιας Σκύρου Α.Ε.» με μετόχους τη Μονή Μεγίστης Λαύρας (95%) και την ΕΝΤΕΚΑ Α.Ε. (5%) σχεδιάζει την εγκατάσταση εννέα αιολικών πάρκων με συνολικό αριθμό 111 ανεμογεννητριών στη νότια Σκύρο (όρος Κόχυλας) και διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα μέσω Αλιβερίου ή Λάρυμνας.

Την ώρα που γράφουμε αυτές τις γραμμές διαφαίνεται η οριστική δικαίωση των αγώνων των Σκυριανών: το ΣτΕ αποφάσισε ότι η Σκύρος πρέπει να διαφυλαχτεί ως φυσικό τοπίο. (λεπτομέρειες εδώ)

ΡΟΔΟΣ. Το 2006 οι κάτοικοι της Αρχίπολης στη Ρόδο είπαν όχι στις επενδυτικές βλέψεις του Κοπελούζου για τη δημιουργία αιολικού πάρκου στην περιοχή ματαιώνοντας έτσι τα σχέδιά του.

ΧΙΟΣ, ΛΗΜΝΟΣ. Το 2007 σειρά είχε το ανατολικό Αιγαίο. Χίος και Λήμνος μπαίνουν στο στόχαστρο της εταιρείας “ΡΟΚΑΣ” που ενδιαφέρεται να εγκαταστήσει στην περιοχή του οροπεδίου του Αίπους στη Χίο αιολικά πάρκα με σύνολο ανεμογεννητριών που θα φθάνουν τις 187. Μετά από τις αντιδράσεις των κατοίκων τα σχέδια ματαιώνονται. Οι κάτοικοι της Λήμνου επίσης διαφωνούν με τα σχέδια εγκατάστασης ανεμογεννητριών κοντά στο χωριό Φισίνη, ένα μικρό παραδοσιακό χωριό.

ΣΕΡΙΦΟΣ. Το 2007 η Σέριφος μαθαίνει ότι ο Όμιλος Μυτιληναίου σχεδιάζει την εγκατάσταση στο νησί γιγάντιου αιολικού πάρκου. Σύμφωνα με το επιχειρηματικό σχέδιο, στα βουνά της Σερίφου θα τοποθετούνταν 87 συνολικά ανεμογεννήτριες με ύψος πύργου 100 μέτρα και μήκος έλικα 90 μέτρα. Μετά από μεγάλη κινητοποίηση των κατοίκων η εγκατάσταση ματαιώθηκε.

ΑΝΔΡΟΣ. Από το 2003 αρχίζουν οι αιτήσεις αδειοδότησης για την εγκατάσταση αιολικών στην Άνδρο. Παρά την κινητοποίηση των κατοίκων, τον αγώνα για ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και τις προσφυγές στο ΣτΕ, σήμερα το νησί βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο να αλλοιωθεί ολοκληρωτικά η φυσιογνωμία του, εφόσον υλοποιηθούν τα σχέδια της αιολικής βιομηχανίας για την εγκατάσταση 300 και πλέον ανεμογεννητριών, ύψους έως και 150 μέτρων  σε περιοχές ΖΕΠ και Natura με προστατευόμενη ορνιθοπανίδα. Ήδη άρχισε η εγκατάσταση των πρώτων ανεμογεννητριών στη θέση Φραγκάκι, δίπλα στις φωλιές των σπιζαετών. Με την εγκατάσταση των αιολικών και τη διάνοιξη των δρόμων που θα προηγηθούν θα καταστραφεί και το μοναδικό, πιστοποιημένο από την Ευρώπη, δίκτυο μονοπατιών της Άνδρου. Κρανίου τόπος, δηλαδή.

ΙΟΣ, ΑΜΟΡΓΟΣ, ΑΝΑΦΗ ΚΑΙ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑ. Το 2011 δόθηκε από τη ΡΑΕ άδεια στην κρατική γαλλική εταιρεία ηλεκτρισμού ΕDF για δημιουργία αιολικών πάρκων στα νησιά Ίο, Αμοργό, Ανάφη και Αστυπάλαια, στα οποία σχεδιάζεται να εγκατασταθούν συνολικά 138 ανεμογεννήτριες ύψους 150 μέτρων µε διάμετρο φτερών 71 μέτρα. Πρόκειται για ένα ακόμη φαραωνικό έργο, δεδομένης της μικρής έκτασης και του χαμηλού υψομέτρου των νησιών, που μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεκινήσει εφόσον αρχίσει να υλοποιείται η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα.

ΝΑΞΟΣ. Το 2011 σχεδιάζονται να τοποθετηθούν στη Νάξο 2 αιολικά πάρκα. Το πρώτο ονομάζεται «Α/Π Βουρλάς» και περιλαμβάνει συνολικά 14 ανεμογεννήτριες. Το δεύτερο Αιολικό Πάρκο ονομάζεται «Α/Π Δίστομος» και περιλαμβάνει 16 ανεμογεννήτριες. Τμήματα και των 2 αιολικών βρίσκονται σε περιοχές NATURA και ΖΕΠ όπου υπάρχουν σημαντικά υπό εξαφάνιση αρπακτικά όπως ο γυπαετός και ο σπιζαετός.

ΝΑΞΟΣ,ΠΑΡΟΣ, ΑΝΔΡΟΣ,ΤΗΝΟΣ. Το 1914 εγκρίνεται η τοποθέτηση 9 αιολικών πάρκων στα νησιά αυτά με 95 συνολικά ανεμογεννήτριες.
25-5-2020. Μετά από τις αντιδράσεις των κατοίκων των τεσσάρων νησιών τα αιολικά μειώνονται από 9 σε 7 αφού εξαιρείται το αιολικό πάρκο “ΒΟΥΡΛΑΣ Α.Ε.” στη Νάξο και το αιολικό πάρκο “ΓΚΑΓΚΑΡΗ Α.Ε.” στην Τήνο. Οπότε, σύμφωνα με τη νέα απόφαση παραμένουν: 3 αιολικά πάρκα στην Άνδρο με σύνολο 33 ανεμογεννήτριες, 1 αιολικό πάρκο στην Νάξο με 16 ανεμογεννήτριες, 2 αιολικά πάρκα στην Πάρο με 22 ανεμογεννήτριες και 1 αιολικό πάρκο στην Τήνο με 10 ανεμογεννήτριες. Σύνολο: 81 ανεμογεννήτριες.

ΤΗΝΟΣ. Εκτός από το πάρκο “ΓΚΑΓΚΑΡΗ Α.Ε.” που καταργήθηκε στην Τήνο, έχει εγκατασταθεί από το 1999 ήδη μια ανεμογεννήτρια στη θέση Αγ.Μαρίνα ιδιοκτησίας Ενεργειακής Κυκλάδων ΑΕ, ενώ η ίδια εταιρεία έχει ξεκινήσει εργασίες κόντρα στις έντονες αντιδράσεις της δημοτικής αρχής και της τοπικής κοινωνίας για την εγκατάσταση αιολικού πάρκου 3 ανεμογεννητριών στη θέση Πράσσα. Εκτός από αυτές έχουν αδειοδοτηθεί και 15 άλλες (Αιολικό πάρκο Φωλιά ΑΕ και ΔΕΗ Ανανεώσιμες ΑΕ) των οποίων οι εργασίες αναμένονται να ξεκινήσουν σύντομα, σε περιοχές μοναδικής ομορφιάς. Ξεκινώντας από το Ισμαήλ και φτάνοντας ως το Στενό τα πάρκα αυτά θα αλλάξουν ριζικά την εικόνα της Εξωμεριάς. Από αυτά το πάρκο Φωλιά Α.Ε. με 10 ανεμογεννήτριες θα επηρεάσει και τον μεγαλύτερο παραδοσιακό οικισμό και ίσως πιο σημαντικό του νησιού, τον ιστορικό Πύργο, αφού οι πρώτες εν σειρά ανεμογεννήτριες ύψους 100 μ. θα είναι ορατές τόσο απ’ τον οικισμό όσο και από το επίνειό του, τον Πάνορμο.

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Στο νησάκι που βρίσκεται απέναντι από τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο εγκαταστάθηκαν πρόσφατα 23 ανεμογεννήτριες  ύψους 130 έως 150 μ. μετά από ισοπέδωση της κορυφογραμμής του και αφού κατασκευάστηκαν δρόμοι μήκους 16 περίπου χιλιομέτρων και λιμάνι. Αποτέλεσμα η δραματική αλλοίωση της θέας από τον αρχαίο ναό του Ποσειδώνα, από όπου οι επισκέπτες αντί για το απέραντο γαλάζιο και τα ξαπλωμένα νησάκια θα αντικρίζουν πλέον ένα φαλακρό βιομηχανικό τοπίο.

ΣΤΑ ΣΚΑΡΙΑ…

Το 2019 μαθαίνουμε ότι βγαίνουν από την κατάψυξη τα επενδυτικά έργα εταιριών που είχαν λάβει στο παρελθόν άδεια εγκατάστασης αιολικών πάρκων σε ελληνικά νησιά με παράλληλη πόντιση υποβρύχιων καλωδίων για διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα.

Τα κυριότερα από τα έργα αυτής της κατηγορίας, που είχαν λάβει παλαιότερα άδεια  παραγωγής, όλα σε συνδυασμό με καλώδια διασύνδεσης με το ηπειρωτικό σύστημα, είναι τα εξής:

Στο Βόρειο Αιγαίο, το «Αιγαίο Ζεύξη», έργο της Ρόκας –  Iberdrola, που έχει λάβει άδεια παραγωγής από το 2010 και περιλαμβάνει την ηλεκτρική διασύνδεση της Λέσβου, της Λήμνου και της Χίου μεταξύ τους και με την ηπειρωτική χώρα καθώς και την ανάπτυξη αιολικών πάρκων ισχύος 706 μεγαβάτ στα τρία νησιά.

Στην Κρήτη, έργο της ΤΕΡΝΑ 33 αιολικών σταθμών, συνολικής ισχύος 1077 MW με υποβρύχια διασύνδεση, και  της ELICA Group του ομίλου Κοπελούζου (36 αιολικοί σταθμοί, 1.005 MW). Και τα δύο έχουν ενταχθεί από τον Ιανουάριο του 2013 στη διαδικασία fast track, ενώ οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στη συνέχεια έχουν συγχωνευθεί σε ένα project συνολικής δυναμικότητας περί τα 1000 MW.

Στην Ικαρία, έργο της Μυτιληναίος που προβλέπει την εγκατάσταση στο νησί 110 ανεμογεννητριών ύψους 150 μ. με διάμετρο ρότορα 90 μέτρων, με την παράλληλη υποβρύχια διασύνδεσή τους με την ηπειρωτική Ελλάδα.

Στο Νότιο Αιγαίο το «Aegean Project» που περιλαμβάνει την εγκατάσταση αιολικών πάρκων σε νησίδες που βρίσκονται στον θαλάσσιο χώρο μεταξύ Αμοργού – Αστυπάλαιας – Καλύμνου και Κω συνολικής ισχύος 582 MW.

Εντωμεταξύ τα υπεράκτια αιολικά κερδίζουν έδαφος. Οι αντιδράσεις των κατοίκων περιοχών που γειτνιάζουν με αιολικά πάρκα, στην προσπάθειά τους να υπερασπιστούν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής τους, αναγκάζουν τις εταιρείες να στραφούν πλέον στη λύση των υπεράκτιων αιολικών. Ήδη η Γερμανία, υπό την πίεση του αντιαιολικού κινήματος που είχε φουντώσει σε όλη τη χώρα, αποφάσισε να απαγορεύσει τις χερσαίες ανεμογεννήτριες, έτσι ώστε να μπαίνουν μόνο στη θάλασσα. Τώρα τον λόγο έχουν οι οργανώσεις προστασίας θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Σήμερα, 2021 πλέον, βρισκόμαστε μπροστά στο φάσμα της εγκατάστασης εκατοντάδων ανεμογεννητριών στα νησιά του Αιγαίου και στην ολική καταστροφή της ισορροπίας τους. Μια μικρή αναλαμπή αισιοδοξίας που δημιουργήθηκε με τη λειτουργία το 2018 των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών έσβησε γρήγορα μιας και η επόμενη κυβέρνηση φρόντισε να τους καταργήσει άμεσα -στερώντας τους την αυτονομία και ενσωματώνοντάς τους στο ΥΠΕΝ- παρότι η δημιουργία τους υπήρξε ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας. Έτσι, λοιπόν, αγνοώντας την ιδιαιτερότητα των μικρών κλειστών νησιωτικών οικοσυστημάτων, που πολύ εύκολα διαταράσσονται, αγνοώντας τη φέρουσα ικανότητα του κάθε τόπου, επιλέγουν την κακοποίηση των νησιών και προετοιμάζουν την ολική καταστροφή του Αιγαίου που ξέραμε. 

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΛΥΣΕΙΣ;

ΤΗΛΟΣ- ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΗΣΙ ΜΕ ΜΙΑ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΑ

Η Τήλος, το οικολογικό νησί, δείχνει το δρόμο, για μια φορά ακόμα. Αυτό που έχει ολοκληρωθεί αλλά μένει να λειτουργήσει στην πράξη, για να απογειωθεί ο οικολογικός χαρακτήρας του, είναι το υβριδικό σύστημα ενέργειας. Δημιούργησε ένα πρωτοποριακό “υβριδικό” πάρκο όπου συνδυάζεται η αιολική με την ηλιακή ενέργεια και γίνεται η αποθήκευσή τους σε μπαταρίες. Τα φωτοβολταϊκά που παράγουν 160 kWh μαζί με την ανεμογεννήτρια που παράγει άλλες 800 kWh και τις μπαταρίες αρκούν για την αυτονομία του μικρού νησιού των Δωδεκανήσων.

Ήδη κι άλλα μικρά νησιά ετοιμάζονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Τήλου. Με 2, 3, 5 ανεμογεννήτριες θα μπορούσε κάθε νησί να τροφοδοτείται επαρκώς και να έχει την ενεργειακή του αυτονομία. Η Μύκονος και η Σαντορίνη ας αναλάβουν τις ευθύνες τους…

Φυσικά για να προχωρήσουν σε αυτό το διάλογο οι τοπικές κοινωνίες θα πρέπει πρώτον να αποσυμφορηθούν από τις δικαστικές μάχες και την πίεση των ήδη αδειοδοτημένων πάρκων και δεύτερον να υπάρξει δέσμευση από πλευράς κυβέρνησης ότι δεν θα επιτραπούν επενδύσεις άλλων συμφερόντων παράλληλα με τα τοπικά συστήματα. Οι νησιώτες δεν είναι αρνητές της εναλλακτικής ενέργειας. Είναι αρνητές της χωρίς σχέδιο χωροθέτησης και της εξυπηρέτησης οικονομικών συμφερόντων με κόστος την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν.

ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

http://saveandros.com

Η Τήνος κατά των ανεμογεννητριών – Αρχική σελίδα | Facebook

Κίνηση για την προστασία των νησίδων του Αιγαίου – Αρχική σελίδα | Facebook

Αντί Αιολικό Μέτωπο Καρυστίας – Αρχική σελίδα | Facebook

https://www.facebook.com/Archipelago.gr/

https://www.facebook.com/watch/hedgehogisland/

https://www.ornithologiki.gr/

Επίσης στα παλαιότερα τεύχη της ΕΥΠΛΟΙΑΣ

http://www.eyploia.gr/12/

Μάρτης 2007 – ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ

http://www.eyploia.gr/19/

Μάρτης 2008 – “ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ”

http://www.eyploia.gr/22o/

Δεκέμβριος 2008 – ΠΕΡΙ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΑΙΜΟΝΙΩΝ…

http://www.eyploia.gr/24o-teyxos/

Γενάρης 2010 – ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΕΝΤΡΟΠΙΑ…

Το άρθρο Έτσι, για την Ιστορία… εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Στη διάρκεια της ζωής του φυλακίστηκε και εκτοπίστηκε 109 φορές

Γεννήθηκε στη νήσο Σέριφο όπου και καθοδήγησε την μεγάλη απεργία των μεταλλωρύχων του 1916. Συμμετείχε στην ίδρυση της Γενικής Συνομοσπονδίας Ελλήνων Εργατών (ΓΣΕΕ), και εκλέχτηκε μέλος της εποπτικής της  Επιτροπής. Εξέδωσε την 15νθήμερη εφημερίδα «Νέα Ζωή» και ίδρυσε το Ανεξάρτητο Εργατικό Κόμμα. Το 1926 κατόπιν ενεργειών του Κομμουνιστικού Κόμματος  Ελλάδας διεγράφη από τη ΓΣΕΕ, γιατί υποστήριζε την αυτονομία του Συνδικαλιστικού Κινήματος και αντιτάχθηκε στη συμμετοχή της ΓΣΕΕ στη Διεθνή.

Το 1943, δολοφονείται άγρια (αποκεφαλισμός) από την ΟΠΛΑ.

**********

Η γενναιότητα της πίστης στον άνθρωπο

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΕΡΑΣ Η απεργία της Σερίφου.

Ήτοι αφήγησις των αιματηρών σκηνών της 21ης Αυγούστου 1916 εις τα μεταλλωρυχεία του Μεγάλου Λειβαδίου της Σερίφου.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ ΚΟΤΤΗΣ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ «ΒΙΒΛΙΟΠΕΛΑΓΟΣ, ΣΕΛ. 80 + ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Όσοι από εμάς καταφέρνουν ν’ αποκτήσουν εκείνη την ομολογουμένως ακαθόριστη αίσθηση που εντελώς πρόχειρα ονομάζουμε ρεαλισμό, αποδέχονται τον ερασιτεχνισμό κάθε θεωρίας για τη διευθέτηση του κοινωνικού ζητήματος σαν κάτι το εντελώς φυσιολογικό. Στέκονται με σκεπτικισμό απέναντι στις λογικές προτάσεις και στις ρητορικές προβλέψεις. Πηγαίνουν ψάχνοντας και φαίνεται να αισθάνονται αρκετά άνετα με την ιδέα πως και εκατό φορές να ζούσαμε, πάλι ψάχνοντας θα πηγαίναμε. Ίσως μάλιστα να τους γοητεύει το γεγονός πως δυστυχώς «φεύγουμε» πάνω που αρχίζουμε να μπαίνουμε στο νόημα.

Σύμφωνα με μια πολύ λογική συνέπεια του τρόπου με τον οποίο σκεπτόμαστε, η συμβίωση των ανθρώπων θα μπορούσε να θεμελιωθεί σε αρχές νομικής, οικονομικής και πολιτιστικής δικαιοσύνης. Αλλά, σύμφωνα με την πιο κοινή εμπειρία, γνωρίζουμε πως αμέσως μόλις επιχειρήσουμε να ενεργοποιηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση, διαπιστώνουμε πως διαθέτουμε πολύ λίγες ενδείξεις περί της δυνατότητάς της. Η Ιστορία δεν περιέχει κανένα μηχανισμό που να οδηγεί αναγκαστικά σε ορισμένη μορφή κοινωνικής συμβίωσης, όπως ένας μάλλον αφελής Μαρξισμός ισχυρίστηκε. Απομένει εκείνο το πολύ έξυπνο, αλλά εντελώς νεοκαντιανό «πρόταγμα». Είναι αλήθεια πως αν η ιδέα μιας καλύτερης κοινωνίας επιμένει να κυκλοφορεί ανάμεσα στους ανθρώπους, μπορούμε να ελπίζουμε πως θα διαθέτει και κάποια δύναμη αλλαγής. Αλλά τα «προτάγματα», όπως και οι ηθικές προσταγές, αντλούν τη δύναμή τους από την αξιοπιστία των υποκειμένων. Αν σήμερα οι ηγέτες των προοδευτικών δυνάμεων μοιάζουν με νωθρούς και πονηρούς διαχειριστές πολυκατοικιών, τα «προτάγματα» μοιραία καταντούν παραξενιές ορισμένων περίεργων και κοινωνικά δυσπροσάρμοστων υποκειμένων. Αντίθετα, ο Κωνσταντίνος Σπέρας ανήκε σε εκείνο το είδος ανθρώπων, στα χέρια των οποίων οι ιδέες αποκτούν μια φυσική στιλπνότητα, ελαστικότητα και αποτελεσματικότητα. Μπορούμε να πούμε πως αν διαθέταμε σήμερα μερικούς τέτοιους ανθρώπους, θα καταφέρναμε οπωσδήποτε να πιστέψουμε στη δύναμη της κοινωνικής παρέμβασης και να προστατεύσουμε αποτελεσματικότερα τη ζωή μας.

Ο Κωνσταντίνος Σπέρας, που γεννήθηκε το 1893 στη Σέριφο και αποκεφαλίστηκε το 1943 από την εγκληματική οργάνωση ΟΠΛΑ, υπήρξε πρωτεργάτης του ελληνικού συνδικαλισμού. Ιδρυτικό μέλος του Εργατικού Κέντρου Αθηνών, της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ, μέλος του Σοσιαλιστικού Κέντρου Αθηνών, του Μορφωτικού Εργατικού Ομίλου Σύρου και του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος, πέρασε πολλά χρόνια στις φυλακές για τη συνδικαλιστική δράση του. Οι ανεξάρτητες ιδέες του και κυρίως η επιμονή του να διαχωρίζει το συνδικαλισμό από την κομματική πρακτική τον έφεραν σε σύγκρουση με το ΚΚΕ, το οποίο τελικά τον δολοφόνησε στο πλαίσιο των ετοιμασιών για τον Εμφύλιο.

Η αφήγηση της απεργίας του 1916 στη Σέριφο δεν είναι ένα απλό ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι κείμενο αγωνιστικού ήθους και αγάπης για τον άνθρωπο. Από τις πρώτες σελίδες της γίνεται φανερή η κοινωνική νοοτροπία του αφηγητή. Είχε πάει στη Σέριφο για να οργανώσει το σωματείο των μεταλλωρύχων που εκμεταλλευόταν κάποιος αλλοδαπός τυχοδιώκτης επιχειρηματίας. Οι ντόπιοι μεταλλωρύχοι στερούνταν και τα στοιχειώδη εργατικά δικαιώματά τους. Σκοπός του Σπέρα ήταν η οργάνωση της διεκδικητικής δύναμής τους και περιορίστηκε στην επίτευξή του σκοπού αυτού. Δεν αντιμετώπισε τους δυστυχισμένους Σεριφιώτες σαν πολιτικά αξιοποιήσιμη μάζα. Για τον πρωτεργάτη συνδικαλιστή στόχος κάθε πρακτικής διεκδίκησης είναι η βελτίωση της ζωής των διεκδικητών. Τίποτε άλλο. Φυσικά, ο αναγνώστης μπορεί να καταλάβει πόσο ενοχλητικός θα απέβαινε αργότερα στο ΚΚΕ, το οποίο αντιμετώπιζε τους συνδικαλιστικούς φορείς σαν «μετωπικές οργανώσεις», βάζοντας σε δεύτερη και τρίτη μοίρα τη ζωή και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων. Η προσπάθεια του Σπέρα να εκπαιδεύσει τους Σεριφιώτες στη δημοκρατική και αποτελεσματική διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους υπήρξε επιτυχής, παρ’ όλο που ο ίδιος δεν έκρυψε ποτέ τις αναρχικές ιδέες του. Όμως για έναν άνθρωπο με σπάνια εντιμότητα, όπως αυτός, προείχε η βελτίωση της ζωής των ανθρώπων. Βέβαια, τόσο η εργοδοσία όσο και η κυβέρνηση αντέδρασαν με βία. Έστειλαν χωροφύλακες οπλισμένους και η απεργία μεταβλήθηκε σε πόλεμο. Ωστόσο, ο Σπέρας δεν αντιμετώπισε τα γεγονότα εξακοντίζοντας ρητορικά σχήματα περί εξουσίας και εκμετάλλευσης. Στο κείμενό του φαίνεται να αξιολογεί κάθε πρωταγωνιστή με ακριβοδίκαιο τρόπο. Αυτό σημαίνει πως σαν επαναστάτης έβαζε πάνω απ’ όλα τους ανθρώπους και πως τους αντιλαμβανόταν σαν αυτόνομες προσωπικότητες. Φτάνοντας στη Σέριφο, κατάλαβε αμέσως το ρόλο που έπαιζε καθένας. Κατάλαβε πως ο επικεφαλής των χωροφυλάκων δεν ήταν ένα «όργανο της στυγερής εξουσίας», αλλά ένας ποταπός άνθρωπος που προσπαθούσε να ασκήσει εξουσία με τα πέντε κολλυβογράμματα που ήξερε και το στενό μυαλό του. «Ο Χρυσάνθου ούτος», γράφει, «άνθρωπος νευρασθενικός, βίαιος, όπως οι περισσότεροι του επαγγέλματός του, καυχησιολόγος, από την στιγμήν που επάτησε τον πόδα του επί της νήσου, εξεδήλωσε μεγαλοφώνως τα αιμοχαρή ένστικτά του, ηρώτα δε μεγαλοφώνως τους χωροφύλακας, εάν εγνώριζαν πυρά ομαδόν…». Κατάλαβε πως τα στελέχη της εργοδοσίας είχαν πεισθεί πως περισώζουν το εισόδημά τους υπερασπίζοντας τα αφεντικά και πως οι χωροφύλακες ήταν από την αρχή στριμωγμένοι ανάμεσα στο φόβο του επικεφαλής τους και στο φόβο των εργατών. Κατάλαβε και μοίρασε τις ευθύνες δίκαια, χωρίς υπερβολές, σταματώντας, δυστυχώς όχι νωρίς, την αιματοχυσία. «Είναι αδύνατον να περιγράψω επακριβώς το τραγικόν εκείνο θέαμα…», αφηγείται. «Αι άγριαι φυσιογνωμίαι των εργατών εγένοντο ακόμη αγριότεραι με τα αίματα και την ώχραν του μεταλλείου. Εστάθην εις την άκραν της πλατείας έμπροσθεν του μεγάρου και ήρχισα να φωνάζω: “Παιδιά για όνομα του Θεού παύσατε πλέον τους σκοτωμούς”. Αλλά ποιος ημπορούσε να με ακούσει; Πολλάκις επανέλαβα την κραυγήν αυτήν αλλά ματαίως… Εις εκ των απεργών ύψωσε το όπλον του διά να με κτυπήσει… Αλλος ψυχραιμότερος τον εκράτησε…». Και κάπου αλλού σημειώνει: «Υπάρχουν στιγμαί κατά τας οποίας ο άνθρωπος εις βρασμόν ψυχικής ορμής ευρισκόμενος, κατ’ επιστημονικήν παρατήρησην, υπερβαίνει και τας τίγρεις εις την θηριωδίαν. Ο άνθρωπος αυτός είναι ανεύθυνος διά τας πράξεις του…». Το πόσο προσηλωμένος στην ιδέα του ανθρώπου ήταν φαίνεται από το γεγονός πως, στην προσπάθειά του να υπερασπίσει τη ζωή όλων, ύψωσε τη γαλλική σημαία στο νησί.

Το μικρό κείμενο του Κωνσταντίνου Σπέρα ξεχειλίζει από αγάπη για την ελευθερία και τον άνθρωπο, αποτελώντας ντοκουμέντο μιας αγωνιστικής παράδοσης που από πολύ καιρό βρίσκεται θαμμένη στο σκοτάδι καθεστωτικών πολιτικών και επαγγελματικών στελεχών.

Η αλήθεια είναι πως ακόμη και μέσα σε μια κατάσταση σαν τη σημερινή η δύναμη κάποιων κειμένων μπορεί να αστράφτει στην κυριολεξία. Ας προσέξει ο αναγνώστης: «Εις σε κύριε Γραμματικέ», γράφει ο Σπέρας σε επιστολή του από τις φυλακές της Σύρου, «διαβλέπω τον πραγματικόν και ειλικρινήν φίλον διότι δεν εδιστάσατε και τας πολιτικάς πεποιθήσεις σας να θυσιάσετε χάριν των συμπολιτών σας». Μόνο στον περίφημο Επιτάφιο του Περικλή θα μπορούσε να ανήκει μια τέτοια νοοτροπία και μια τέτοια λιτότητα έκφρασης!

Του Γιώργου Μπλάνα

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ – 12/04/2002

**********

Στη διεύθυνση http://www.scribd.com/doc/45643770/speras μπορείτε να διαβάσετε ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Η απεργία της Σερίφου» του Κωνσταντίνου Σπέρα, όπου περιγράφονται τα αιματηρά γεγονότα της 21^ης Αυγούστου 1916.

Το άρθρο Κωνσταντίνος Σπέρας: Η απεργία της Σερίφου. Ήτοι αφήγησις των αιματηρών σκηνών της 21ης Αυγούστου 1916 εις τα μεταλλωρυχεία του Μεγάλου Λειβαδίου της Σερίφου. εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Το νησί άκμασε στα τέλη του 19ου – αρχές του 20ου αιώνα, όταν εγκαταστάθηκαν μεταλλευτικές εταιρίες που εκμεταλλεύονταν το πλούσιο υπέδαφός του. Αργότερα όμως τα μεταλλεία εγκαταλείφθηκαν, επειδή η εξόρυξη κρίθηκε ασύμφορη, και αρκετοί οικισμοί ερημώθηκαν.

Από την αρχαιότητα είναι γνωστή σαν άγονο νησί. Η ψηλότερη κορυφή είναι ο Τούρλος και έχει 585 μ. υψόμετρο. Το υπέδαφός της έχει κοιτάσματα αιματίτη (Fe2O3) και μαγνητίτη (Fe3O4) που σχηματίσθηκαν από μεταμόρφωση επαφής στα όρια μίας γρανιτικής διείσδυσης και είναι κοιτάσματα τύπου skarn πλούσια σε διάφορα ορυκτά.

Μεταλλεία σιδήρου και χαλκού υπήρχαν από την αρχαιότητα και οι μεταλλουργικές δραστηριότητες ανάγονται στους Πρωτοκυκλαδικούς χρόνους (3η π.Χ. χιλιετία).

Από τα τέλη του 19ου αιώνα ξεκίνησε η συστηματική εξόρυξη μετάλλων από εταιρίες στις οποίες είχε παραχωρηθεί το αποκλειστικό δικαίωμα από το κράτος. Πρώτη ήταν η «Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία» το 1870, η οποία εξήγε ακατέργαστο σιδηρομετάλλευμα σε ευρωπαϊκές χώρες. Το 1880 την εκμετάλλευση των σιδηρομεταλλευμάτων του νησιού ανέλαβε η εταιρεία «Σέριφος–Σπηλιαζέζα» που ίδρυσαν πλούσιοι Έλληνες Κωνσταντινουπολίτες με την βοήθεια της Οθωμανικής Τράπεζας (βρετανικών, γαλλικών και οθωμανικών συμφερόντων). Η εταιρεία εκχώρησε την εκμετάλλευση των σιδηρομεταλλευμάτων εργολαβικά στον γερμανό Αιμίλιο Γρώμαν ή Γκρώμαν (Emile Grohmann). Στο Μεγάλο Λιβάδι σώζεται νεοκλασικό κτήριο που ήταν η έδρα της μεταλλευτικής εταιρίας. Το 1882 και 1884 η εταιρεία διήλθε οικονομική κρίση και ξέσπασαν οι πρώτες εργατικές αναταραχές. Το 1885 άρχισε η συστηματική εκμετάλλευση των σιδηρομεταλλευμάτων με ανοδικό ρυθμό παραγωγής έως το 1910 περίπου. Η λειτουργία των μεταλλείων έφερε άνθηση στο νησί και ο πληθυσμός διπλασιάστηκε κατά την περίοδο 1880–1910 εξαιτίας της εισροής εργατών (μεταλλωρύχων) από άλλα κυκλαδίτικα νησιά. Το 1915 περίπου ξέσπασε κρίση στις τιμές των μετάλλων και η παραγωγή των μεταλλείων κατέρρευσε.

Οι συνθήκες εργασίας στα μεταλλεία ήταν όμως κακές και τα εργατικά ατυχήματα πολύ συχνά. Τον Αύγουστο του 1916 κήρυξαν απεργία οι μεταλλωρύχοι στο Μεγάλο Λιβάδι ζητώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας και μεγαλύτερους μισθούς. Οργανωτής της απεργίας ήταν ο αναρχοσυνδικαλιστής Κωνσταντίνος Σπέρας, ο οποίος είχε οργανώσει και άλλες απεργίες σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Επειδή η εργοδότρια εταιρία ήταν αδιάλλακτη, οι μεταλλωρύχοι κατέλαβαν το λιμάνι και δεν επέτρεπαν στα πλοία επί 20 ημέρες να φορτώσουν μετάλλευμα. Στις 21 Αυγούστου 1916 επενέβη η χωροφυλακή και με διαταγή του επικεφαλής της άνοιξε πυρ κατά των απεργών που εμπόδιζαν τη φόρτωση με αποτέλεσμα να σκοτωθούν τέσσερις από αυτούς. Απαντώντας οι μεταλλωρύχοι επιτέθηκαν με πέτρες και ξύλα στους χωροφύλακες σκοτώνοντας τέσσερις (μεταξύ αυτών και τον επικεφαλής) και τραυματίζοντας περισσότερους. Οι απεργοί στη συνέχεια κατέλαβαν τα μεταλλεία και ύψωσαν γαλλική σημαία ζητώντας την προστασία της Γαλλίας. Η πράξη αυτή στη συνέχεια επικρίθηκε από το ΚΚΕ (που δεν είχε ιδρυθεί ακόμη τότε) ως απόδειξη ότι ο Σπέρας εξυπηρετούσε «αλλότρια» συμφέροντα. Σήμερα στο Μεγάλο Λιβάδι υπάρχει μνημείο προς τιμήν των νεκρών απεργών. Το 1925 τέθηκε σε εφαρμογή και στα μεταλλεία το οκτάωρο που είχε ήδη νομοθετηθεί το 1920.

Τα μεταλλεία φυτοζωούν μέχρι το 1934, οπότε, λόγω της ανάκαμψης στις παγκόσμιες αγορές, αρχίζει και πάλι η εντατική εκμετάλλευση με διευθυντή τον γιο του Γρώμαν, Γεώργιο. Κύριος προορισμός των μεταλλευμάτων ήταν η Γερμανία. Τα μεταλλεία παραμένουν ενεργά κατά την διάρκεια της Κατοχής. Με το τέλος της Κατοχής, ο Γεώργιος Γρώμαν εγκαταλείπει την Ελλάδα ως δωσίλογος. Τα μεταλλεία κλείνουν οριστικά το καλοκαίρι του 1963 ως συνέπεια της εξάντλησης των αποθεμάτων, του υψηλού κόστους της σχετικά μικρής κλίμακας εκμετάλλευσης, και κυρίως ως συνέπεια της κατάρρευσης των τιμών των σιδηρομεταλλευμάτων παγκοσμίως.

Το άρθρο Σέριφος εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Του Αντώνη Γαλανόπουλου

Αυθαίρετα πάνω στο κύμα και με τη σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων κρατικών φορέων, που δεν χάνουν ευκαιρία να στιγματίζουν τέτοιες παρανομίες εξαγγέλλοντας μέτρα, αλλά στην πράξη ολιγωρούν.

Ευτυχώς τον σταμάτησαν

Η Βαγιά στη Σέριφο είναι μια τυπική κυκλαδίτικη παραλία. Ενας φυσκός όρμος με καταγάλανα νερά, αλλά και στόχος αρκετών, οι οποίοι έχουν μεγαλεπήβολα σχέδια για την εκμετάλλευσή της.

Πραγματικά, είναι δύσκολο να πιάσει κανείς την αρχή του νήματος. Οχι τόσο διότι είναι μπερδεμένο, όσο γιατί οι παρανομίες που έχουν γίνει αλλά και γίνονται στην περιοχή είναι πάρα πολλές. Το κοινό τους στοιχείο είναι πως αφορούν κτίσματα, τα οποία δεν θα έπρεπε να οικοδομούνται ή να έχουν πάρει οικοδομικές άδειες σχεδόν πάνω στη θάλασσα.

Μάλιστα, η πρόθεση του υπουργείου Αιγαίου να βάλει τάξη σ’ αυτό το χάος με την εφαρμογή προεδρικού διατάγματος (ειδικά για το συγκεκριμένο νησί), το οποίο θα έθετε αυστηρότερους όρους στη δόμηση, οδήγησε τους «ενδιαφερόμενους» σε αγώνα δρόμου ώστε να προλάβουν να κτίσουν. Στην πλειονότητά τους δεν πρόκειται για ιδιοκατοίκηση, αλλά για σπίτια που θα χρησιμοποιθούν ως ενοικιαζόμενα δωμάτια ή θα πωληθούν για εξοχικές κατοικίες. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ιδιοκτήτες έχουν να γεμίσουν τις τσέπες τους με πολλά ευρώ. Σχεδόν το ένα εκατομμύριο δρχ. έχει φτάσει το τετραγωνικό μέτρο στο νησί.

Φυσικά, δεν είναι μόνο η Βαγιά που έχει πρόβλημα. Και σε άλλες παραλίες, όπως στην Ψιλή Αμμο και στον Αγιο Σώστη, χτίζονται σπίτια πάνω στον αιγιαλό.

Η περίπτωση της Βαγιάς, όμως, είναι και η πιο χαρακτηριστική, αφού το ίδιο το κράτος, ακόμη και έπειτα από καταγγελίες που έχουν γίνει στα αρμόδια όργανά του, δεν ελέγχει αν οι άδειες που έχει δώσει τηρούνται.

Η ιστορία έχει ως εξής: Στην προαναφερθείσα παραλία, δεκαετίες πριν έμειναν εργάτες που δούλευαν στα μεταλλεία του νησιού.

Οταν η εταιρεία -γύρω στο 1950- αποχώρησε από τη Σέριφο, τα σπιτάκια αυτά (φτιαγμένα από πέτρα) έμειναν έρημα.

Τα χρόνια περνούσαν. Ωσπου το 1999 αρχιτέκτονας (τα στοιχεία του είναι στη διάθεση της εφημερίδας) τα αγοράζει από τους ιδοκτήτες τους, με σκοπό να τα αξιοποιήσει.

Ο ίδιος επισκέπτεται την Α’ Εφορία Νεότερων Μνημείων, που υπάγεται στο υπουργείο Πολιτισμού, και ζητά να κηρυχθούν τα οικήματα αυτά διατηρητέα.

Τον Μάρτιο του 2000 και έπειτα από απόφαση της τότε υπουργού Πολιτισμού, Ελισάβετ Παπαζώη, το αίτημά του γίνεται αποδεκτό.

Στο ΦΕΚ αναφέρεται: «Χαρακτηρίζουμε ως διατηρητέα μνημεία που χρειάζονται ειδική κρατική προστασία, σύμφωνα με το αρ. 1 παρ. 1 του Ν. 2039/92 “περί κύρωσης της σύμβασης για την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ευρώπης” (ΦΕΚ 61/Α/13.4.92) τα έξι κτιριακά συγκροτήματα μεταλλωρύχων στη Βαγιά Σερίφου.

Πρόκειται για λίθινα κτίσματα με τυποποιημένη κάτοψη και μορφή, τα οποία κτίστηκαν μεταξύ των ετών 1915-1920 με σκοπό τη μαζική στέγαση των εργαζομένων στα παρακείμενα σιδηρομεταλλεία. Αποτελούν σημαντική μαρυρία της βιομηχανικής δραστηριότητας που είχε αναπτυχθεί στο νησί και παρουσιάζουν σημαντικό ιστορικό, αρχιτεκτονικό και κοινωνιολογικό ενδιαφέρον. Για το λόγο αυτό η διατήρησή τους είναι απαραίτητη για τη μελέτη της νεώτερης ιστορίας και αρχιτεκτονικής. Για την καλύτερη προστασία, ανάδειξη και προβολή των μνημείων επεκτείνουμε το χαρακτηρισμό στον περιβάλλοντα χώρο τους μέσα στα όρια της ιδιοκτησίας, σύμφωνα με το συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα».

Στη συνέχεια ο αρχιτέκτονας κατέθεσε μελέτη για την αναστήλωσή τους, η οποία εγκρίθηκε ομόφωνα από την αρμόδια επιτροπή του υπουργείου, αλλά και από την πολεοδομία Μήλου, στην οποία υπάγεται η Σέριφος.

Εως εδώ καλά. Οταν όμως οι εργασίες ξεκινούν στη Βαγιά, αρχίζουν οι αντιδράσεις. Ο αρχιτέκτονας επιμένει πως ακολουθεί κατά γράμμα την μελέτη που είχε καταθέσει στην Εφορία Νεοτέρων Μνημείων. Ωστόσο υπάρχουν καταγγελίες. Η παραπάνω υπηρεσία το γνωρίζει ήδη από τις 5/12/2000 και σύμφωνα με πληροφορίες εκείνη δεν ήταν η πρώτη φορά. Διαβιβάζει το έγγραφο στην πολεοδομία Μήλου, προκειμένου η μηχανικός να ελέγξει αν έχουν γίνει υπερβάσεις ως προς τα αρχικά σχέδια, αλλά δεν λαμβάνει ποτέ απάντηση.

Υπ’ όψιν ότι επειδή ακριβώς επρόκειτο για διατηρητέα μνημεία (σύμφωνα και με την υπουργική απόφαση), θα έπρεπε και οι μηχανικοί της Εφορίας να έχουν κάνει αυτοψία, όπως άλλωστε συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις.

Ελεγχος όμως δεν γίνεται και κανείς δεν ξέρει πότε αλήθεια θα έφτανε μηχανικός στο νησί για να δει τι συμβαίνει, αν δεν είχε ενοχληθεί ξανά και ξανά η Εφορεία Νεοτέρων Μνημείων. Στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας και έπειτα από «ενδείξεις ότι δεν είχαν εγκριθεί τα ύψη που κατασκευάζει ο αρχιτεκτόνας στην οικοδομή, καθώς και κάποια ανοίγματα στην πρόσοψη των κτισμάτων», αποφασίζεται να γίνει αναστολή των οικοδομικών εργασιών, ενώ παράλληλα δίνεται εντολή στους μηχανικούς της υπηρεσίας να διενεργήσουν αυτοψία προκειμένου να διαπιστώσουν τυχόν άλλες αυθαιρεσίες.

Ο διευθύντρια της Α’ Εφορείας Νεοτέρων Μνημείων, θέλοντας να δικαιολογήσει τη μεγάλη καθυστέρηση, δήλωσε στην «Ε» ότι η υπηρεσία της, που είναι υπεύθυνη για 24 νησιά, δεν μπορεί να φέρει εις πέρας τον τεράστιο όγκο της δουλειάς. Ανέφερε επίσης ότι ελέγχους πρέπει να κάνουν και οι κατά τόπους πολεοδομίες, πράγμα όμως που δεν γίνεται πάντα.

Την ίδια στιγμή και παρά τις αντιδράσεις κατοίκων του νησιού, συνεχίζονται νυχθημερόν οικοδομικές εργασίες πάνω στον αιγιαλό.

Το σχέδιο προεδρικού διατάγματος του υπουργείου Αιγαίου για τη Σέριφο θα βελτιώσει την κατάσταση, αφού επιτρέπει την κατασκευή οικοδομημάτων σε απόσταση 100 μέτρων (τώρα είναι 30) από τον αιγιαλό. Απαγορεύει τη δόμηση στις κορυφογραμμές. Καταργεί το δεύτερο όροφο και υποχρεώνει τους ενδιαφερόμενους οι κατασκευές τους να είναι εναρμονισμένες με το τοπικό χρώμα του νησιού.

Παρ’ όλα αυτά υπάρχει σημαντική καθυστέρηση στην εφαρμογή του (σχεδόν έναν χρόνο), αφού, σύμφωνα με πληροφορίες, οργανωμένα τοπικά συμφέροντα το «πολεμούν» μπλοκάροντάς το επανειλημμένα στο ΣτΕ.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 09/03/2002

Το άρθρο Σέριφος εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.