Τα τοπία της εξόρυξης και η τουριστική ανάπτυξη

Η Σαντορίνη, η αρχαία Καλλίστη, είναι νησί ηφαιστειογενές, ιδιόμορφο γεωμορφολογικά. Η δραστηριότητα των ηφαιστείων στην περιοχή ξεκίνησε πριν από 1,5 εκατομμύρια χρόνια και συνένωσε τα υπολείμματα από την καταβύθιση της αρχαίας Αιγηίδας. Κάθε έκρηξη του ηφαιστείου πρόσθετε γη ή κατέστρεφε το νησί με μια εναλλασσόμενη διαδικασία. Η έκρηξη, η οποία έγινε το 1600 π.Χ., στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, όταν το νησί ήταν σε μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ακμή, ονομάστηκε «μινωική έκρηξη» και προκάλεσε την κατακρήμνιση του θόλου του ηφαιστείου, δημιουργώντας τη χοάνη της σημερινής Καλντέρας. Κατέστρεψε το σπουδαίο πολιτισμό του νησιού, θάβοντάς τον κάτω από εκατομμύρια τόνους λάβας και στάχτης, και ίσως και το μινωικό πολιτισμό.

Η Καλντέρα περιβάλλεται από τα νησιά Θήρα, Θηρασία και Ασπρονήσι, κλείνοντας τον ιδεατό κύκλο της αρχαίας Στρογγύλης. Στο κέντρο της βρίσκεται το ηφαίστειο, δύο μικρά νησιά, η Παλαιά Καμμένη, ηλικίας 2.000 ετών, και η Νέα Καμμένη, η οποία δημιουργήθηκε πριν από 425 χρόνια και θεωρείται η νεότερη γη της Ευρώπης. Το κοίλο μέρος του νησιού προς την Καλντέρα είναι κατακόρυφες γεωλογικές τομές ύψους 150-350 μ., όπου διακρίνονται τα αλλεπάλληλα στρώματα των εκρήξεων, μια ζωντανή γεωλογική μαρτυρία 20-30 εκατομμυρίων ετών. Οι διάφορες λάβες, κόκκινες και μαύρες, εναλλάσσονται με επιστέγασμα την πουζολανική τέφρα, την άσπρη «θηραϊκή γη», την «ηφαιστειακή σποδό», την «άσπα», όπως τη λένε οι ντόπιοι. Είναι η τέφρα της μινωικής έκρηξης, μεγάλου πάχους, 40-70 μ., στην οποία είναι σκαμμένοι ή χτισμένοι οι οικισμοί της Σαντορίνης.

Η μινωική τέφρα σκεπάζει όλο το νησί εκτός από το λόφο του Προφήτη Ηλία

και ορισμένα σημεία μεταξύ Φηρών-Οίας. Προς την πλευρά της Καλντέρας το

πάχος του στρώματος είναι μεγάλο και το υλικό είναι «καθαρό» χωρίς προσμείξεις. Εδώ λοιπόν ανοίγονται τα ορυχεία θηραϊκής γης γιατί εξασφαλίζεται εύκολη φόρτωση του υλικού στα πλοία. Η θηραϊκή γη είναι ένα σπουδαίο οικοδομικό υλικό. Περιέχει οξείδια του πυριτίου σε σύμπλοκα άλατα μετάλλων και όταν αναμειχθεί με ασβέστη δίνει ένα ισχυρό κονίαμα, το οποίο σκληραίνει σε δυσμενείς συνθήκες υγρασίας ακόμη και κάτω από το νερό. Δεν κατατρώγεται από τη θάλασσα και με τα χρόνια σκληραίνει ακόμα περισσότερο. Όταν σκάβεται, συνήθως σε σχήμα θόλου, έχει εξαιρετική αντοχή, δεν χάνει τη γεωμετρία του σκάμματος, δίνοντας έτσι μια κατοικία, φθηνή και οικολογική, ζεστή το χειμώνα και δροσερή το καλοκαίρι. Με αυτό τον τρόπο δημιουργούνται «υπόσκαφα» σπίτια, χαρακτηριστικό στοιχείο της μοναδικής αρχιτεκτονικής της Σαντορίνης.

Το υλικό της θηραϊκής γης, το οποίο βγαίνει με την εκσκαφή, χρησιμοποιείται

για το κτίσιμο των εξώσκαφων τμημάτων του κτιρίου. Η στέγαση γίνεται με θόλους ή σταυροθόλια με ένα είδος χυτής καλουπωτής λιθοδομής. Αποτέλεσμα είναι μια αρχιτεκτονική υψηλής αισθητικής και σπάνιας πλαστικότητας. Η θηραϊκή γη χρησιμοποιείται, επίσης, στα κονιάματα για το σοβάτισμα, καθώς και στην κατασκευή των θηραϊκών δαπέδων. Με αυτό τον τρόπο το κύριο υλικό της κατασκευής ήταν εξασφαλισμένο επί τόπου και χρειαζόταν η προμήθεια μόνο ασβέστη και νερού για την κατασκευή του κτιρίου.

Μέσα στο στρώμα αυτό της θηραϊκής γης βρίσκεται και η κίσσηρη, η ελαφρόπετρα, εξαερωμένη λάβα πορώδης, κακός αγωγός της θερμότητας και του ήχου. Η σπουδαιότητα της θηραϊκής γης ως οικοδομικού υλικού σε μεγάλα έργα, λιμενικά και άλλα (διώρυγα του Σουέζ, λιμάνι της Αλεξάνδρειας και της Κωστάντζας), και η μεγάλη ζήτηση δημιούργησαν τα ορυχεία θηραϊκής γης στην Οία, στα Φηρά, στο Ακρωτήρι και στη Θηρασιά.

Στην αρχή η εξόρυξη γινόταν με πρωτόγονα μέσα σε στοές. Σιγά-σιγά η χρήση των μηχανημάτων και η τεχνολογική εξέλιξη έκανε τους ρυθμούς εξόρυξης ταχύτατους. Το νησί κοβόταν σε κομμάτια, φορτωνόταν στα πλοία και εξαγόταν. Η γειτνίαση των ορυχείων με τους οικισμούς, η ανοιχτή κατρακύλιση του υλικού για τη φόρτωση στα πλοία, δημιουργούσαν συνθήκες διαβίωσης επικίνδυνες και δυσμενείς στις γύρω περιοχές, οι οποίες πνίγονταν κυριολεκτικά στη σκόνη των ορυχείων. Οι πληγές αυτές δείχνουν ακόμα και σήμερα το μέγεθος της καταστροφής που προκάλεσε στο νησί, κυρίως τα τελευταία χρόνια, η αλόγιστη λειτουργία των ορυχείων της θηραϊκής γης.

Τα ορυχεία της Οίας

Στην Οία τα ορυχεία βρίσκονται στο βορειοανατολικό μέρος του οικισμού. Ιδρύθηκαν από τον Ματθαίο Μαυρομμάτη το 1928 και η σκάλα φόρτωσης ήταν στον όρμο του Αμμουδιού. Το 1932 απασχολούσαν 25-30 εργάτες ημερησίως, φορτώνοντας 500-600 τόνους την ημέρα. Σιγά-σιγά οι κληρονόμοι επεξέτειναν τη λειτουργία των ορυχείων. Ο πέτρινος φάρος, ο ανεμόμυλος και περίπου 15 σπίτια στη γειτονιά «Γαρμπινοί Μύλοι» γκρεμίστηκαν και το φυσικό έδαφος κατέβηκε περίπου 40 μ. σε σχεδόν κατακόρυφη τομή. Η διαβίωση στην περιοχή αυτή και στο Αμμούδι ήταν αδύνατη. Κατά τη διάρκεια των χρόνων 1967-1970 έγιναν προσπάθειες να κλείσει το ορυχείο με δικαστικές διαδικασίες, τις οποίες προκάλεσε τότε ο Δημήτριος Λ. Νομικός. Τελικά, το ορυχείο σταμάτησε τη λειτουργία του το 1974 και μεταφέρθηκε στα ορυχεία του Ακρωτηριού. Η σκάλα φόρτωσης υπήρχε μέχρι και το 1985. Στη θέση της δημιουργήθηκε αργότερα ο μώλος του Αμμουδιού,

Τα μπετονένια σιλό στο Αμμούδι υπάρχουν ακόμα. Τόνοι θηραϊκής γης είχαν

θάψει κυριολεκτικά τα σπίτια γύρω από τα σιλό. Το 1976, ως αρχιτέκτων του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού, μελέτησα την ανάδειξη παραδοσιακών κτιρίων και τη μετατροπή τους σε τουριστικά καταλύματα στην Οία. Η περιοχή των «Γαρμπινών Μύλων» αλλά και του «Φαναριού», γειτονιές οι οποίες ήταν δίπλα στα ορυχεία, όπως και το Αμμούδι, ήταν εγκαταλειμμένες σχεδόν ολοκληρωτικά. Σήμερα μεγάλο μέρος των ορυχείων ανήκει σε ιδιώτη, ο οποίος αγόρασε και τα ορυχεία του Ακρωτηριού. Στα τμήματα τα οποία ανήκουν στην Κοινότητα εκπονούμε ένα σχέδιο για τη δημιουργία γηπέδων, αθλητικών εγκαταστάσεων, καθώς και ένα πέτρινο αμφιθέατρο, «Το Θέατρο του Ήλιου», με όλες τις απαραίτητες υποδομές, το οποίο ευελπιστούμε ότι θα αποσυμφορήσει την Οία από το πλήθος των επισκεπτών, οι οποίοι συρρέουν για το ηλιοβασίλεμα κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τα ορυχεία των Φηρών

Στο νότιο μέρος των Φηρών βρίσκονται τα ορυχεία της θηραϊκής γης, τα οποία καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν τα ορυχεία ΑΓΕΤ, Χιωτόπουλου, Μπουντούρογλου, Καραγιώργη, Ηφαίστου. Τα ορυχεία σταμάτησαν να λειτουργούν περίπου πριν από 12 χρόνια. Η καταστροφή της περιοχής, κυρίως τα τελευταία χρόνια της λειτουργίας τους, ήταν δραματική, λόγω της ταχύτατης εξόρυξης. Στη θέση αυτή υπάρχει ο παλαιός δρόμος Φηρών-Πύργου. Το 1979 ήταν ένας στενός δρόμος, ο οποίος όμως διευκόλυνε την κυκλοφορία στο νησί. Κοντά στον οικισμό των Φηρών τα ορυχεία έχουν φτάσει σκάβοντας στο δρόμο με κατακόρυφο μέτωπο βάθους μέχρι και 70 μ.

Οι συγκρούσεις μεταξύ κατοίκων και ορυχειούχων πλήθαιναν. Η εμφανής πια

τουριστική ανάπτυξη του νησιού δεν ήταν δυνατόν να συνυπάρχει με την επιφανειακή εξόρυξη και την ελεύθερη φόρτωση μέσα σε σύννεφα σκόνης όταν πιάνει ο νοτιάς. Οι ορυχειούχοι ζητούσαν να μεταφερθεί ανατολικότερα ο δρόμος, με το πρόσχημα ότι είναι επικίνδυνος, ώστε να εξομαλυνθεί το μέτωπο των 70 μ. βάθους. Στην ουσία ζητούσαν περισσότερη έκταση προς εκμετάλλευση, γιατί στο σημείο εκείνο είχαν ήδη εξαντλήσει το βάθος του καλού στρώματος της θηραϊκής γης.

Την εποχή εκείνη, ως αρχιτέκτων του Ε.Ο.Τ. μαζί με άλλους φορείς, διοργάνωσα μια δημόσια συζήτηση στα Φηρά με θέμα τα ορυχεία, παρουσία των κατοίκων, των ορυχειούχων, των ελάχιστων τότε εργατών, η οποία είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον με την ανταλλαγή των διαφορετικών απόψεων. Τελικά τα ορυχεία έκλεισαν, η ΑΓΕΤ μεταφέρθηκε στο Γυαλί της Νισύρου και στη Μήλο. Η Καλντέρα της Σαντορίνης, εκτός του ότι είναι χαρακτηρισμένη, όπως ολόκληρο το νησί, ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, έχει ιδιαίτερο θεσμικό πλαίσιο ως προς τη δόμηση και θεωρείται κορεσμένη περιοχή για την ανέγερση νέων ξενοδοχείων. Περιοχές των ορυχείων στα Φηρά, αλλά και στο Ακρωτήρι έχουν χαρακτηρισθεί ως αρχαιολογικοί χώροι.

Στην περιοχή των παλαιών ορυχείων του Ηφαίστου στα Φηρά, δίπλα στην

Πλατεία Σαρπάκη, υπάρχει το εργοστάσιο επεξεργασίας της θηραϊκής γης. Ιδρύθηκε από τον Ι.Π. Δοϊαννίδη, καθηγητή του Πολυτεχνείου, και τέθηκε σε κίνηση το 1929. Το εργοστάσιο αφορούσε την ξήρανση και άλεση της θηραϊκής γης και τη μετατροπή της σε λεπτή σκόνη, καθώς και την εμπορία της σε σάκους. Το κτίριο είναι τριώροφο, ύψους 18 μ. και διαστάσεων 50 x 10 μ. Η κίνησή του γινόταν με πετρελαιομηχανή σε ιδιαίτερη αίθουσα 10 x 10 μ.

Η διαδικασία αφορούσε το διαχωρισμό του υλικού σε τρεις κατηγορίες: ψιλό –

χονδρό – χονδρότερο, καθώς και το ψήσιμο σε σιδηρένια περιστροφική κάμινο, μήκους 16 μ., με σκοπό την αφαίρεση της υγρασίας. Η κάμινος θερμαινόταν με αγγλικούς γαιάνθρακες σε συνεχή λειτουργία. Τελικά το υλικό έφτανε στους μύλους για κονιορτοποίηση και αποθηκευόταν στα σιλό προκειμένου να συσκευασθεί σε σάκους. Το εργοστάσιο είχε δυνατότητα επεξεργασίας 10 τόνων την ώρα με αντίστοιχη παραγωγή 6-7 τόνων υλικού. Το 1929 απασχολούσε 50 εργάτες και είχε στοιχίσει 10.000.000 δρχ.

Για τη μεταφορά του υλικού στην παραλία είχε δημιουργηθεί ένα κεκλιμένο επίπεδο 300 μ. Ας σημειωθεί ότι το εργοστάσιο βρίσκεται σε 162 μ. υψόμετρο. Την εποχή εκείνη βεβαίως η εξαγωγή της θηραϊκής γης ήταν ένας βασικός οικονομικός παράγοντας του νησιού. Για παράδειγμα, το 1932 φαίνεται η Σαντορίνη να εξάγει 12.000 βυτία κρασιού με έσοδα 19.800.000 δρχ., 900.000 οκάδες τοματοπελτέ με έσοδα 9.900.000 δρχ. και έσοδα από τη θηραϊκή γη 10.000.000 δρχ.

Σήμερα, παρότι σε κακή κατάσταση, το εργοστάσιο διατηρεί αρκετά στοιχεία

και μια πρόταση αξιοποίησής του θα ήταν η διαμόρφωσή του σε γεωλογικό μουσείο της Σαντορίνης μαζί με την ευρύτερη περιοχή. Η αλόγιστη και ταχύτατη πλέον, με τη χρήση των εξελιγμένων μηχανικών μέσων, εξόρυξη των ορυχείων στα χρόνια που ακολούθησαν, άρχισε να έχει δραματικές επιπτώσεις στο τοπίο, στους οικισμούς, στους ανθρώπους, καθώς και στην τουριστική ανάπτυξη στην οποία προσανατολιζόταν το νησί με γρήγορους ρυθμούς.

Σήμερα, μεγάλα τμήματα των ορυχείων έχουν περάσει σε ιδιώτες. Η θέση τους με θέα στην Καλντέρα, η δυνατότητα πρόσβασης με αυτοκίνητο σε μεγάλες ελεύθερες εκτάσεις, οδηγούν τους ιδιώτες σε πιέσεις για την τουριστική αξιοποίηση υπό το πρόσχημα μάλιστα της ανάπλασης. Τα ορυχεία θηραϊκής γης της Σαντορίνης είναι ένα μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, είναι ένα ανοικτό γεωλογικό μουσείο, αλλά παράλληλα είναι ένας ζωντανός μάρτυρας της ιστορικής και κοινωνικής εξέλιξης του νησιού. Τα ορυχεία είναι μνημεία, στα οποία έχει αποτυπωθεί με δραματικό τρόπο ο σκληρός μόχθος των ανθρώπων, των απλών εργατών που δούλευαν σε αυτά, διακινδυνεύοντας συχνά τη ζωή τους και παλεύοντας καθημερινά με τον ίδιο τους τον τόπο.

Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου Ιστορικά Μεταλλεία στο Αιγαίο, 19^ος-20^ος αιώνας, (Μήλος 3-5.10.2003), Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα 2005, σ. 255-258

Το άρθρο Τα ορυχεία θηραϊκής γης στη Σαντορίνη εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Συγκλονιστικές πολεοδομικές παρανομίες στη Σαντορίνη. Αδρανούν οι αρχές, παρά το μπαράζ καταγγελιών από πολίτες.

Τρομακτικών διαστάσεων πολεοδομικές παρανομίες λαμβάνουν χώρα στη Σαντορίνη, με τις αρχές να αδρανούν, παρά το μπαράζ καταγγελιών και τα στοιχεία που προσκομίζουν κάτοικοι και φορείς.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της τηλεόρασης του ΣΚΑΪ, ιδιώτης έλαβε το 2008 άδεια για συντήρηση υπόσκαφου (σπίτι – σπηλιά μέσα στην Καλντέρα). Αντί για συντήρηση, όμως, ο συγκεκριμένος ιδιώτης κατέληξε τον Οκτώβριο του 2009 να έχει δημιουργήσει ένα τεράστιο κτίσμα, το οποίο μάλιστα έχει πέντε στάθμες αντί για δύο που υποτίθεται ότι θα γίνονταν με τη συντήρηση.

Όπως προκύπτει, πρόκειται ουσιαστικά για διπλή παρανομία καθώς οι εργασίες εκτείνονται και εκτός των ορίων του οικισμού, όπου απαγορεύεται οποιαδήποτε δόμηση ή εργασία.

Υπενθυμίζεται ότι η Καλντέρα είναι προστατευόμενη περιοχή καθώς έχει κηρυχθεί παραδοσιακός και διατηρητέος οικισμός. Για να πραγματοποιήσει κάποιος εργασίες εντός των ορίων του οικισμού θα πρέπει να έχει απαραίτητη γνωμοδότηση του κοινοτικού συμβουλίου, κάτι που ο ιδιοκτήτης δεν έχει.

Ο πρόεδρος έχει κάνει μέχρι στιγμής δύο καταγγελίες και έχει προσκομίσει φωτογραφίες που αποδεικνύουν τις αυθαιρεσίας. Μέχρι στιγμής ωστόσο καμία από τις αρμόδιες υπηρεσίες δεν έχει πραγματοποιήσει αυτοψία και δεν έχει επιβάλει πρόστιμο, αλλά και ούτε έχε σταματήσει τις οικοδομικές εργασίες.

Όπως τόνισε στην τηλεοπτική εκπομπή του ΣΚΑΪ «Πρωινή Γραμμή» ο πρόεδρος της κοινότητας Οίας Γιώργος Χάλαρης, «κάποιοι παίρνουν άδεια διαμόρφωσης αυλής, ή υπόσκαφου και μετά κτίζεται κανονικό κτίσμα που δεν γκρεμίζεται ποτέ, με αποτέλεσμα να νομιμοποιείται η αυθαιρεσία».

Επιπλέον, μόνο για φέτος ο κοινοτάρχης έχει κάνει καταγγελίες και για άλλα πέντε αυθαίρετα στην Καλντέρα της Οίας.

-Ιανουάριος 2008: Ιδιώτης παίρνει οικοδομική άδεια για επισκευή και διαρρύθμιση υπόσκαφου.

-Οκτώβριος 2009: Διαπιστώνεται παράνομη επέκταση εργασιών.

-Ιανουάριος 2010: Ο πρόεδρος της κοινότητας Οίας καταγγέλει στην πολεοδομία Θήρας και την αστυνομία αυθαίρετες εργασίες με κίνδυνο κατολίσθηση βράχων και πρόκληση ατυχήματος. Η αστυνομία πραγματοποιεί έλεγχο και απαντά ότι περιμένει αυτοψία της πολεοδομίας για να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες. Η πολεοδομία απαντά στον κοινοτάρχη ότι λόγω της έκτασης της Καλντέρας θα πρέπει να τους προσδιορίσει το ακριβές σημείο που γίνονται οι εργασίες. Παράλληλα, ζητούν από τον κοινοτάρχη να γνωστοποιήσει στην πολεοδομία τον αριθμό αδείας.

– Μάρτιος 2010: Ο κοινοτάρχης Οίας ξανακάνει καταγγελία στην πολεοδομία, την αστυνομία, την κτηματική εταιρεία του Δημοσίου στη Σύρο και την εισαγγελία της Νάξου.

Κατοικίες με τη μορφή εμπορικών κέντρων στις Κυκλάδες

Αυθαίρετα «προσωπικά δεδομένα»

Από τον Ιό της «Ε»

Τον τελευταίο καιρό είχαν φθάσει στο γραφείο μας καταγγελίες ότι στο Επαρχείο Θήρας στη Σαντορίνη και τα γύρω νησιά έχει γίνει της μόδας με την ανοχή των Αρχών να εκδίδονται εκτός σχεδίου οικοδομικές άδειες για αμιγή χρήση κτιρίων γραφείων και καταστημάτων ή υπεραγορών και στη συνέχεια τα κτίρια αυτά να μετατρέπονται σε ενοικιαζόμενα δωμάτια, τουριστικά καταλύματα με άδεια του ΕΟΤ ή διαμερίσματα κατοικιών προς πώληση.

Το κερδοσκοπικό κίνητρο για τις παρανομίες αυτές είναι απλό. Σύμφωνα με τους νόμους που διέπουν την εκτός σχεδίου δόμηση (ΠΔ-24-5-85, άρθρα 5 και 6) στο ίδιο οικόπεδο που για κατοικία μπορείς να χτίσεις μόνο 200 τ.μ., για κτίριο αμιγούς χρήσης γραφείων και καταστημάτων η εκμεταλλεύσιμη έκταση φτάνει τα 600 τ.μ., και υπό προϋποθέσεις ακόμα περισσότερα τ.μ, για ειδικά καταστήματα-υπεραγορές. Αυτό που γίνεται, δηλαδή, είναι ότι οι επιτήδειοι χτίζουν υπετριπλάσιου μεγέθους οικοδομές κατοικίας, παρουσιάζοντάς τες στα σχέδια ως «συγκροτήματα καταστημάτων» ή «υπεραγορές».

Η μεθόδευση αυτή συζητιέται ακόμη και στα καφενεία των νησιών και οι πολίτες του Επαρχείου Θήρας άρχισαν να βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα αν πρέπει να βαφτίσουν την οικοδομή τους αμιγές κτίριο γραφείων ή υπεραγορά για να χτίσουν έτσι τρεις φορές και πλέον περισσότερα τ.μ. από όσα δικαιούνται για κατοικία και απλό κατάστημα. Πολλοί φαίνεται ότι έκαναν την επιλογή αυτή με την καθοδήγηση γνωστών «αδειατζήδων» μηχανικών της περιοχής και τη σιγουριά ότι στην Ελλάδα, το βασίλειο της οικιστικής διαφθοράς, δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα με την παράνομη αυτή αλλαγή χρήσης στο μέλλον.

Οι καταγγελίες αυτές μας παρακίνησαν να ελέγξουμε την υπόθεση. Είχαμε ακούσει για αναψυκτήρια-μαϊμού που γίνονται κατοικίες, όπως στην υπόθεση Μαγγίνα, για εκκλησίες-μαϊμού που γίνονται βίλες με άδειες ναοδομίας, για ημιυπαίθριους χώρους που πωλούνται ως χώρος κύριας χρήσης και έχουν κάνει πλούσιους πολλούς εργολάβους, όλα με την ανοχή αν όχι συμμετοχή των αρμοδίων φορέων, αλλά κτίρια γραφείων και υπεραγορές-μαϊμού δεν είχαμε ξανακούσει.

Αποφασίσαμε να ερευνήσουμε το θέμα και στείλαμε ένα συνεργάτη μας να κάνει επιτόπου το ρεπορτάζ.

Η προκαταρκτική έρευνα απέδωσε καρπούς. Διαπιστώσαμε ότι πράγματι οι καταγγελίες έχουν βάση. Επειδή όμως ο σκοπός μας δεν είναι να κυνηγήσουμε έναν ή δύο συγκεκριμένους παραβάτες αλλά να διαπιστώσουμε το εύρος της υπόθεσης και τις τυχόν ευθύνες της διοίκησης, απευθυνθήκαμε στους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας ακολουθώντας όλες τις τυπικές διαδικασίες. Οπως κάνουμε πάντα, δεν καταφύγαμε στη μέθοδο της κρυφής κάμερας και της υποκλοπής δηλώσεων των αρμοδίων υπαλλήλων. Με κάθε επισημότητα ζητήσαμε με την αρ. πρ. 199/6-2-08 αίτηση στοιχεία οικοδομικών αδειών κτιρίων γραφείων και υπεραγορών που έχουν εκδοθεί από το πολεοδομικό γραφείο του Επαρχείου Θήρας.

Φανταστείτε την έκπληξή μας όταν λάβαμε την αρνητική απάντηση από το Γραφείο του επάρχου Θήρας.

Το σχετικό έγγραφο (αρ. πρωτ. 343/4-3-08), το οποίο υπογράφει ο έπαρχος Θήρας Χρύσανθος Ρούσσος, μας κοινοποιεί σχετική γνωμοδότηση του νομικού συμβούλου της Νομαρχίας Κυκλάδων Ελευθερίου Μπάλλα, με την οποία υποδεικνύεται στον έπαρχο να μη χορηγηθεί καμιά πληροφορία για τις οικοδομικές αυτές άδειες, διότι πρόκειται για προσωπικά δεδομένα και οι δημοσιογράφοι δεν έχουν συγκεκριμένο έννομο συμφέρον για να τα ζητούν!

Το έγγραφο 124/26-2-2008 της Νομαρχίας Κυκλάδων αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής:

«Από τις διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας προκύπτει ότι ο νομοθέτης προβαίνει στην καθιέρωση του (εύλογου) ενδιαφέροντος ως προϋπόθεση για την πρόσβαση στα διοικητικά έγγραφα. Ως εύλογο ενδιαφέρον δεν νοείται το ενδιαφέρον κάθε πολίτη για την τήρηση των νόμων αλλά εκείνο που προκύπτει κατά τρόπο αντικειμενικό από την ύπαρξη μιας συγκεκριμένης προσωπικής έννομης σχέσης συνδεομένης με το περιεχόμενο των διοικητικών στοιχείων που αιτούνται. Προϋπόθεση δεν συντρέχει εν προκειμένω.

Στην υπό κρίσιν περίπτωση αιτημάτων εφημερίδων δεν προκύπτει λοιπόν προσωπικό ενδιαφέρον αλλά γενικό δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, το οποίο δεν καλύπτεται κατά τη γνώμη μας από την ως άνω διάταξη και συνεπώς θα πρέπει να απορριφθεί το αίτημα για χορήγηση των αιτηθέντων εγγράφων».

Με άλλα λόγια, ο κ. έπαρχος και η Νομαρχία Κυκλάδων υποστηρίζουν ότι ο δημοσιογράφος δεν έχει «εύλογο ενδιαφέρον» να ελέγχει τη νομιμότητα ενεργειών του Δημοσίου με βάση δημόσια έγγραφα και ο Τύπος δεν έχει δικαίωμα να διασταυρώνει τις καταγγελίες που φτάνουν σ’ αυτόν! Το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι η άρνηση αυτή χορήγησης στοιχείων σε δημοσιογράφους δεν υπηρετεί τη διαφάνεια στις πράξεις της διοίκησης, για να μην πούμε ότι εξυπηρετεί ηθελημένα τη συγκάλυψη της διαφθοράς. Στη συνείδηση των πολιτών προσωπικά δεδομένα είναι η προσωπική ζωή και οι σεξουαλικές προτιμήσεις των πολιτών και όχι τα δημόσια έγγραφα, τα οποία ίσως επιβεβαιώνουν κάποια καταγγελία. Δεν γνωρίζουμε αν ο κ. έπαρχος έχει υπόψη του τη συνθήκη του Aarhus της Ε.Ε. που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να παρέχουν στους πολίτες οιαδήποτε πληροφορία αφορά το περιβάλλον (άρα και τη δόμηση). Η συνθήκη έχει υπογραφεί από την Ελλάδα και υποτίθεται ότι έχει μπει σε εφαρμογή.

Αφού όμως ο κ. έπαρχος μας αρνείται την πρόσβαση σε στοιχεία του πολεοδομικού γραφείου Θήρας, ας μας απαντήσει στις παρακάτω ερωτήσεις, κάνοντας ο ίδιος το «ρεπορτάζ» που μας απαγόρευσε με την άρνησή του. Είναι σίγουρο ότι ο ίδιος δεν θα έχει δυσκολία πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες του Επαρχείου του και ότι έχει μεγαλύτερες δυνατότητες συλλογής πληροφοριών ανάμεσα στους ψηφοφόρους και συμπολίτες του για το ρεπορτάζ αυτό. Και βέβαια δεν φανταζόμαστε ότι τον εμποδίζουν κι αυτόν «τα προσωπικά δεδομένα» των συμπολιτών του.

Οι ερωτήσεις μας είναι απλές και συγκεκριμένες:

– Πόσες και ποιες οικοδομικές άδειες για κτίρια αμιγούς χρήσης κτιρίων γραφείων και καταστημάτων έχουν εκδοθεί στην περιοχή αρμοδιότητάς του;

– Σε ποιες αμμουδιές των νησιών του Αιγαίου που ανήκουν στο Επαρχείο Θήρας έχουν χορηγηθεί οικοδομικές άδειες ανέγερσης κτιρίων γραφείων και καταστημάτων;

– Εχουν χορηγηθεί από το πολεοδομικό γραφείο Θήρας άδειες ανέγερσης κτιρίων γραφείων και καταστημάτων-υπεραγορών χωρίς πρόσβαση σε αναγνωρισμένο δημόσιο δρόμο;

– Εχουν νομιμοποιηθεί υπερβάσεις αυθαίρετων κτισμάτων ως κτιρίων γραφείων και καταστημάτων;

– Πόσα και ποια από τα κτίρια που έχουν ανεγερθεί με οικοδομική άδεια κτιρίου αμιγούς χρήσης γραφείων λειτουργούν σήμερα ως τουριστικά καταλύματα στη Σαντορίνη;

– Πόσα από τα κτίσματα αυτά έ-χουν άδεια λειτουργίας από τον ΕΟΤ;

Το ρεπορτάζ αυτό δεν είναι προαιρετικό για τον έπαρχο Θήρας και τις υπηρεσίες του, αλλά υποχρέωσή του. Η εφαρμογή των νόμων, ο έλεγχος των παρανομιών και η αποκάλυψη πρακτικών διαφθοράς είναι έργο των κυβερνώντων. Ως προϊστάμενος του πολεοδομικού γραφείου έχει υποχρέωση να εξετάζει δημόσιες καταγγελίες, να καταπολεμά τη διαφθορά, να προστατεύει το περιβάλλον και να εξασφαλίζει την ίση μεταχείριση των πολιτών της περιοχής του έναντι του νόμου.

Ετσι θα δώσει μια πειστική απάντηση, όχι σε μας, αλλά στους πολίτες που έχουν κουραστεί να βλέπουν αδιαμαρτύρητα την καταστροφή του περιβάλλοντος, τη συγκάλυψη αυθαιρεσιών και την άνιση μεταχείριση μέσα από μηχανισμούς διαφθοράς και συναλλαγής δημοσίων λειτουργών.

Στους πολίτες που πάνε κατηγορούμενοι για μία πέργκολα, ενώ βλέπουν δίπλα τους να βαφτίζονται κατοικίες τεράστια κτίρια δήθεν γραφείων, να ηλεκτροδοτούνται τριώροφα και να γίνονται καθεστώς οι καταπατήσεις κοινόχρηστων χώρων.

Θα απαντήσει και στους μηχανικούς που περιμένουν με τους μήνες για να πάρουν μία οικοδομική άδεια και βλέπουν άλλους «δικτυωμένους» μηχανικούς να έχουν μεταβάλει τα πολεοδομικά γραφεία σε κτίρια προσωπικής συναλλαγής.

Θα απαντήσει, τέλος, και στους δημοσιογράφους που μέσα από νόμιμες και διαφανείς διαδικασίες (κι όχι από την κλειδαρότρυπα) προσπαθούν να ενημερωθούν και να ενημερώσουν τους πολίτες αλλά προσκρούουν σε αντιδημοκρατικές μεθοδεύσεις συγκάλυψης στοιχείων.

Αυτά είναι τα «προσωπικά δεδομένα» του κ. επάρχου. Ας το πάρει απόφαση.

(Ελευθεροτυπία, 19/7/2008)

http://www.iospress.gr/mikro2008/mikro20080719.htm.

…………………………………………………………………………………………………….

O ΕΟΤ νομιμοποιεί την αυθαιρεσία στα νησιά των Κυκλάδων

Το ρεπορτάζ του κ. Επάρχου

«Δεν θα γίνω εγώ καταδότης για να δώσω όλες τις οικοδομικές άδειες από το 1980 που μου ζητούν […] Δεν είναι δυνατόν προσωπικά δεδομένα να δημοσιοποιούνται σε δημοσιογράφους που δεν έχουν κανένα έννομο συμφέρον» δήλωνε ο Επαρχος Θήρας Χρήστος Ρούσσος στα «Νέα της Σαντορίνης» (21/7/08), με αφορμή σχετικό αίτημα της στήλης. Στο δημοσίευμά μας («Αυθαίρετα προσωπικά δεδομένα», 19/7/08) αποκαλύπταμε τη νέα ελληνική μόδα της κατασκευής τουριστικών συγκροτημάτων με οικοδομικές άδειες κτιρίων γραφείων και εμπορικών κέντρων. Με τον τρόπο αυτό οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται το μεγαλύτερο συντελεστή δόμησης και γεμίζουν παράνομα μεγαθήρια τις παραλίες, παρακάμπτοντας τη νομοθεσία με την ανοχή των αρχών.

Ειδικά για το Επαρχείο Θήρας υπήρξαν αρκετές καταγγελίες και για το λόγο αυτό ο «Ιός» απευθύνθηκε εγγράφως στον Επαρχο ζητώντας του στοιχεία και όχι βέβαια ονοματεπώνυμα. Ο Επαρχος αρνήθηκε, επικαλούμενος τα προσωπικά δεδομένα των παραβατών. Συμπλήρωσε μάλιστα ότι σύμφωνα με το νόμο αυτά τα στοιχεία δίδονται μόνο σε όσους έχουν «εύλογο ενδιαφέρον» και ότι οι δημοσιογράφοι προφανώς δεν εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή. Από πού κι ως πού θα μαθαίνουν οι πολίτες πόσα παράνομα κτίσματα έχουν νομιμοφανείς άδειες πάνω στις ακτές; Απαντώντας στην άρνηση του Επάρχου, ο «Ιός» καλούσε τον ίδιο, που έχει πρόσβαση στα στοιχεία, να ερευνήσει και να δώσει απαντήσεις στα δημοσιογραφικά ερωτήματα για το πόσες άδειες έχουν δοθεί, σε ποιές παραλίες, τι μετατροπές χρήσεις έχουν γίνει κλπ. Κλήθηκε δηλαδή ο Επαρχος να κάνει το «απαγορευμένο» ρεπορτάζ για λογαριασμό των δημοσιογράφων που κατά τη γνωμάτευση του νομικού συμβούλου της Νομαρχίας Κυκλάδων δεν δικαιούνται να πληροφορηθούν άμεσα για τις παραβιασμένες οικοδομικές άδειες και τις καταπατήσεις των ακτών.

Ευχαριστούμε τον κ. Χρήστο Ρούσσο που τελικά μπήκε καλοκαιριάτικα στον κόπο να κάνει αυτό το “ρεπορτάζ” και να μας διαφωτίσει για το πώς και ποιοί ευθύνονται για την οικιστική λαίλαπα στις παραλίες. Στην απάντησή του αποδέχεται πλήρως τις αποκαλύψεις της στήλης, μόνο που υποδεικνύει ως υπεύθυνο της λαθροχειρίας τον ΕΟΤ και το υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης.

«Καταρχήν», μας γράφει ο Επαρχος, «πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η παρούσα νομοθεσία επιτρέπει στην Επαρχία μας την έκδοση οικοδομικών αδειών καταστημάτων-υπεραγορών κλπ. και την οικοδόμηση εκτός σχεδίου τυφλών οικοπέδων ανεξαρτήτως χρήσης τους. Είναι σίγουρα γεγονός ότι αρκετά από τα κτίρια αυτά έχουν μετατραπεί σε ενοικιαζόμενα δωμάτια, αφού όμως έχουν ηλεκτροδοτηθεί από την πολεοδομία. Κατά πόσο όμως είναι γνωστό ότι τα περισσότερα από αυτά τα ‘γραφεία-καταστήματα’/ενοικιαζόμενα δωμάτια έχουν ‘νομιμοποιηθεί’ και έχουν λάβει το ειδικό σήμα λειτουργίας τους από τον ΕΟΤ αφού οι ιδιοκτήτες τους πλήρωσαν ένα σημαντικό ποσό ανά δωμάτιο;»

Στο ρητορικό ερώτημα απαντά ο ίδιος: «Γνωρίζετε ότι η ισχύουσα πολεοδομική νομοθεσία δεν προβλέπει σοβαρές κυρώσεις για την αυθαίρετη αλλαγή χρήσης των κτιρίων και βέβαια δεν προβλέπεται σε καμιά περίπτωση κατεδάφισή τους; Και αλήθεια πώς είναι εφικτό να επέμβει η πολεοδομία για να επιβάλει τα σχετικά πρόστιμα που προβλέπονται για την αυθαίρετη αλλαγή της χρήσης, όταν προηγουμένως άλλη κρατική υπηρεσία, ο ΕΟΤ, τα έχει εμμέσως ‘νομιμοποιήσει’ χορηγώντας τους Σήμα λειτουργίας, ίδιο ακριβώς με των νόμιμων τουριστικών καταλυμάτων. Μετά λύπης μου διαπιστώνω ότι η Κεντρική Εξουσία αλλά κι εσείς δεν έχετε κατανοήσει τα αληθινά προβλήματα των νησιών μας που οφείλονται στην έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού».

Και το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Επάρχου καταλήγει με την απαρίθμηση των παράλογων απαιτήσεων για την έκδοση αδειών: «Γνωρίζετε ότι για να εκδοθεί οικοδομική άδεια απαιτείται: 1. Έγκριση δασαρχείου; Για την έγκριση απαιτούνται τουλάχιστον εννέα με δέκα μήνες. Εχετε διαπιστώσει να υπάρχει κάπου κάποιο δάσος στα νησιά μας; 2. Γνωρίζετε ότι το ισχύον διάταγμα επιτρέπει την ανέγερση καταστημάτων αλλά απαγορεύει την εγκατάσταση αφαλατώσεων; 3. Γνωρίζετε ότι γνωστός νεφρολόγος των Αθηνών ‘τρέχει’ από υπηρεσία σε υπηρεσία γιατί θέλει να λειτουργήσει μονάδα χρόνιας αιμοκάθαρσης, με ό,τι αυτό σημαίνει για τους κατοίκους της Επαρχίας μας, αλλά η ισχύουσα νομοθεσία, ενώ προβλέπει ανέγερση καταστημάτων, δεν προβλέπει λειτουργία τέτοιας μονάδας; 4. Γνωρίζετε ότι δεν προστατεύεται ο παραδοσιακός αμπελώνας της Σαντορίνης, γιατί δεν έχει γίνει ο σχετικός χαρακτηρισμός της σαν γη υψηλής παραγωγικότητας; 5. Γνωρίζετε ότι η τέταρτη φάση Ειδικής Χωροταξικής μελέτης Θήρας και Θηρασιάς που μας παρουσιάστηκε επίσημα το 1994 στη συνέχεια εξαφανίστηκε στα συρτάρια του ΥΠΕΧΩΔΕ και δεν έχει θεσμοθετηθεί μέχρι σήμερα;»

Είναι βέβαια λίγο δύσκολο για τον κάθε καλοπροαίρετο αναγνώστη της επιστολής του Επάρχου να κατανοήσει τη λογική του ότι επειδή όλα γίνονται αυθαίρετα με ευθύνη της κεντρικής εξουσίας για αυτό και στο Επαρχείο εκδίδουν όσες άδειες τους ζητάνε και …γαία πυρί μιχθήτω. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι με το έτσι θέλω ο κ. Σουφλιάς αλλά και ο κ. Σπηλιωτόπουλος παρέχουν γη και άδειες στους επίδοξους καταστηματάρχες-ξενοδόχους των ακτών, αλλά πού είναι η αντίδραση των τοπικών αρχών σε αυτή τη λαίλαπα;

Τελειώνοντας την επιστολή-«ρεπορτάζ» ο κ. Ρούσσος μάς προτρέπει να βρούμε τα στοιχεία για τις μετατροπές αυτές στον ΕΟΤ και μας ενημερώνει ότι το σύνολο των οικοδομικών αδειών από το 1984 μέχρι σήμερα για την Επαρχία του ανέρχεται στις 9.200.

«Είναι λοιπόν το κυρίαρχο πρόβλημα κάποια καταστήματα που μετατράπηκαν σε ενοικιαζόμενα δωμάτια ή είναι η παντελής έλλειψη περιβαλλοντικής και πολεοδομικής πολιτικής και σχεδιασμού; Ο οποίος προφανώς σχεδιασμός θα γίνει, όπως συνηθίζεται στην Ελλάδα, εκ των υστέρων. Αφού πρώτα έχουμε τσιμεντοποιήσει τα πάντα, δυστυχώς νόμιμα. Τέλος θα ήθελα να παρακαλέσω εάν και εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένες καταγγελίες όπως αναφέρεστε στο δημοσίευμά σας και αφορούν το Επαρχείο Θήρας, ότι στη Σαντορίνη και στα γύρω νησιά έχει γίνει της μόδας με την ανοχή των αρχών να εκδίδονται άδειες εκτός σχεδίου για αμιγή χρήση κτιρίων γραφείων, καταστημάτων, υπεραγορών και στη συνέχεια να μετατρέπονται σε ενοικιαζόμενα δωμάτια- τουριστικά καταλύματα με άδεια του ΕΟΤ, να δοθούν είτε στους ελεγκτές δημόσιας διοίκησης, είτε στη Δικαιοσύνη, προκειμένου να προβούν στα προβλεπόμενα από το νόμο. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για τη δημοσίευση της επιστολής μου».

Ο «Ιός» ευχαριστεί με τη σειρά του τον Έπαρχο για το αναλυτικό ρεπορτάζ που αναδεικνύει πέραν πάσης αμφιβολίας τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ΥΠΕΧΩΔΕ, του ΕΟΤ και της πολεοδομίας στη διαιώνιση της αυθαιρεσίας και της καταστροφής του φυσικού πλούτου των Κυκλάδων. Βέβαια ίσως θα είχε νόημα αυτές οι καταγγελίες να γίνονται από πλευράς Επαρχείου συχνότερα, και ειδικά κάθε φορά που γίνονται μετατροπές και καταπατήσεις των ακτών και όχι μόνο όταν εγκαλείται και ο έπαρχος για τις ευθύνες του. Οσο κι αν στενοχωρηθεί ο συντοπίτης του με το πολυκατάστημα στο Μαγγανάρι ή με το συγκρότημα γραφείων στα Φηρά, ο κάθε Επαρχος θα ‘πρεπε να θεωρεί ασήμαντο αυτό το πολιτικό κόστος μπροστά στην υποχρέωσή του απέναντι στη νομιμότητα, όσο κι αν η κεντρική εξουσία κωφεύει.

Τα παράθυρα στους νόμους είναι γνωστό ότι δημιουργούνται για να επιτρέπουν στους εκάστοτε αρμόδιους υπουργούς να παρέχουν ειδικές υπηρεσίες στο εκλογικό σώμα. Είναι επίσης γνωστό ότι ο υπουργός ΥΠΕΧΩΔΕ εκχωρεί αφειδώς εδάφη για την ανεξέλεγκτη κατασκευή δρόμων, ξενοδοχείων και κατοικιών. Τέλος είναι γνωστό ότι ο υπουργός τουρισμού καταλύει με τις παρέες του από ξενοδοχείο σε ξενοδοχείο μοιράζοντας το ειδικό σήμα του ΕΟΤ σαν κουπόνι απορρυπαντικού, με δική του απόφαση- νομοθετική ρύθμιση που έκανε τον Απρίλη.

Μέχρι ποιό σημείο όμως θα καταπατηθούν ακτές, λίμνες, δάση και ποτάμια έως ότου οι τοπικές κοινωνίες κατανοήσουν ότι χάνουν όσα τους ανήκουν με αντίτιμο μερικά ευρώ παραπάνω τον Αύγουστο; Και τι καλύτερο για τον κάθε Επαρχο από το να αρνηθεί να συναινεί αδιαμαρτύρητα μπροστά στην καταστροφή της Επαρχίας του;

(Ελευθεροτυπία, 6/9/2008)

Το άρθρο Σαντορίνη εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.