της Εύπλοιας

Σχεδόν σαράντα χρόνια (1982) έχουν περάσει από τότε που εγκαταστάθηκε στην Κύθνο το πρώτο υβριδικό αιολικό και ηλιακό πάρκο της Ευρώπης. Το αποτελούσαν πέντε ανεμογεννήτριες των 20 KW η καθεμία και  φωτοβολταϊκά συνολικής ισχύος 100 KW. Το 1998 οι πέντε ανεμογεννήτριες αντικαταστάθηκαν από μια ανεμογεννήτρια 500 KW. Το υβριδικό αυτό πάρκο λειτούργησε κάποια χρόνια ακόμη και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και αφέθηκε να καταστραφεί, ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο. Σήμερα ίσα που το θυμούνται οι ντόπιοι. Τουριστικοί οδηγοί που αναφέρονται στην Κύθνο καλούν τους τουρίστες να επισκεφθούν το στοιχειωμένο αξιοθέατο.

Η απόπειρα της ΔΕΗ, που έγινε τη δεκαετία του ‘80 στη Μήλο για εκμετάλλευση της γεωθερμίας, ναυάγησε μετά από μερικούς μήνες παραγωγής, με υπαιτιότητα της εταιρείας και της τοπικής εξουσίας, και το εργοστάσιο είναι σήμερα τόπος φαντασμάτων.

Ο ΟΤΕ εκμεταλλευόμενος ένα ανάλογο πρόγραμμα εγκατέστησε σε κάθε νησί του Αιγαίου μια ανεμογεννήτρια δίπλα στο κεντρικό κάτοπτρο που συνήθως βρίσκεται στην πιο ψηλή κορυφή. Αφέθηκαν όλες να καταστραφούν από ανυπαρξία επίβλεψης – συντήρησης από τον ΟΤΕ.

Δεκάδες επιδοτημένες ανεμογεννήτριες εγκαταστάθηκαν πριν από χρόνια στα νησιά, από Δήμους, ΟΤΕ και ιδιώτες, και σήμερα δεσπόζουν ανενεργές πλέον ως παλιοσίδερα, μνημεία της ανθρώπινης προχειρότητας και ανοησίας…

Θα μπορούσαν οι τοπικές κοινωνίες, εκμεταλλευόμενες τι νέες τεχνολογίες και τα χρηματοδοτικά προγράμματα που υπήρχαν, να προσανατολιστούν προς την ενεργειακή αυτονομία των νησιών μέσω ΑΠΕ; Θα μπορούσαν. Αν ήταν ενημερωμένες κι αν είχαν μια στοιχειώδη διορατικότητα, ώστε να μην τυφλώνονται από τα «εδώ και τώρα» οφέλη του μαζικού τουρισμού θα μπορούσαν να προβλέψουν τη λαίλαπα που θα επακολουθούσε λίγα χρόνια αργότερα.

Αντίθετα, λοιπόν, στη λογική της ενεργειακής αυτονομίας, στα τέλη της δεκαετίας του 90 αρχίζει η μεγάλη στροφή προς τη βιομηχανικού τύπου παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ με τον προγραμματισμό της εγκατάστασης φαραωνικών αιολικών πάρκων στα νησιά. Η Σύρος, η Εύβοια, η Άνδρος, η Γυάρος, νησιά που ήταν κοντά στην Αττική, αλλά και η Σέριφος, αποτέλεσαν τους πρώτους στόχους. Το μεγάλο πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί ήταν η μεταφορά της παραγόμενης αιολικής ενέργειας από τα νησιά στο ηπειρωτικό δίκτυο. Η μεθόδευση ήταν απλή: «Η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό δίκτυο θα δώσει σταθερή τάση στα νησιά», διατυμπάνιζε η τότε κυβέρνηση, «και θα κλείσει τους ρυπογόνους και ακριβούς τοπικούς σταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας». Σε πρώτη φάση η διασύνδεση σχεδιάζεται με την πόντιση καλωδίου και την εγκατάσταση γιγάντιων πυλώνων που θα διασχίζουν τα νησιά. Οι νησιωτικές κοινωνίες αντιδρούν. Οι δήμοι Σύρου, Μυκόνου και Τήνου προσφεύγουν στο Συμβούλιο Επικρατείας και στα αρμόδια τακτικά δικαστήρια και δικαιώνονται. Οι πυλώνες ακυρώνονται. Λίγα χρόνια αργότερα επανέρχονται με φρεσκαρισμένα σχέδια και χωρίς πυλώνες αυτή τη φορά. Η συνέχεια γνωστή. Η διασύνδεση, παρά την προσφυγή του Δικτύου Αιγαίου στο ΣτΕ, ξεκινάει. Στόχος ξεκάθαρος, η μεταφορά στην ηπειρωτική Ελλάδα της παραγόμενης ενέργειας από τα αιολικά πάρκα που θα έχουν εγκατασταθεί εντωμεταξύ στα νησιά. Καταλαβαίνει κανείς ότι χωρίς τη διασύνδεση τα μεγάλα αιολικά δεν έχουν κανένα νόημα.

Οι “επιχειρηματίες” (τα εισαγωγικά γιατί δεν επιχειρούν αλλά εισπράττουν με εξασφαλισμένη αγορά και επιδοτούμενη τιμή) αρχίζουν να αιτούνται αδειών όπου φυσάει για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Εκ των υστέρων το κράτος πάει να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα με ένα Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ που προσπαθεί να νομιμοποιήσει τις προϋπάρχουσες χωροθετήσεις, επιτρέποντας αιολικά σχεδόν παντού κατ’ αρχήν και προσπαθώντας να ορίσει εξαιρέσεις. Η προσφυγή του Δικτύου Οικολογικών Oργανώσεων Αιγαίου χάθηκε και το ειδικό χωροταξικό ισχύει μέχρι σήμερα με χίλια δυο προβλήματα να προκύπτουν από τις ανεπάρκειές του. Επαναλήφθηκε λοιπόν η παθογένεια της εκτός σχεδίου δόμησης όπου επιτρέπεται να χτίζεις παντού και μετά προσπαθείς να βάλεις περιορισμούς, αντί να προσδιορίζεις το πού. Το ίδιο συνέβη και στα νησιά.

Το πρώτο νησί που δέχεται την επίθεση των επενδυτών του ανέμου είναι η Σύρος. Στη συνέχεια παραθέτουμε ένα είδος ημερολογιακής καταγραφής της παράνομης εγκατάστασης του πρώτου αιολικού πάρκου στις Κυκλάδες.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΛΑΘΡΑΙΑΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΣΤΙΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 1^ον Πώς στήνονται οι κομπίνες…

Της Ένωσης Πολιτών Σύρου

1997, η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» ζήτησε από το Δημόσιο να της παραχωρηθούν 250 στρέμματα στην κορυφή του όρους Σύριγγας, το οποίο είχε ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο προστατευόμενων περιοχών NATURA 2000, για να εγκαταστήσει αιολικό πάρκο.

1998, με κοινή υπουργική απόφαση της παραχωρήθηκε έκταση 29 στρεμμάτων στην καρδιά της προστατευόμενης περιοχής, στον Σύριγγα.

1999, αντιλαμβανόμαστε για πρώτη φορά ότι κάτι συμβαίνει, όταν στο βόρειο μέρος του νησιού ξεκίνησε παράνομη διάνοιξη δρόμου στο όρος Σύριγγας από την πλευρά της θάλασσας.

Μάθαμε ότι η διάνοιξη γινόταν από την «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» για να μεταφέρει από βορρά τις ανεμογεννήτριες αλλά εγκατέλειψε την ιδέα αυτή, όταν ενεπλάκη, με πρωτοβουλία της Ένωσης Πολιτών Σύρου, ο Συνήγορος του Πολίτη και αποκάλυψε την παρανομία.

Την ίδια χρονιά, η εταιρεία με τον ίδιο εργολάβο επανήλθε κάνοντας παράνομες εργασίες διαπλάτυνσης της υφιστάμενης οδού για να διέλθουν τα ογκώδη οχήματα με τους πύργους των ανεμογεννητριών. Για το λόγο αυτό και μετά από μήνυση της Διεύθυνσης Δασών νομού Κυκλάδων καταδικάστηκε ο εργολάβος σε 5μιση μήνες φυλάκιση.

15.4.2000: Η Ένωση Πολιτών Σύρου διαπίστωσε ότι είχαν αρχίσει εργασίες διάνοιξης νέου δρόμου σε άλλη πλευρά της κορυφής Σύριγγα.

Μετά την απροθυμία της Αστυνομίας να σταματήσει την παράνομη διάνοιξη προσφύγαμε στην Εισαγγελία η οποία απαίτησε από την Πολεοδομία να σταματήσουν άμεσα οι εργασίες διάνοιξης του δρόμου μέχρις ότου η εταιρεία προσκομίσει τις νόμιμες άδειες.

Εδώ πρέπει να διευκρινιστούν για τη συνέχιση της εξιστόρησης τα εξής:

Όπως μας έγινε εκ των υστέρων γνωστό, στις 24.4.2000, ημέρα Δευτέρα, κι ενώ οι πάντες στις υπηρεσίες γνώριζαν ότι ο υπό παραίτηση προϊστάμενος της πολεοδομίας κ. Δικτυόπουλος βρισκόταν σε άδεια (λίγα χρόνια μετά θα γινόταν γνωστός στο πανελλήνιο για το υψηλό κασέ χρηματισμών του), επιστρέφει στη θέση του και εκδίδει άδεια συνέχισης -με τον γενικό και αόριστο τίτλο- «οικοδομικών εργασιών», εννοώντας τις εργασίες που θα γίνονταν στην κορυφή του βουνού, στα 29 στρέμματα που είχαν παραχωρηθεί από το Δημόσιο στην εταιρεία. Ο εν λόγω προϊστάμενος, λοιπόν, στην άδεια συνέχισης οικοδομικών εργασιών που εξέδωσε, είχε αποφανθεί ότι εξέλιπαν οι λόγοι της διακοπής, χωρίς να διευκρινίζει το πώς και το γιατί. Και οι εργασίες άρχισαν την ίδια μέρα.

Μετά από επιτόπια επίσκεψή μας στον χώρο του αιολικού πάρκου αντιλαμβανόμαστε ότι οι εργασίες εκτείνονται σε χώρο πολύ μεγαλύτερο των 29 στρ. Προσφεύγουμε ξανά στην Εισαγγελία.

8 Μαΐου 2000: Μας ανακοινώθηκε από την Εισαγγελία ότι έχει γίνει διακοπή εργασιών από τις 4 τρέχοντος.

Την ίδια μέρα, η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» (Αντώνιος Γερασίμου, που παρουσιάζεται με διάφορα εταιρικά ονόματα) έδωσε συνέντευξη τύπου. Εξήγησε πως η εταιρεία γνώριζε ότι οι εργασίες θα γίνονταν μέσα σε περιοχή NATURA αλλά πως με τις ανεμογεννήτριες δεν επιβαρύνεται καθόλου το περιβάλλον. Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι αιολικοί σταθμοί απαλλάσσονται άδειας γιατί δεν είναι οικοδομικά τα έργα πλην ενός οικίσκου που θα κατασκευάσουν. Επίσης στη 2η διακοπή έγινε αυτοψία από την πολεοδομία η οποία αποφάνθηκε ότι οι εργασίες διενεργούνται μέσα στα όρια των 29 παραχωρηθέντων στρεμμάτων.

26 Μαΐου 2000: Η Ένωση Πολιτών Σύρου κατέθεσε μήνυση κατά του Νομάρχη Κυκλάδων Παναγιώτη Ρήγα, (για παράβαση καθήκοντος), επίσης κατά του προϊσταμένου της πολεοδομίας Δικτυόπουλου, κατά του διευθύνοντα συμβούλου της ΑΙΟΛΙΚΗΣ Αντώνη Γερασίμου και κατά του εργολάβου του έργου.

Στις προσπάθειές μας αυτές βρήκαμε αναπάντεχους συμμάχους τους κυνηγούς, οι οποίοι μας πρότειναν συνεργασία για τη σωτηρία της Απάνω Μεριάς.

Την ίδια χρονιά, μετά από προσφυγή μελών της Ένωσης Πολιτών Σύρου στο ΣτΕ εκδίδεται η υπ΄ αριθμ. 3891/2000 απόφαση του δικαστηρίου που ακυρώνει την άδεια εγκατάστασης του συγκεκριμένου αιολικού πάρκου για ελλείψεις στην περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Η ενδιαφερόμενη εταιρεία επανέρχεται με νέα μελέτη για αιολικό πάρκο με λιγότερες ανεμογεννήτριες αλλά υπερδιπλάσιες σε ύψος η οποία εγκρίνεται ταχύτατα και συνεχίζει την εγκατάσταση του αιολικού πάρκου, παρά την ήδη νέα και εκκρεμούσα αίτηση ακυρώσεως στο ΣτΕ που κατέθεσε η ΄Ενωση Πολιτών Σύρου.

Μάιος 2001: Από “αμέλεια” του δικηγορικού γραφείου που έχει αναλάβει την υπόθεση προσφυγής στο ΣτΕ δεν παρευρίσκεται δικηγόρος να υποστηρίξει τα ασφαλιστικά μέτρα που ζητήσαμε και η εταιρεία συνεχίζει τις εργασίες εγκατάστασης.

Άνοιξη 2003. Η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» ενεργώντας δολίως ανοίγει ακόμη δύο δρόμους “προσπέλασης” και προχωράει στην εγκατάσταση αιολικού πάρκου, μολονότι εκκρεμεί η 2η προσφυγή της Ένωσης Πολιτών Σύρου στο Συμβούλιο της Επικρατείας από το 2001. Στις διανοίξεις προχώρησε η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» χωρίς να ζητήσει έγκριση περιβαλλοντικών όρων από τις αρμόδιες αρχές και χωρίς κανενός είδους άδεια, προκειμένου να μεταφέρει τους τεράστιους πυλώνες των ανεμογεννητριών στο Σύριγγα όπου και τους εγκατέστησε.

Φεβρουάριος 2004: Η «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» και ο εργολάβος που εργάστηκε στην παράνομη διάνοιξη δρόμου προσπέλασης 500 μέτρων στην κορυφή του βουνού Σύριγγας όπου έχει εγκατασταθεί το αιολικό πάρκο, καταδικάζονται σε 6 μήνες φυλάκιση.

Ιούνιος 2005: Το Κλιμάκιο Ελέγχου Περιβάλλοντος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κυκλάδων εισηγείται πρόστιμο 25.000 ευρώ στην «Αιολική Νεωρίου Α.Ε.» για παράνομη διάνοιξη δρόμου στην Αληθινή και υποχρέωση αποκατάστασης του φυσικού αναγλύφου και της κατεστραμμένης βλάστησης. Η εταιρεία υποχρεούται να αποκαταστήσει την πληγωμένη περιοχή με επιχώσεις, και σε συνεργασία με τη Δασική Υπηρεσία, στα τμήματα που χαρακτηρίζονται δασικά, να φυτέψει τα φυτικά εκείνα είδη που κατέστρεψε.

Ιούλιος 2005: Εκδίδεται η υπ’ αριθμ. 1805/2005 ιστορική απόφαση από το Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ.: “Η αρμοδιότητα έγκρισης περιβαλλοντικών όρων για την κατασκευή και λειτουργία αιολικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οποιασδήποτε ισχύος, εντός περιοχών που περιλαμβάνονται στο Δίκτυο Natura 2000 ανήκει στον Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ. Δεκτή η αίτηση ακυρώσεως”. Το αιολικό πάρκο Σύριγγα Σύρου είναι παράνομα εγκατεστημένο!

Καλοκαίρι του 2006: Η “Ένωση Πολιτών Σύρου” παίρνει στα χέρια της την απόφαση καθαρογραμμένη και με νέα προσφυγή στο ΣτΕ ζητάει την απεγκατάσταση του παράνομα εγκατεστημένου αιολικού πάρκου.

2020: Η εταιρεία καραδοκεί. Νέος της στόχος η διάνοιξη δρόμου και η τοποθέτηση κι άλλων ανεμογεννητριών.

ΕΥΒΟΙΑ. Λόγω της προϋπάρχουσας διασύνδεσης με το ηπειρωτικό δίκτυο, η Εύβοια αποτέλεσε το πρώτο θύμα. Παρά την αντίσταση κάποιων περιβαλλοντικών οργανώσεων, της Καρυστίας κυρίως, γρήγορα αλώθηκε και μεγάλο μέρος του νησιού γέμισε αιολικά πάρκα, πρόχειρα αδειοδοτημένα από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, κάποια από τα οποία σήμερα ρημάζουν με τις ανεμογεννήτριές τους να τσακίζονται και να διασκορπίζονται στο φύσημα του βοριά (υψηλό αιολικό δυναμικό το λένε οι επιχειρηματίες).

 Μέχρι σήμερα στη Νότια Εύβοια λειτουργούν 352 ανεμογεννήτριες που αντιστοιχούν σε 34 εγκατεστημένα αιολικά πάρκα. Σε εξέλιξη βρίσκεται η κατασκευή τουλάχιστον 21 αιολικών πάρκων διαφορετικών εταιρειών που θα τα εγκαταστήσουν στα όρια των παλιών Δήμων Στύρων, Μαρμαρίου και Καρύστου.

Το 2019 η Όχη, χαρακτηρισμένο ως περιοχή Natura βουνό και ο υπόλοιπος ορεινός χώρος της Νότιας Καρυστίας αρχίζουν να γεμίζουν ανεμογεννήτριες, κατά παράβαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ενώ και στον Καβοντόρο τα αιολικά πάρκα αυξάνονται. Η προσφυγή κατά των έργων εντός προστατευόμενης περιοχής με απειλούμενα αρπακτικά χάνεται παρά το γεγονός ότι προσκομίστηκε μεταξύ των στοιχείων πολυσέλιδη καταγγελία της Κομισιόν έναντι του ελληνικού Δημοσίου που καταδείκνυε το απαράδεκτο των χωροθετήσεων αλλά και του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ. Έχουν εγκατασταθεί δεκάδες τουλάχιστον επιπλέον ανεμογεννήτριες εκατό μέτρων εντός και στα όρια της περιοχής Νατούρα, ενώ νέα αιολικά πάρκα βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στάδιο υλοποίησης.

ΓΥΑΡΟΣ. Το 2005 υποβλήθηκαν δύο αιτήσεις για την «αξιοποίηση» του αιολικού δυναμικού της Γυάρου, οι οποίες όμως «πάγωσαν» από τη ΡΑΕ, καθώς υπήρξε αρνητική εισήγηση από την Αρχαιολογία. Η Γυάρος είχε ήδη χαρακτηρισθεί Τόπος Ιστορικής Μνήμης από το 2001. Τα σχέδια προέβλεπαν την εγκατάσταση 233 ανεμογεννητριών ύψους 150 μέτρων. Στη συνέχεια (2011) κάτω από την πίεση των εταιρειών, και παρά τις αντιδράσεις των αντιστασιακών συλλόγων, το Υπουργείο Πολιτισμού αποχαρακτήρισε το μεγαλύτερο μέρος της Γυάρου ως ιστορικό τόπο αφήνοντας έτσι το νησί απροστάτευτο, βορά στους βιομήχανους του αέρα.

Το 2013 ξεκίνησε από τη WWF Ελλάς η υλοποίηση του προγράμματος Life για τη μεσογειακή φώκια στις βόρειες Κυκλάδες. Αποτέλεσμα αυτής της δράσης ήταν να θεσμοθετηθεί τον Ιούλιο του 2019 η θαλάσσια ζώνη που περιβάλλει τη Γυάρο, ως θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή, γιατί φιλοξενεί το 12% του παγκόσμιου πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus, του πιο απειλούμενου με εξαφάνιση και σπάνιου θαλάσσιου θηλαστικού της Ευρώπης. Επίσης πάνω από το 50% της θαλάσσιας περιοχής της Γυάρου καλύπτεται από «οικότοπους προτεραιότητας» και, συγκεκριμένα, από μοναδικούς κοραλλιογενείς σχηματισμούς και λιβάδια ποσειδωνίας. Επιπλέον, στο νησί φωλιάζουν περίπου 2.000 ζευγάρια μύχου (πρόκειται για σπάνιο θαλασσοπούλι), 100 ζευγάρια μαυροπετρίτες και το «μαύρο φίδι της Γυάρου».

ΚΡΗΤΗ Το 2010 η γαλλική EDF, που θεωρείται ο μεγαλύτερος παραγωγός ρεύματος της Ευρώπης, προσπαθεί να εγκαταστήσει τεράστια αιολικά πάρκα στην Κρήτη. Για μια ακόμη φορά η διοίκηση χωρίς να λογαριάζει το κόστος στο φυσικό περιβάλλον και αγνοώντας τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών προχώρησε σε αθρόες αδειοδοτήσεις. Η σύγκρουση των κατοίκων με τις θυγατρικές της EDF αιολικές εταιρείες έκανε γνωστή την περίπτωση της Σπίνας και του Αποπηγαδιού σε όλη την Ελλάδα. Η αντίσταση των κατοίκων που κράτησε χρόνια είχε σαν αποτέλεσμα να εγκατασταθούν μόνο 3 ανεμογεννήτριες στην περιοχή. Τίποτα όμως δεν έχει τελειώσει.

Σήμερα η Κρήτη έχει εγκατεστημένα 28 αιολικά πάρκα ενώ προγραμματίζονται πολλά περισσότερα, ακόμη υβριδικά και φυσικά διασυνδέσεις.

ΣΚΥΡΟΣ. Το 2006 στη Σκύρο πληθαίνουν οι πληροφορίες που φέρουν ιδιωτική εταιρεία σε συνεργασία με τη Μονή Μεγίστης Λαύρας να προωθούν από κοινού την κατασκευή μεγάλου αιολικού πάρκου στο Βουνό. Οι Σκυριανοί κινητοποιούνται για να αποτρέψουν την κατασκευή και να διασώσουν το φυσικό περιβάλλον του νησιού, το Σκυριανό Αλογάκι, το περίφημο δάσος με τα σφεντάμια. Συγκεντρώνουν υπογραφές, δίνουν τον αγώνα τους και τελικά η περιβαλλοντική καταστροφή του νησιού μετατίθεται στο μέλλον. Οι επιθέσεις των εταιριών και της Μονής επαναλαμβάνονται. Το 2019 η κοινοπραξία «Αιολική Νότιας Σκύρου Α.Ε.» με μετόχους τη Μονή Μεγίστης Λαύρας (95%) και την ΕΝΤΕΚΑ Α.Ε. (5%) σχεδιάζει την εγκατάσταση εννέα αιολικών πάρκων με συνολικό αριθμό 111 ανεμογεννητριών στη νότια Σκύρο (όρος Κόχυλας) και διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα μέσω Αλιβερίου ή Λάρυμνας.

Την ώρα που γράφουμε αυτές τις γραμμές διαφαίνεται η οριστική δικαίωση των αγώνων των Σκυριανών: το ΣτΕ αποφάσισε ότι η Σκύρος πρέπει να διαφυλαχτεί ως φυσικό τοπίο. (λεπτομέρειες εδώ)

ΡΟΔΟΣ. Το 2006 οι κάτοικοι της Αρχίπολης στη Ρόδο είπαν όχι στις επενδυτικές βλέψεις του Κοπελούζου για τη δημιουργία αιολικού πάρκου στην περιοχή ματαιώνοντας έτσι τα σχέδιά του.

ΧΙΟΣ, ΛΗΜΝΟΣ. Το 2007 σειρά είχε το ανατολικό Αιγαίο. Χίος και Λήμνος μπαίνουν στο στόχαστρο της εταιρείας “ΡΟΚΑΣ” που ενδιαφέρεται να εγκαταστήσει στην περιοχή του οροπεδίου του Αίπους στη Χίο αιολικά πάρκα με σύνολο ανεμογεννητριών που θα φθάνουν τις 187. Μετά από τις αντιδράσεις των κατοίκων τα σχέδια ματαιώνονται. Οι κάτοικοι της Λήμνου επίσης διαφωνούν με τα σχέδια εγκατάστασης ανεμογεννητριών κοντά στο χωριό Φισίνη, ένα μικρό παραδοσιακό χωριό.

ΣΕΡΙΦΟΣ. Το 2007 η Σέριφος μαθαίνει ότι ο Όμιλος Μυτιληναίου σχεδιάζει την εγκατάσταση στο νησί γιγάντιου αιολικού πάρκου. Σύμφωνα με το επιχειρηματικό σχέδιο, στα βουνά της Σερίφου θα τοποθετούνταν 87 συνολικά ανεμογεννήτριες με ύψος πύργου 100 μέτρα και μήκος έλικα 90 μέτρα. Μετά από μεγάλη κινητοποίηση των κατοίκων η εγκατάσταση ματαιώθηκε.

ΑΝΔΡΟΣ. Από το 2003 αρχίζουν οι αιτήσεις αδειοδότησης για την εγκατάσταση αιολικών στην Άνδρο. Παρά την κινητοποίηση των κατοίκων, τον αγώνα για ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και τις προσφυγές στο ΣτΕ, σήμερα το νησί βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο να αλλοιωθεί ολοκληρωτικά η φυσιογνωμία του, εφόσον υλοποιηθούν τα σχέδια της αιολικής βιομηχανίας για την εγκατάσταση 300 και πλέον ανεμογεννητριών, ύψους έως και 150 μέτρων  σε περιοχές ΖΕΠ και Natura με προστατευόμενη ορνιθοπανίδα. Ήδη άρχισε η εγκατάσταση των πρώτων ανεμογεννητριών στη θέση Φραγκάκι, δίπλα στις φωλιές των σπιζαετών. Με την εγκατάσταση των αιολικών και τη διάνοιξη των δρόμων που θα προηγηθούν θα καταστραφεί και το μοναδικό, πιστοποιημένο από την Ευρώπη, δίκτυο μονοπατιών της Άνδρου. Κρανίου τόπος, δηλαδή.

ΙΟΣ, ΑΜΟΡΓΟΣ, ΑΝΑΦΗ ΚΑΙ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑ. Το 2011 δόθηκε από τη ΡΑΕ άδεια στην κρατική γαλλική εταιρεία ηλεκτρισμού ΕDF για δημιουργία αιολικών πάρκων στα νησιά Ίο, Αμοργό, Ανάφη και Αστυπάλαια, στα οποία σχεδιάζεται να εγκατασταθούν συνολικά 138 ανεμογεννήτριες ύψους 150 μέτρων µε διάμετρο φτερών 71 μέτρα. Πρόκειται για ένα ακόμη φαραωνικό έργο, δεδομένης της μικρής έκτασης και του χαμηλού υψομέτρου των νησιών, που μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεκινήσει εφόσον αρχίσει να υλοποιείται η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα.

ΝΑΞΟΣ. Το 2011 σχεδιάζονται να τοποθετηθούν στη Νάξο 2 αιολικά πάρκα. Το πρώτο ονομάζεται «Α/Π Βουρλάς» και περιλαμβάνει συνολικά 14 ανεμογεννήτριες. Το δεύτερο Αιολικό Πάρκο ονομάζεται «Α/Π Δίστομος» και περιλαμβάνει 16 ανεμογεννήτριες. Τμήματα και των 2 αιολικών βρίσκονται σε περιοχές NATURA και ΖΕΠ όπου υπάρχουν σημαντικά υπό εξαφάνιση αρπακτικά όπως ο γυπαετός και ο σπιζαετός.

ΝΑΞΟΣ,ΠΑΡΟΣ, ΑΝΔΡΟΣ,ΤΗΝΟΣ. Το 1914 εγκρίνεται η τοποθέτηση 9 αιολικών πάρκων στα νησιά αυτά με 95 συνολικά ανεμογεννήτριες.
25-5-2020. Μετά από τις αντιδράσεις των κατοίκων των τεσσάρων νησιών τα αιολικά μειώνονται από 9 σε 7 αφού εξαιρείται το αιολικό πάρκο “ΒΟΥΡΛΑΣ Α.Ε.” στη Νάξο και το αιολικό πάρκο “ΓΚΑΓΚΑΡΗ Α.Ε.” στην Τήνο. Οπότε, σύμφωνα με τη νέα απόφαση παραμένουν: 3 αιολικά πάρκα στην Άνδρο με σύνολο 33 ανεμογεννήτριες, 1 αιολικό πάρκο στην Νάξο με 16 ανεμογεννήτριες, 2 αιολικά πάρκα στην Πάρο με 22 ανεμογεννήτριες και 1 αιολικό πάρκο στην Τήνο με 10 ανεμογεννήτριες. Σύνολο: 81 ανεμογεννήτριες.

ΤΗΝΟΣ. Εκτός από το πάρκο “ΓΚΑΓΚΑΡΗ Α.Ε.” που καταργήθηκε στην Τήνο, έχει εγκατασταθεί από το 1999 ήδη μια ανεμογεννήτρια στη θέση Αγ.Μαρίνα ιδιοκτησίας Ενεργειακής Κυκλάδων ΑΕ, ενώ η ίδια εταιρεία έχει ξεκινήσει εργασίες κόντρα στις έντονες αντιδράσεις της δημοτικής αρχής και της τοπικής κοινωνίας για την εγκατάσταση αιολικού πάρκου 3 ανεμογεννητριών στη θέση Πράσσα. Εκτός από αυτές έχουν αδειοδοτηθεί και 15 άλλες (Αιολικό πάρκο Φωλιά ΑΕ και ΔΕΗ Ανανεώσιμες ΑΕ) των οποίων οι εργασίες αναμένονται να ξεκινήσουν σύντομα, σε περιοχές μοναδικής ομορφιάς. Ξεκινώντας από το Ισμαήλ και φτάνοντας ως το Στενό τα πάρκα αυτά θα αλλάξουν ριζικά την εικόνα της Εξωμεριάς. Από αυτά το πάρκο Φωλιά Α.Ε. με 10 ανεμογεννήτριες θα επηρεάσει και τον μεγαλύτερο παραδοσιακό οικισμό και ίσως πιο σημαντικό του νησιού, τον ιστορικό Πύργο, αφού οι πρώτες εν σειρά ανεμογεννήτριες ύψους 100 μ. θα είναι ορατές τόσο απ’ τον οικισμό όσο και από το επίνειό του, τον Πάνορμο.

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Στο νησάκι που βρίσκεται απέναντι από τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο εγκαταστάθηκαν πρόσφατα 23 ανεμογεννήτριες  ύψους 130 έως 150 μ. μετά από ισοπέδωση της κορυφογραμμής του και αφού κατασκευάστηκαν δρόμοι μήκους 16 περίπου χιλιομέτρων και λιμάνι. Αποτέλεσμα η δραματική αλλοίωση της θέας από τον αρχαίο ναό του Ποσειδώνα, από όπου οι επισκέπτες αντί για το απέραντο γαλάζιο και τα ξαπλωμένα νησάκια θα αντικρίζουν πλέον ένα φαλακρό βιομηχανικό τοπίο.

ΣΤΑ ΣΚΑΡΙΑ…

Το 2019 μαθαίνουμε ότι βγαίνουν από την κατάψυξη τα επενδυτικά έργα εταιριών που είχαν λάβει στο παρελθόν άδεια εγκατάστασης αιολικών πάρκων σε ελληνικά νησιά με παράλληλη πόντιση υποβρύχιων καλωδίων για διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα.

Τα κυριότερα από τα έργα αυτής της κατηγορίας, που είχαν λάβει παλαιότερα άδεια  παραγωγής, όλα σε συνδυασμό με καλώδια διασύνδεσης με το ηπειρωτικό σύστημα, είναι τα εξής:

Στο Βόρειο Αιγαίο, το «Αιγαίο Ζεύξη», έργο της Ρόκας –  Iberdrola, που έχει λάβει άδεια παραγωγής από το 2010 και περιλαμβάνει την ηλεκτρική διασύνδεση της Λέσβου, της Λήμνου και της Χίου μεταξύ τους και με την ηπειρωτική χώρα καθώς και την ανάπτυξη αιολικών πάρκων ισχύος 706 μεγαβάτ στα τρία νησιά.

Στην Κρήτη, έργο της ΤΕΡΝΑ 33 αιολικών σταθμών, συνολικής ισχύος 1077 MW με υποβρύχια διασύνδεση, και  της ELICA Group του ομίλου Κοπελούζου (36 αιολικοί σταθμοί, 1.005 MW). Και τα δύο έχουν ενταχθεί από τον Ιανουάριο του 2013 στη διαδικασία fast track, ενώ οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στη συνέχεια έχουν συγχωνευθεί σε ένα project συνολικής δυναμικότητας περί τα 1000 MW.

Στην Ικαρία, έργο της Μυτιληναίος που προβλέπει την εγκατάσταση στο νησί 110 ανεμογεννητριών ύψους 150 μ. με διάμετρο ρότορα 90 μέτρων, με την παράλληλη υποβρύχια διασύνδεσή τους με την ηπειρωτική Ελλάδα.

Στο Νότιο Αιγαίο το «Aegean Project» που περιλαμβάνει την εγκατάσταση αιολικών πάρκων σε νησίδες που βρίσκονται στον θαλάσσιο χώρο μεταξύ Αμοργού – Αστυπάλαιας – Καλύμνου και Κω συνολικής ισχύος 582 MW.

Εντωμεταξύ τα υπεράκτια αιολικά κερδίζουν έδαφος. Οι αντιδράσεις των κατοίκων περιοχών που γειτνιάζουν με αιολικά πάρκα, στην προσπάθειά τους να υπερασπιστούν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής τους, αναγκάζουν τις εταιρείες να στραφούν πλέον στη λύση των υπεράκτιων αιολικών. Ήδη η Γερμανία, υπό την πίεση του αντιαιολικού κινήματος που είχε φουντώσει σε όλη τη χώρα, αποφάσισε να απαγορεύσει τις χερσαίες ανεμογεννήτριες, έτσι ώστε να μπαίνουν μόνο στη θάλασσα. Τώρα τον λόγο έχουν οι οργανώσεις προστασίας θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Σήμερα, 2021 πλέον, βρισκόμαστε μπροστά στο φάσμα της εγκατάστασης εκατοντάδων ανεμογεννητριών στα νησιά του Αιγαίου και στην ολική καταστροφή της ισορροπίας τους. Μια μικρή αναλαμπή αισιοδοξίας που δημιουργήθηκε με τη λειτουργία το 2018 των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών έσβησε γρήγορα μιας και η επόμενη κυβέρνηση φρόντισε να τους καταργήσει άμεσα -στερώντας τους την αυτονομία και ενσωματώνοντάς τους στο ΥΠΕΝ- παρότι η δημιουργία τους υπήρξε ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας. Έτσι, λοιπόν, αγνοώντας την ιδιαιτερότητα των μικρών κλειστών νησιωτικών οικοσυστημάτων, που πολύ εύκολα διαταράσσονται, αγνοώντας τη φέρουσα ικανότητα του κάθε τόπου, επιλέγουν την κακοποίηση των νησιών και προετοιμάζουν την ολική καταστροφή του Αιγαίου που ξέραμε. 

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΛΥΣΕΙΣ;

ΤΗΛΟΣ- ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΗΣΙ ΜΕ ΜΙΑ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΑ

Η Τήλος, το οικολογικό νησί, δείχνει το δρόμο, για μια φορά ακόμα. Αυτό που έχει ολοκληρωθεί αλλά μένει να λειτουργήσει στην πράξη, για να απογειωθεί ο οικολογικός χαρακτήρας του, είναι το υβριδικό σύστημα ενέργειας. Δημιούργησε ένα πρωτοποριακό “υβριδικό” πάρκο όπου συνδυάζεται η αιολική με την ηλιακή ενέργεια και γίνεται η αποθήκευσή τους σε μπαταρίες. Τα φωτοβολταϊκά που παράγουν 160 kWh μαζί με την ανεμογεννήτρια που παράγει άλλες 800 kWh και τις μπαταρίες αρκούν για την αυτονομία του μικρού νησιού των Δωδεκανήσων.

Ήδη κι άλλα μικρά νησιά ετοιμάζονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Τήλου. Με 2, 3, 5 ανεμογεννήτριες θα μπορούσε κάθε νησί να τροφοδοτείται επαρκώς και να έχει την ενεργειακή του αυτονομία. Η Μύκονος και η Σαντορίνη ας αναλάβουν τις ευθύνες τους…

Φυσικά για να προχωρήσουν σε αυτό το διάλογο οι τοπικές κοινωνίες θα πρέπει πρώτον να αποσυμφορηθούν από τις δικαστικές μάχες και την πίεση των ήδη αδειοδοτημένων πάρκων και δεύτερον να υπάρξει δέσμευση από πλευράς κυβέρνησης ότι δεν θα επιτραπούν επενδύσεις άλλων συμφερόντων παράλληλα με τα τοπικά συστήματα. Οι νησιώτες δεν είναι αρνητές της εναλλακτικής ενέργειας. Είναι αρνητές της χωρίς σχέδιο χωροθέτησης και της εξυπηρέτησης οικονομικών συμφερόντων με κόστος την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν.

ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

http://saveandros.com

Η Τήνος κατά των ανεμογεννητριών – Αρχική σελίδα | Facebook

Κίνηση για την προστασία των νησίδων του Αιγαίου – Αρχική σελίδα | Facebook

Αντί Αιολικό Μέτωπο Καρυστίας – Αρχική σελίδα | Facebook

https://www.facebook.com/Archipelago.gr/

https://www.facebook.com/watch/hedgehogisland/

https://www.ornithologiki.gr/

Επίσης στα παλαιότερα τεύχη της ΕΥΠΛΟΙΑΣ

http://www.eyploia.gr/12/

Μάρτης 2007 – ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ

http://www.eyploia.gr/19/

Μάρτης 2008 – “ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ”

http://www.eyploia.gr/22o/

Δεκέμβριος 2008 – ΠΕΡΙ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΑΙΜΟΝΙΩΝ…

http://www.eyploia.gr/24o-teyxos/

Γενάρης 2010 – ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΕΝΤΡΟΠΙΑ…

Το άρθρο Έτσι, για την Ιστορία… εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

φωτό: Ιωάννα Παπασταθοπούλου

 του Γεωργίου Κ. Στουρνάρα

Οι βασικές θέσεις

Η προσβολή κάθε τοπίου και συγκεκριμένα του Κυκλαδικού τοπίου, ιδιαιτέρως  του Τηνιακού, αποτελεί (πρέπει να αποτελεί) από μόνη της έναν καθοριστικό αποτρεπτικό λόγο για την εγκατάσταση και λειτουργία αιολικών πάρκων (Α/Π). Το συγκεκριμένο τοπίο, πέραν της αισθητικής του και του αποτελέσματος της φυσικής εξελίξεώς του, εκφράζει ένα σημαντικό ανθρώπινο πολιτισμό και μια ιστορία αιώνων. Επειδή τα αυτονόητα πολλές φορές δεν επαρκούν(!), το επόμενο βήμα είναι η επισήμανση συγκεκριμένων τεχνοκρατικών επιπτώσεων των Α/Π στο περιβάλλον και στους φυσικούς πόρους.

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.) συνιστούν πηγές ενέργειας φιλικές προς το περιβάλλον και συνιστούν, με προϋποθέσεις, ειδικότερη έκφανση αλλά και βασική συνιστώσα της αειφόρου (βιώσιμης, κατά την επικρατούσα άποψη) ανάπτυξης, συμβάλλοντας, παραλλήλως, στην απεξάρτηση της χώρας στον ενεργειακό τομέα και στην καλύτερη χωρική αξιοποίηση των φυσικών πόρων. Ωστόσο οι Α.Π.Ε. δεν πρέπει να υπερεκτιμώνται, φτάνοντας και στην υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, λόγω μικρής σημερινής αποδοτικής ικανότητας, λόγω τοπικών συνθηκών, λόγω περιβαλλοντικής διατάραξης (η προηγούμενη αντίφαση), λόγω κινδύνων στο γενικότερο περιβάλλον.

Τα προτεινόμενα αιολικά πάρκα δεν πρόκειται να καλύψουν ενεργειακές ανάγκες της Τήνου, όπως, εντέχνως, αφήνεται να εννοηθεί. Τα αιολικά πάρκα δεν αντικαθιστούν το συμβατικό δίκτυο, το οποίο θα λειτουργεί κανονικά. Το παραγόμενο ρεύμα στην Τήνο  δεν μπορεί να εγχέεται στο τοπικό δίκτυο, θα μεταφέρεται στην Παλλήνη με υποβρύχιο αγωγό και, αφού θα προσαρμόζεται στην κανονική σταθερή τάση και συχνότητα, θα ενσωματώνεται στο εθνικό δίκτυο, ακόμα και αν δεν το χρειάζεται, σε προσυμφωνημένες τιμές, ανεξάρτητα από τη χρηματιστηριακή αξία του.

Οι επενδύσεις σε ΑΠΕ απαιτούν σημαντικότερη χρηματοδότηση από όση φαίνεται, αρχικώς, και ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Για τα νησιά, τα προβλήματα συνδέσεως με την ηπειρωτική χώρα για τη διάθεση του παραγόμενου ρεύματος παραμένουν σημαντικός παράγοντας αβεβαιότητας λόγω κόστους κατασκευής, λόγω απωλειών ενέργειας κατά τη μεταφορά και του μεγάλου κόστους των παράπλευρων ή δορυφορικών εργασιών. Επίσης, μετά το χρόνο ζωής των ανεμογεννητριών (18 – 20  έτη), εμφανίζεται η απροθυμία χρηματοδοτήσεως των απεγκαταστάσεων, λόγω του κόστους, αλλά και λόγω αγνοήσεως ή αδιαφορίας για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Αιολικά πάρκα και νερό. Ειδικοί υδατικοί χαρακτήρες της Τήνου και άλλων νησιών του Αιγαίου

Η προσβολή των διάφορων πλευρών του υδατικού δυναμικού από την εγκατάσταση και λειτουργία των Α/Π είναι δεδομένη, με τη διαφορά ότι στην Τήνο και στις Κυκλάδες, γενικότερα, είναι μετρήσιμη και σημαντική  καθώς οι περιοχές αυτές παρέχουν ελάχιστο φυσικό υδατικό δυναμικό για να αντιμετωπίσουν τεράστιες υδατικές πιέσεις, λόγω τουρισμού. Αυτό, γίνεται φανερό από τη μελέτη των φυσικογεωλογικών και υδρολογικών χαρακτήρων των συγκεκριμένων νησιών.

Γεωγραφία Περιοχή με τις λιγότερες βροχοπτώσεις στον Ελληνικό χώρο. Μεγάλες θερμοκρασίες, μεγάλη ηλιοφάνεια, ισχυροί άνεμοι (εξάτμιση, διαπνοή)

Γεωμορφολογία Μικρή έκταση, επομένως μικρή ποσότητα υδατοσυλλογής και ευκολία υφαλμυρώσεως από την περιμετρική προσβολή της θάλασσας. Ορεινός χαρακτήρας που ευνοεί την επιφανειακή απορροή σε σχέση με την κατείσδυση

Γεωλογία Μεταμορφωμένα και πυριγενή πετρώματα που διαμορφώνουν ένα υδροφόρο μέσο «ασυνεχειών», με τους περιορισμούς που αυτό επιβάλλει

Στο Μετεωρολογικό Επίπεδο

Τα βασικά είδη της δημιουργίας τοπικών βροχοπτώσεων (Κατακόρυφης Μεταφοράς και Ορογραφική) είναι βέβαιο ότι θα επηρεαστούν αρνητικά από τη λειτουργία των ανεμογεννητριών, λόγω της διαρκούς αναταράξεως των κατώτερων αερίων μαζών, αναταράξεως που θα μεταφερθεί στα ανώτερα αέρια στρώματα της ατμόσφαιρας. Ετσι, εμποδίζεται η απαραίτητη συμπύκνωση των υδρατμών της ατμόσφαιρας, για τη δημιουργία της (τοπικής) βροχής. Η δρόσος είναι ένα φυσικό, μετεωρολογικό φαινόμενο στο οποίο οι υδρατμοί της ατμόσφαιρας, κοντά στο έδαφος, συμπυκνώνονται και σχηματίζουν σταγόνες νερού. Αν οι υδρατμοί αυτοί συμπυκνωθούν κατ’ ευθείαν σε παγοκρυστάλλους, χωρίς να περάσουν από την ενδιάμεση υγρή φάση (σταγόνες), τότε πρόκειται για το μετεωρολογικό φαινόμενο της πάχνης ή παγετού. Η ομίχλη, ιδιαιτέρως όταν προέρχεται από χαμηλή νέφωση, είναι λεπτά σταγονίδια νερού, που δημιουργήθηκαν γύρω από πυρήνες συμπυκνώσεως. Για να εμφανιστούν τα φαινόμενα της Δρόσου, Πάχνης και Ομίχλης (χαμηλής νεφώσεως) πρέπει ο αέρας κοντά στο έδαφος να είναι κορεσμένος σε υδρατμούς, κάτι που δεν επιτρέπει η λειτουργία των ανεμογεννητριών.

Οι μορφές αυτές των αερίων υδρατμών έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Τήνο, καθώς αντικαθιστούν, σε μεγάλο βαθμό και στο πλαίσιο των φυσιογραφικών χαρακτήρων του νησιού, τις βροχοπτώσεις. Δεν καλύπτουν την έλλειψη κατεισδύσεως του νερού προς τον υδροφόρο ορίζοντα, αλλά καλύπτουν το έλλειμμα της εδαφικής υγρασίας και εμποδίζουν ή περιορίζουν την τριχοειδή ανύψωση και υδατική απώλεια, καλύπτοντας τις ανάγκες της εδαφικής ζώνης και της, με τη ζώνη αυτή συνδεόμενων, πανίδας και χλωρίδας.

Στο Υδρολογικό Επίπεδο

Η, έντονη, δενδριτική μορφή του υδρογραφικού δικτύου επιβεβαιώνει την επικράτηση της απορροής, σε σχέση με την πρωτογενή κατείσδυση. Η δευτερογενής κατείσδυση, που αμβλύνει σε κάποιο βαθμό το αρχικό έλλειμμα, επιτελείται κατά τη διάρκεια της απορροής και κατά μήκος των αξόνων της. Η κάλυψη και, πρακτικώς, στεγανοποίηση σημαντικού μέρους των λεκανών απορροής θα έχει μετρήσιμες επιπτώσεις στην κατείσδυση του νερού (απόδοση πηγών και γεωτρήσεων)

Στο Υδρογεωλογικό Επίπεδο

Το σχηματιζόμενο υδροφόρο μέσον διαμορφώνει μεγάλη υδροχωρητικότητα στις ζώνες των κοιλάδων, όπου ο τεκτονισμός που δημιούργησε την κοιλάδα είναι πιο έντονος, και διαμορφώνει υδροφόρο ορίζοντα με μεγάλου βαθμού διασυνδέσεως δίκτυο ασυνεχειών. Η τροφοδοσία του ορίζοντα επιτελείται με δυσκολία, καθώς γίνεται μόνο από τις ασυνέχειες του πετρώματος στην ελεύθερη επιφάνεια ή καλυμμένες από τον εδαφικό μανδύα, κατακόρυφες ή παρακατακόρυφες – αντίρροπες προς την κλίση του πρανούς.. Για την Τήνο, βασική αναπτυξιακή παράμετρος είναι το νερό και, μάλιστα το υπόγειο νερό (πηγές, γεωτρήσεις).Τα πετρώματα της Τήνου ανήκουν στην κατηγορία των Διερρηγμένων Πετρωμάτων (Fractured and Fissured Rocks). Η υδροφορία τους μελετάται από ειδική Επιτροπή της Διεθνούς Ενώσεως Υδρογεωλόγων (International Association of Hydrogeologists – IAH), που στην Τήνο έκανε ειδικό συνέδριο το 2002. Η συγκεκριμένη υδροφορία χαρακτηρίζεται από:

την ελάχιστη βροχόπτωση, που χαρακτηρίζει την περιοχή των Κυκλάδων

την μικρή έκταση, που περιορίζει τον όγκο, του προς αποθήκευση νερού

τον ορεινό χαρακτήρα, που ευνοεί την επιφανειακή απορροή σε βάρος της κατείσδυσης

την ολόπλευρη προσβολή από το θαλασσινό νερό – υφαλμύρωση

καλή κυκλοφορία του υπόγειου νερού, μέσω των ασυνεχειών του πετρώματος

δύσκολη κατείσδυση και τροφοδοσία, που γίνεται μόνο μέσω των ασυνεχειών, γυμνών στην επιφάνεια ή καλυμμένων από εδαφικό κάλυμμα

πρακτική θεώρηση της υπόγειας υδροφορίας της Τήνου, ως ενιαίας. Ο αντικλινικός άξονας που διασχίζει τη Τήνο από ΒΔ προς ΝΑ, είναι κοντά στην ακτή, ώστε οι απορροές και δευτερογενείς κατεισδύσεις διοχετεύονται αναλόγως (προς Β.)

μικρή υδατική διαθεσιμότητα, μεγάλες υδατικές πιέσεις, κίνδυνος υφαλμυρώσεως και ρυπάνσεως λόγω διαλύσεως των ρύπων σε μικρότερη υδατική μάζα, στις υδρογεωλογικές συνθήκες και στις συνθήκες υδατικής διαχειρίσεως

Ο περιορισμός του εμβαδού της επιφάνειας από όπου επιτελείται η κατείσδυση, είναι το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί

Στο Γεωτεχνικό Επίπεδο

Αναμένεται αστάθεια πρανών και  ενεργοποίηση διαβρωτικών διαδικασιών από εκσκαφές και καταστροφή των αναβαθμίδων. Μεγάλος όγκος εκσκαφών, για την κλίμακα της Τήνου (εκσκαφές και ισοπεδώσεις για τα Α/Π, εκσκαφές για την τοποθέτηση των καλωδίων, εκσκαφές για την διαπλάτυνση των δρόμων) και προβληματισμός για το χώρο αποθέσεως των προϊόντων εκσκαφών, που προβλέπεται να είναι οι μισγάγγειες των χειμάρρων, με αποτέλεσμα λασπορροές και εμποδισμός της δευτερογενούς κατείσδυσης.

Στο Γεωτοπικό Επίπεδο

Παραμόρφωση των ειδικών γεωτόπων του νησιού, για τους οποίους γεώτοπους ετοιμάζεται ειδικό Γεωπάρκο.

Στο Υγροτοπικό Πεδίο

Μειωμένη παροχή τροφοδοσίας για τους παραθαλάσσιους υγρότοπους, τελικούς αποδέκτες, πριν από τη θάλασσα.

Η υφιστάμενη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ)

Το κυρίαρχο στοιχείο της μελέτης, στο πεδίο της Γεωλογίας και του Γεωπεριβάλλοντος, είναι ότι τα παρουσιαζόμενα μετεωρολογικά, βιοκλιματικά, γεωμορφολογικά, υδρολογικά, υδρογεωλογικά και γεωλογικά, στοιχεία, περιορίζονται σε μια απλή περιγραφή των υπαρχουσών συνθηκών, με ατελή, ανεπαρκή και αδόκιμο τρόπο και μεθοδολογίες, χωρίς καμιά μνεία στις επιπτώσεις στο Γεωπεριβάλλον από την εγκατάσταση και λειτουργία των αιολικών πάρκων, ως θα όφειλε μια Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Η υφιστάμενη ΜΠΕ, στα επιφανειακά ύδατα, αναφέρεται σε υδρολογικές λεκάνες και ισοζύγια για την Αθήνα, τη Ρόδο τη Λήμνο τη Μυτιλήνη και τη Νάξο και επομένως οι τυχόν επιπτώσεις του έργου στους επιφανειακούς υδατικούς πόρους δεν βασίζεται σε τοπικά και ειδικά στοιχεία της περιοχής της Τήνου, αλλά σε στοιχεία άλλων περιοχών που απέχουν πολλές εκατοντάδες χιλιόμετρα από την περιοχή μελέτης (και άλλα πολλά).

Χαρακτηριστικό της ΜΠΕ, στο γεωλογικό και γεωπεριβαλλοντικό πεδίο, είναι η παράθεση στοιχείων, που δεν έχουν καμιά σχέση με το έργο και θα εύρισκαν θέση μόνο σε, άλλες, ειδικές γεωλογικές μελέτες και όχι σε ΜΠΕ. Τέτοια στοιχεία ή κεφάλαια είναι π.χ. οι τύποι μεταμορφώσεως των πετρωμάτων, οι τεκτονικές παραμορφώσεις, το, ξεχασμένο, ανεπίσημο, εδώ και δεκαετίες, από τη θέσπιση του Αντισεισμικού Κανονισμού,  «Προσχέδιο Τάσιου – Γκαζέτα», η υφαλμύρωση των υδροφόρων οριζόντων, οι θερμομεταλλικές πηγές (!), ακτές ευαίσθητες ή ιδιαιτέρου κάλλους, περιοχές υποβαθμισμένου γεωπεριβάλλοντος, οι οποίες πρέπει να αναβαθμιστούν, περιοχές με σπάνια γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά κ.α. Είναι φανερό ότι, στο συγκεκριμένοι πεδίο, χρησιμοποιήθηκε μια βιβλιογραφία αδόκιμη, και γενική και παραλείφθηκε η δόκιμη και σχετική με το έργο βιβλιογραφία.

Ενημέρωση και συμμετοχή των πολιτών και των τοπικών αρχών σε αποφάσεις, προληπτικώς ή κατασταλτικώς

Η Σύμβαση Ααρχους κυρώθηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο το Δεκέμβριο του 2005 με το Νόμο 3422/12-12-2005 (Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) Α΄ 303/2005).

Το ΣΥΓΑΠΕΖ (Συντονιστικό Γραφείο Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών) Προεδρικό Διάταγμα 148/2009 – εναρμόνιση με την Οδηγία 2004/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ για την περιβαλλοντική ευθύνη σχετικά με την πρόληψη και αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας.

Για την προστασία και βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα (2000/60/ΕΚ, Νόμος 3199/2003) η ενεργός εμπλοκή των ενδιαφερόμενων εξασφαλίζεται με την εκπροσώπηση τους στο Εθνικό και περιφερειακό Συμβούλιο για τα Νερά, που έχουν δημιουργηθεί σαν μέρος της διοικητικής διάρθρωσης της χώρας.

Από τα παραπάνω, εφ’ όσον ισχύουν ακόμα, τίποτα δεν έχει ενεργοποιηθεί, ώστε η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι συλλογικότητες και οι πολίτες να ενημερωθούν και να διατυπώσουν την γνώμης τους και τις, ενδεχόμενες, τεκμηριωμένες, αντιρρήσεις τους, όπως και είναι, άλλωστε, υποχρεωμένοι.

Η διάβρωση, βασική διαδικασία δημιουργίας και συντήρησης της Τήνου

Κάτω από τη δράση του νερού, καθώς και άλλων κλιματολογικών και μορφο-λογικών παραγόντων, το φαινόμενο της διάβρωσης είναι γνωστό ως κανονική διάβρωση (normal erosion). Για την πλήρη περιγραφή και προσδιορισμό του ρόλου της μόνιμης ή/και περιοδικής βλάστησης, δύο επιπρόσθετες έννοιες έχουν εισαχθεί. Οι έννοιες βιοστασίας (biostasy)και ρηξιστασίας (rhexistasy).

Στο περιβάλλον της βιοστασίας, το κλίμα είναι ευνοϊκό για τη διατήρηση συνεχούς καλύμματος βλαστήσεως. Η προσαρμογή της χλωρίδας στις ειδικές κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες της Τήνου έχει εδραιώσει το περιβάλλον της βιοστασίας. Η υγρασία και η βλάστηση συναγωνίζονται για την εξαλλοίωση των πετρωμάτων, την ανάπτυξη των εδαφών και τη σταθεροποίηση του κονιορτού, που έρχεται από αλλού. Η βαθιά εξαλλοίωση επιτελείται χωρίς καμιά ορατή και σημαντική μεταβολή του αναγλύφου. Τα φαινόμενα της πεδογένεσης (pedogenesis) και του ισοογκομετρικού ανάγλυφου (isovolumetric relief) είναι χαρακτηριστικά για το περιβάλλον αυτό. Συγκριτικώς, η ιζηματογένεση είναι περιορισμένη και η απογύμνωση των πρανών ή/και κατολισθήσεις, ακόμα, είναι χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Το τελευταίο, οφείλεται, εξ ολοκλήρου, στις πεζούλες, με τις οποίες συγκρατείται το χώμα και το νερό. Οι πεζούλες είναι αυτές που οδήγησαν το Τηνιακό τοπίο στην,  λεγόμενη, μορφογενετική ανάπαυση (morphogenetic repose) της βιοστασίας και είναι αυτές, με την ανθρώπινη δουλειά, που έκαναν τον Καστοριάδη να ονομάσει την Τήνο χειροποίητο νησί.

Στο περιβάλλον της ρηξιστασίας, οι κλιματικές συνθήκες γίνονται μη ευνοϊκές για τη βλάστηση, τουλάχιστον για τη μόνιμη. Οι συνθήκες αυτές είναι οι μεγάλες περίοδοι ξηρασίας, ακόμα και μέσα στο υδρολογικό έτος, ή/και το δριμύ και σχεδόν διαρκές ψύχος. Σε απουσία μόνιμου καλύμματος βλάστησης, οι παράγοντες της διάβρωσης, ενεργοποιούνται. Στη θέση της πεδογένεσης, αυτό που επικρατεί είναι η γλυπτογένεση (glyptogenesis). Τα προϊόντα της διάβρωσης μεταφέρονται από ολόκληρο το σύστημα κλάδων του υδρογραφικού δικτύου και όχι μόνο από τους ποταμούς, όπως προηγουμένως. Οι επιγενετικές κατολισθήσεις στα πρανή είναι τώρα συχνές. Η κατάσταση αυτή είναι μιας μορφής ερημοποίηση, πολύ πιο γρήγορη στην εμφάνισή της και πολύ πιο καταστροφική από την τυπική μορφή της ερημοποιήσεως.

Είναι σαφές ότι οι αποψιλώσεις, οι στεγανοποιήσεις του εδάφους, το μπάζωμα των ρεμάτων, οδηγούν, ασφαλώς, στο δεύτερο περιβάλλον, κάτι που απέφυγε η Τήνος για αιώνες με την κατασκευή των αναβαθμίδων και παρά την έντονη, σχετικώς, βόσκηση. Είναι, ακόμα, σαφές ότι η κλιματική και γεωλογική σχέση διατελεί σε μια, μονίμως, οριακή κατάσταση ισορροπίας, που αναμένεται να διαταραχθεί, σε μεγάλο και επικίνδυνο βαθμό με έργα όπως τα θεωρούμενα.

Όλα τα παραπάνω, είναι στοιχεία επικουρικά για την απόρριψη της εγκατάστασης των Α/Π στην Τήνο και στις Κυκλάδες, γενικότερα. Το βασικό στοιχείο, και αυτό θα έπρεπε να είναι επαρκές, είναι ότι το κυκλαδικό τοπίο και περιβάλλον, γενικώς, αλλά και της Τήνου, χαρακτηριζόμενο από σπάνιες γεωλογικές και γεωμορφολογικές δομές, από τις πεζούλες που συγκρατούν το χώμα και το νερό σε όλη την επιφάνεια του νησιού, από τη μοναδική χλωρίδα και πανίδα, τα μονοπάτια, τη λαϊκή αρχιτεκτονική στα παραδοσιακά χωριά, γεφύρια, περιστεριώνες, κρήνες κ.λπ. είναι ένα περιβάλλον υψηλής, αλλά και εύθραυστης αισθητικής. Η Τηνιακή μαρμαροτεχνία και η Τηνιακή λιθοδομή (ξερολιθιά) αποτελούν στοιχεία της Παγκόσμιας Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Κάθε προσβολή του και παραβίασή τους απαγορεύεται από τη νομοθεσία που καλύπτει τις προστατευόμενες περιοχές. Αυτό, είναι φανερό στους αυστηρούς πολεοδομικούς όρους και κανονισμούς, που συνοδεύουν και ελέγχουν τις άδειες οικοδομήσεως και  λειτουργίας των οικισμών, επαγγελματικών κτιρίων κ.λπ.

Μερικές πικρές αλήθειες

Μέσα στο πνεύμα αυτό, τα νησιά των Κυκλάδων, ως προς την ιδιαιτερότητά τους και την κλίμακά τους, δεν μπορούν να φιλοξενήσουν εγκαταστάσεις, όπως τα προβλεπόμενα αιολικά πάρκα. Είναι γνωστό ότι η νομολογία του Ε΄ Τμήματος του ΣτΕ, είχε απαγορεύσει στο παρελθόν την εγκατάσταση χαλύβδινων πυλώνων μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος στα νησιά αυτά διότι συνιστούν βάναυση προσβολή του Κυκλαδικού τοπίου (ΣτΕ 2805/1997).

Πέραν της ιστορίας και της αισθητικής, αν δει κανείς το θέμα και από πλευράς οικονομίας και τουρισμού, τότε είναι καθαρό ότι πάμε να καταστρέψουμε αυτό που  πουλάμε, αυτό που διαφημίζουμε, αυτό που μας τρέφει. Αν παραμεριστούν τα παραπάνω, γιατί δεν μπορεί να γίνει εγκατάσταση Α/Π στο λόφο του Λυκαβηττού, στα Τουρκοβούνια, στην κορυφογραμμή της Γλυφάδας ή σε οποιοδήποτε άλλο σημείο, π.χ. της Μυκόνου ή της Σαντορίνης; Αυτό για όσους υποστηρίζουν ότι οι ανεμογεννήτριες δεν προσβάλλουν την αισθητική του τοπίου και είναι η εξέλιξη των ανεμόμυλων (!!!). Για σκεφθείτε π.χ. μια Αθήνα με τα γύρω βουνά γεμάτα με Α/Π στις κορυφές και φωτοβολταϊκά στις πλαγιές. Θα είχαμε επιτύχει μια μεγάλη οικονομία παραγόμενου ή εισαγόμενου ρεύματος, αλλά σε τι περιβάλλον θα ζούσαμε;

Οι ΑΠΕ είναι φιλικές προς το περιβάλλον, με την έννοια ότι η πρώτη ύλη και η λειτουργία της μονάδας είναι ακίνδυνα προς το περιβάλλον. Όμως, η προσβολή του περιβάλλοντος δεν προέρχεται μόνο από το προϊόν αλλά και από την ίδια την παρουσία των ΑΠΕ.

Η αιολική ενέργεια είναι ενέργεια μη συγκρίσιμη, σε κάθε περίπτωση, υποδεέστερη από κάθε άποψη με συμβατικές πηγές ενέργειας όπως όλες οι ΑΠΕ, για ηλεκτροδότηση. Είναι διάσπαρτη, μεταβλητή, στοχαστική, δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί ή να απενεργοποιηθεί κατά τις ανάγκες ή κατά τις συνθήκες. Από την άλλη, και αυτό είναι πολύ σοβαρό, είναι υποχρεωτική, με υποχρεωτικές επιδοτήσεις μέσω υποχρεωτικής απορρόφησης από το δίκτυο, κατά προτεραιότητα. Υπάρχει και διατηρείται, όπου διατηρείται, επειδή είναι υποχρεωτική με νόμο, και επιδοτείται υποχρεωτικά με νόμο, που προέρχεται από μια μεθόδευση και ποσόστωση κατανομής της ΕΕ, ανταποκρινόμενης σε αίτημα της Γερμανικής και Δανικής πλευράς.

Τα αιολικά σε ακατοίκητα νησιά δεν βολεύουν τους, λεγόμενους επενδυτές γιατί δεν υπάρχουν Δημόσιες ή Δημοτικές δομές για να κατασκευάσουν κατάλληλα λιμάνια, μεγάλους δρόμους μιας χρήσης και ευκολίες για ισοπεδώσεις και τάφρους για καλώδια διασύνδεσης. Για τον ίδιο λόγο, αποκλείονται ορεινές, ακατοίκητες και άγονες περιοχές. 

Τα αιολικά πάρκα, λόγω του στοχαστικού τους χαρακτήρα απαιτούν υποστήριξη από μονάδες φυσικού αερίου ταχείας απόκρισης. 

Όλοι είμαστε υπέρ των ΑΠΕ, αλλά ποιων ΑΠΕ, εγκατεστημένων πού και υπό ποιες προϋποθέσεις; Για αυτά που μπορούσαμε να πούμε, μιλήσαμε. Για την επιδότηση και αναγκαστική προαγορά του παραγόμενου ρεύματος, ας μιλήσουν οι γνώστες, οι σχετικοί, οι αρμόδιοι.

πηγή: ΗΜΕΡΟΔΡΟΜΟΣ  17 Ιουνίου 2020

*Ο Γεώργιος Κ. Στουρνάρας είναι Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
– Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Το άρθρο Αιολικά πάρκα και φυσικό περιβάλλον Τήνου εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Βρισκόμαστε στο νταμάρι της Βαθής στην Τήνο. Μπροστά μας ορθάνοιχτη βρίσκεται μια τεράστια σελίδα της ιστορίας της μαρμαρογλυπτικής. Μιας τέχνης βαριάς και σκληρής. Κανείς ευφάνταστος ονειροπόλος δεν θα μπορούσε να την υπηρετήσει αν δεν τον συνόδευε ατσάλινη θέληση και σωματική ρώμη. Εδώ, μονότονα κτύπαγε, με δύναμη στην αρχή, ο τύκος των αρχαίων, ίσως και το πικούνι των νεότερων και χώριζε πόντο τον πόντο τον προς εκμετάλλευση όγκο από το σώμα του βουνού. Τα ίχνη του έμειναν βαθιά χαραγμένα, αυλάκι στο αυλάκι, ποτισμένο με ιδρώτα και αίμα.

Η σελίδα της ιστορίας έχει και μια σύγχρονη παραφωνία^. όλη η δεξιά πλευρά του βιβλίου (το κομμάτι της αρχαίας λατόμευσης – βλέπε εικ. 1 )του προχθές, του χθες, σχίστηκε. Σαν ένας κώδικας πολύτιμου χειρόγραφου όπου αποξέστηκε ο ειρμός ενός στρωτού σοφού κειμένου. Στη θέση του χάσκει μια πληγή και ένα ερωτηματικό, μια απορία. Γιατί;

Σήμερα επελαύνουν τα κίτρινα θηρία και οι αδηφάγες ιδέες, οι δείκτες για ανάπτυξη -κέρδη. Τόσες φορές ακούμε αυτό τον καιρό αυτές τις λέξεις και παρασυρόμαστε σε ένα οδυνηρό εφιάλτη χωρίς να μπορούμε να ξυπνήσουμε.

Λέμε ναι στην ανάπτυξη, στην συνέχεια της μακραίωνης παράδοσης του τόπου μας, μα όχι με την απάλειψη των στοιχείων που μας έφεραν μέχρι το σήμερα. Ας αφήσουμε ανέγγιχτο το κομμάτι της αρχαίας λατόμευσης (εικ. 2), που έτσι κι αλλιώς δεν έχει όγκους προς εκμετάλλευση και ας περιοριστούμε στην περιοχή της σύγχρονης εκμετάλλευσης. Λίγη ευαισθησία και σεβασμός στην ιστορία δεν βλάπτει.

Γιώργος Βίδος

Το άρθρο Βρισκόμαστε στο νταμάρι της Βαθής στην Τήνο εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Του Αλέκου Ε. Φλωράκη

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ διάφορους ελληνικούς τόπους όπου άνθισε ή λαϊκή λιθογλυπτική, την Ήπειρο, τη Μακεδονία και το Πήλιο, τη Μάνη, τη Χίο, την Πάρο και τη Νάξο, η Τήνος αξιώθηκε μιάς μεγάλης τιμής: Να πρωτοστατήσει μετά το 1821 στην ανοικοδόμηση και τον καλλωπισμό τού ελεύθερου ελληνικού κράτους και ν’ αναδείξει κορυφαίου; εκπροσώπους τής νεοελληνικής γλυπτικής. Κι ακόμη να παραμείνει ως σήμερα το μοναδικό κέντρο όπου ό ήχος του μαντρακά δεν έπαψε ν’ αντηχεί και το καλλιτεχνικό κλίμα να συντηρείται.

Ανανεώνοντας απ’ τα χρόνια τής Βενετοκρατίας τη βαθιά ελληνική παράδοση

πάνω στο μάρμαρο, ή Τήνος αναδείχτηκε το πιο σημαντικό κέντρο λιθογλυπτικής στην Ελλάδα. Ή ανάπτυξη τής τοπικής μαρμαροτεχνίας συγκεντρώνεται γύρω από δύο μεγάλα κέντρα: Τα χωριά Πύργο και Ιστέρνια στην Όξω Μεριά, όπου και τα λατομεία μαρμάρου. Στην περιοχή αυτή, αντίθετα με τις άλλες περιοχές τού νησιού, οι κάτοικοι δεν είναι γεωργοί, αλλά τεχνίτες και ναυτικοί. Ολόκληρες οικογένειες καλλιεργούν κληρονομικά την τέχνη του μαρμαρογλύπτη και από δω ξεκινούσαν για τις περιοδείες τους.

Οι αφετηρίες της τοπικής μαρμαροτεχνίας πρέπει να τοποθετηθούν στα χρόνια τής βενετσιάνικης κυριαρχίας.

Αν και το μέγιστο μέρος των λιθογλυπτών πού σώζονται ανήκουν στο 18ο και 19ο αιώνα, ή έναρξη τής ακμής τοποθετείται αρκετά πριν το 1720-1730 πού θεωρείται ως σημείο αρχής του χρυσού 180υ αιώνα τής νεοελληνική ς χειροτεχνίας. Από τον 17ο μόλις αιώνα, μαρμαράδες μαστόροι ακολουθούσαν τούς οικοδόμους σ’ ολόκληρο το νησί, κατασκευάζοντας μαρμάρινα μέλη οικοδομών και διακοσμητικά ανάγλυφα, η συνδύαζαν και τις δύο ιδιότητες, (τού μαρμαρά και τού οικοδόμου), όπως συνάγεται από επιγραφές:

1662 HPXECA ΚΕ HKTYCA ΤΙΝ E/ΚΛICYAN ΚΕ ETEΛIOCA ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ

ΕΓΩ Ο/ ΙΩ AΠEPΓHC ΚΟΝΤΟΦΡΑΝΤΖΕC(ΚΟΥ) 1664.

Ή αρχή τού 180υ αιώνα βρίσκει σε μεγάλη άνθηση την Τηνιακή μαρμαρογλυπτική. Τα τοπικά κέντρα ακμάζουν οικονομικά και πολιτιστικά. Ανάμεσά τους αναπτύσσεται έντονη άμιλλα, όπως και ανάμεσα στα εργαστήρια και στους μαστόρους, πού συντηρεί τη δημιουργία και οδηγεί σε τελειότερες μορφές. Πολύ σύντομα ή μαρμαρογλυπτική τού νησιού θα σπάσει τα τοπικά όρια. Γίνεται πλανόδια και κατακτά ολόκληρο το συναλλακτικό κύκλωμα τού ευρύτερου ελληνισμού, Οι τεχνίτες περιοδεύουν γιά μεγάλα χρονικά διαστήματα στη νησιώτικη και τη στεριανή Ελλάδα, το Άγιον ·Όρος, τη Σμύρνη, την Κων/πολη, τα Βαλκανικά, τον Εύξεινο, τη Ρωσία, την Αίγυπτο. Απ’ τις οικογένειες αυτές των μαρμαράδων θα βγουν αργότερα κορυφαίοι εκπρόσωποι τής επώνυμη; νεοελληνικής γλυπτικής, ό Χαλεπάς, ό Φιλιππότης, οι Βιτάληδες, οι Φυτάληδες, οι Σώχοι, οι Λυρίτηδες, οι Μαλακατέδες κ.α.

Συνεκτιμώντας ποικίλους παράγοντες μπορούμε να εντοπίσουμε τις αιτίες πού οδήγησαν στη γέννηση τού φαινομένου στα εξής τέσσερα σημεία:

α) Την αφθονία τής πρώτης ύλης (μάρμαρο) πού εξορύσσεται στην περιοχή ακριβώς όπου άνθισαν τα τοπικά κέντρα.

β) Τη διαμόρφωση κατάλληλων ιστορικών και κοινωνικοοικονομικών συνθηκών.

γ) Τον πολύπλευρο ρόλο των Βενετών (ευκαιρίες πού πρόσφερε ή οικοδόμηση αρχοντικών, θετική θέση τής Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στην πλαστική, βενετσιάνικη καλλιτεχνική επιρροή, εντοιχισμός οικοσήμων) και

δ) Την πιθανή προγενέστερη επιβίωση. Φαίνεται πιθανό να μη σταμάτησε ποτέ εντελώς μια στοιχειώδης εφαρμογή των τεχνικών τού μαρμάρου, αν και οι μαρτυρίες πού διαθέτουμε σήμερα δεν επιτρέπουν την τεκμηρίωση συνέχειας.

Αποδώ και πέρα ή τοπική μαρμαρογλυπτική φτάνει στη μεγάλη ακμή της μέσα στην ελληνική αναγέννηση τού 18ου αιώνα. Με τη δημιουργία, αργότερα, τού νέου ελληνικού κράτους και τις αλλαγές των κοινωνικών δομών, ό εργαστηριακός χαρακτήρας της διευρύνεται και ταυτόχρονα διαφοροποιείται. Οι τηνιακοί τεχνίτες χρησιμοποιούνται από ξένους και Έλληνες; αρχιτέκτονες, σχεδόν αποκλειστικά, για την ανοικοδόμηση τής πρωτεύουσας, τα μέγαρα, τις εκκλησίες και τις αναστηλώσεις των αρχαίων μνημείων. Παράλληλα δουλεύουν και σ’ άλλες ελληνικές πόλεις και στην Ερμουπόλη .

Ας αναφερθεί ό Γεώργιος Βιτάλης από τα Ιστέρνια, πού άνοιξε το εργαστήρι του στην Ερμουπόλη, κατασκευάζοντας εκεί πολλά μνημεία κι’ ανάμεσα τους το τέμπλο τού Αγίου Νικολάου και τον ανδριάντα τού Κανάρη. Μέσα απ’ αυτούς τούς μαρμαράδες ξεπηδούν οι πρώτοι μαθητές τού Πολυτεχνείου και μεγάλος αριθμός καλλιτεχνών. Πολλοί μαστόροι, πού έρχονται απ’ την Τήνο στην ‘ Αθήνα, ανοίγουν εργαστήρια και δημιουργούν ένα ισχυρό δευτερογενές κέντρο, πού λειτουργεί παράλληλα με εκείνα τού νησιού. Έτσι, σε μία πρωτεύουσα δίχως καλλιτεχνική υποδομή, καλλιεργείται ζηλευτό καλλιτεχνικό

κλίμα. Παράλληλα όμως οι τηνιακοί μαστόροι τής Αθήνας, ζώντας και δουλεύοντας έξω από το χειροτεχνικό τους περιβάλλον, απομακρύνονται απ’ την παράδοση και υιοθετούν αστικές και νεοκλασικές μορφές. Την ίδια ώρα στα αρχικά κέντρα, στο νησί, ή παράδοση αντιστέκεται. Διαγράφεται έτσι μια παράλληλη αλλά και διαφοροποιημένη πορεία, πού θα κρατήσει ως τα τέλη τού 19ου αιώνα.

Σιγά-σιγά όμως ό αντίκτυπος των επιρροών, ή αλλαγή τού τρόπου ζωής και ή

αφαίμαξη ανθρωπίνου δυναμικού προς τα μαρμαράδικα τής Αθήνας πλήττει και τα ξωμερίτικα κέντρα. Βασική απασχόληση των μαστόρων είναι τώρα -μαζί με εργασίες καθαρά μαρμαροτεχνικές- ή κατασκευή τέμπλων, αμβώνων και άλλων εκκλησιαστικών αντικειμένων, μνημείων, προτομών κ.λ.π., συνήθως με άρτια τεχνική, αλλά όχι παραδοσιακού χαρακτήρα. Τα εργαστήρια κλείνουν το ένα μετά το άλλο.

Μετά τό δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο έχουν μείνει μόνο τρία. Παρ’ όλ’ αυτά, ό Πύργος παραμένει ως σήμερα το μόνο κέντρο στην Ελλάδα που ακόμη επιβιώνει. Τα νταμάρια συνεχίζουν πάντα να βγάζουν το μάρμαρο. Στα εργαστήρια χρησιμοποιούν ακόμη παραδοσιακά εργαλεία. Από το 1956 λειτουργεί στο χωριό και «Προπαρασκευαστική Σχολή Καλών Τεχνών».

Είναι γνωστό ότι κάθε μορφή χειροτεχνίας είναι πρώτα πρακτική και μετά καλλιτεχνική. Στην Τήνο μαρμαροτέχνης και μαρμαρογλύπτης δεν ξεχωρίζουν σαν επαγγέλματα με σαφή όρια. Ό ίδιος «μαρμαράς» είναι ταυτόχρονα τεχνίτης και καλλιτέχνης. Στα ξωμερίτικα χωριά το μάρμαρο χαρακτηρίζει σε σημαντικό ποσοστό την τοπική αρχιτεκτονική κι ακόμη χρησιμοποιείται για την κατασκευή ορισμένων εργαλείων και οικιακών σκευών. Με βάση λοιπόν τη λειτουργική τους, τα προϊόντα τής τηνιακής μαρμαροτεχνίας μπορούν να ταξινομηθούν σε εργαλεία­σκεύη, αρχιτεκτονικές κατασκευές και λιθανάγλυφα. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν το «κύλιντρο» για τη συντήρηση του χωμάτινου δώματος, τα «πετροτύρια» για το πήξιμο του τυριού, το «βόλι» τού ελαιοτριβείου πού σπάει τις ελιές, τα «ξινάρια» απ’ όπου αναβλύζει τό νερό τής βρύσης, οι γούρνες, οι σκάφες, τα γουδιά.

Στις αρχιτεκτονικές κατασκευές περιλαμβάνονται οι επενδύσεις και τα φέροντα

στοιχεία της οικοδομής, με εφαρμογή τόσο στην κοσμική, όσο και στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονικής «πλακοστρώματα», ορθομαρμαρώσεις, κολόνες, κορνίζες, προστώα, μπαλκόνια, φορούσια, πεζούλες, σκάλες, πορτοσιές, αετώματα, πηγαδοστόμια κ.λπ., ή τέμπλα, άμβωνες, δεσποτικοί θρόνοι, προσκυνητάρια, σταυροί, καμπαναριά. Τα τελευταία είναι από τα πιο χαρακτηριστικά μαρμάρινα οικοδομήματα των τηνιακών μαστόρων, με σημαντική διάδοση και έξω απ’ το νησί. Συχνά ό κορμός διακοσμείται με ανάγλυφα σχέδια, ενώ στην κορυφή καταλήγουν σε ημισφαιρικό θόλο εν είδει στέμματος και επιστέφονται με σταυρό.

Ως λιθανάγλυφα χαρακτηρίζονται επιφάνειες που φέρουν γλυπτό διάκοσμο, είτε πρόκειται για πλάκες, είτε για διακοσμημένα τμήματα αρχιτεκτονικών κατασκευών. Σ’ αυτά συγκαταλέγονται:

α) Οικόσημα: Ξεκινούν απ’ την περίοδο της Βενετοκρατίας. Μετά την αποχώρηση τών Βενετών, οι ντόπιοι πρόκριτοι κληρονόμησαν τη συνήθεια και πολλές φορές τα ίδια τα οικόσημα πού άφησαν οί πρώτοι. Οικόσημα έχουν και οί δυτικοί Επίσκοποι τού νησιού. Όλα είναι κατασκευασμένα από ντόπιους μαστόρους.

β) Ύπέρθυρα και περιθυρώματα: Συνδέονται άμεσα με τη σημασία της εισόδου πού, για τη λαϊκή πίστη, είναι το πιο ευπρόσβλητο σημείο τού σπιτιού από τα δαιμονικά όντα. Φέρουν φυλακτικά-αποτρεπτικά σύμβολα και διακοσμητικές παραστάσεις. Στα περιθυρώματα «πορτοσιές», ό διάκοσμος μπορεί να συγκεντρώνεται μόνο στο «ανώφλι», ή να επεκτείνεται και στις παραστάδες.

γ) Φεγγίτες: ‘Αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία υπερθύρων και είναι από τα πλέον χαρακτηριστικά έργα των Τηνιακών μαρμαράδων. Πρόκειται για ημικυκλικές, διάτρητες πλάκες με ανάγλυφες παραστάσεις, πού προέκυψαν απ’ την ανάγκη να καλυφθούν τα τόξα πάνω απ’ τα πορτοπαράθυρα της οικοδομής . Άλλες φορές αντιστοιχούν απευθείας σε μικρά παράθυρα, οπότε έχουν σχήμα ορθογωνικό η τετραγωνικό. ‘Η λειτουργική τους είναι τριπλή~ φυλακτική, πού υπαγορεύεται από την ιδιότητά τους ως υπέρθυρα, διακοσμητική και πρακτική, αφού απ’ τα διάτρητα μέρη τους αφήνουν το φως να περνά στο σπίτι, όταν τα κουφώματα είναι κλειστά.

δ) Αρχιτεκτονικές πλάκες: Είναι πλάκες ανάγλυφες, εντοιχισμένες; σε διάφορα σημεία των εξωτερικών τοίχων σπιτιών και εκκλησιών. Οι κοσμικές φέρουν συχνά επιγραφές με τη χρονολογία κατασκευής τού κτίσματος και το όνομα του ιδιοκτήτη. Οι εκκλησιαστικές φέρουν ανάλογες χρονολογίες και ονόματα άφιερωτών η τού αρχιτέκτονα. Τις περισσότερες φορές είκονίζουν τον τιμώμενο άγιο με σημασία δηλωτική, αλλά και φυλακτική. Στην ίδια κατηγορία μπορούν επίσης να ενταχθούν ομφάλια και άλλες πλάκες στα δάπεδα των ναών.

ε) Βρύσες: Ή βρύση θεωρείται χώρος πού προστατεύεται από υπερφυσικές δυνάμεις, αφού ένα τόσο. πολύτιμο αγαθό, όπως το νερό, ήταν φυσικό να συνδεθεί από νωρίς με τη λατρεία. Με τις δοξασίες αυτές συνδέονται και τα θέματα των ανάγλυφων της βρύσης. Εκφράζουν την προσπάθεια μόνιμης αποτροπή; τού κακού, ή εξευμενισμού του στοιχειού της πηγής (σταυροί, αγιογραφικές παραστάσεις, αποτρεπτικά σύμβολα, θυμιατήρια, άνθη και καρποί προσφορά; κ.ά.).

στ) Ταφόπλακες: Μαρμάρινες πλάκες με διάκοσμο ενδεικτικό των λαϊκών αντιλήψεων για το θάνατο και τον κάτω κόσμο, οι ταφόπλακες παρουσιάζουν ξεχωριστό ενδιαφέρον, Χαρακτηριστικά τους θέματα είναι τα σύμβολα της ματαιότητας των εγκοσμίων (κόκαλα, νεκροκεφαλή) και οι σχετικές επιγραφές, συνθέσεις, άνθη σε μόνιμη προσφορά και επαγγελματικά σύμβολα-εργαλεία τού νεκρού.

ζ) Παιδικά χαράγματα: Πρόκειται για γυμνάσματα παιδιών, χαραγμένα στις μαρμαρόπλακες των δρόμων τού Πύργου. Είναι ενδεικτικά τού κοινωνικού προτύπου των παιδιών ενός ειδικευμένου κέντρου: να γίνουν καλοί μαστόροι. Παρουσιάζουν καθημερινά θέματα με πρωτογονισμό και αφοπλιστική αφέλεια.

Τα λιθόγλυπτα της Τήνου είναι όλα σχεδόν μαρμάρινα, χαμηλά η βαθιά ανάγλυφα, αλλά και εγχάρακτα, έσώγλυφα και διάτρητα, σε διάφορες αποχρώσεων, ανάλογα με το λατομείο απ’ όπου προέρχεται το υλικό. Υπάρχουν και λίγα παραδείγματα ολόγλυφων έργων, ή σπανιότητά τους όμως επιβεβαιώνει το γενικό κανόνα της νεοελληνική ς λιθογλυπτικής, πού αποφεύγει την περίοπτη πλαστική, ακολουθώντας τη βυζαντινή κληρονομιά. Το ίδιο σπάνιος είναι και ο επιχρωματισμός τους, σε αντίθεση με άλλες ελληνικές περιοχές .Άσπρο καί μαύρο, φως και σκιά, αυτή είναι ή χρωματική έκφραση τού αιγαιοπελαγίτικου χώρου.

Τρεις είναι οι θεματολογικές και τεχνοτροπικές αφετηρίες της τηνιακής (όπως και γενικότερα της νεοελληνική ς) μαρμαρογλυπτικής: Ή βυζαντινή παράδοση,

ανατολικές επιδράσεις και δυτικές επιρροές. Ή επίδραση της Ανατολής αναπτύσσεται σε δύο φάσεις Την πρώτη φορά ξεκινά από τούς αρχαίου ς ανατολικούς λαούς και, διαμέσου της αρχαιοελληνικής και της βυζαντινής τέχνης, φτάνει στις νεότερες μορφές (δράκοντες, γλάστρες με σχηματοποιημένα φυτά, δέντρο της ζωής, αθάνατο νερό, εραλδικά λιοντάρια, σφίγγες) και τη δεύτερη από την επαφή ελληνικού και μουσουλμανικού στοιχείου. Ή μουσουλμανική επίδραση έρχεται έμμεσα στην Τήνο (αφού δε σημειώθηκαν τούρκικες εγκαταστάσεις) σαν συνέπεια τής γενικότερης παρουσίας των ‘Οθωμανών και τού σημαντικού αριθμού προσφύγων από τουρκοκρατούμενες περιοχές πού εγκαταστάθηκε στο νησί. Εντοπίζεται σε ορισμένα φυτικά και διακοσμητικά θέματα και κυρίως στο λεγόμενο τουρκομπαρόκ (πιο πολύ σε βρύσες). Από την άλλη μεριά, οι δυτικές επιρροές είναι πολλές, αποτέλεσμα της μακροχρόνιας συνύπαρξης μέ τό λατινικό στοιχείο.

Αν και η παρουσία του δυτικού μπαρόκ γίνεται πολύ επίμονη, ή αφομοιωτική δύναμη τού ελληνισμού έντυσε τα ξένα δάνεια με το αιγαιοπελαγίτικο Φως.

Διαφύλαξε το μεταβυζαντινό στοιχείο, δημιουργώντας μιαν ιδιότυπη σύνθεση. Πλάι στις πιο πολύπλοκες συνθέσεις μπαρόκ αφθονούν τα παραδοσιακά θέματα:

Ό σταυρός, το θυμιατό, οι κληματίδες, το φίδι, ό δικέφαλος; αετός, το κυμάτιο,

το ημικύκλιο, ή τοξοστοιχία, τό σχοινί, τα ηλιακά σύμβολα, ή πεντάλφα, οι καβαλάρηδες, οι βρακοφόροι φρουροί, τα πουλιά, τα καράβια, τα σχηματοποιημένα θέματα, το ψάρι, το αυστηρό ανθοπλόκαμο, ή ανθρώπινη κεφαλή, κάποτε μάλιστα και μορφολογικά στοιχεία, όπως ή αυστηρότητα τής γραμμής, ή έλλειψη περιττού διακόσμου, ή περιορισμένη πτυχολογία. Εξάλλου, πηγές έμπνευση; στάθηκαν συχνά ή Καινή Διαθήκη, τα συναξάρια των αγίων, τα λειτουργικά κείμενα, το δημοτικό τραγούδι, ή λαϊκή θρησκεία και ή καθημερινή ζωή.

Κοντά 5000 χρόνια αντηχεί ή ελληνική σμίλη σ’ αυτές τις θάλασσες. ‘Από τα κυκλαδικά ειδώλια και το κλασσικό θαύμα, ως το βυζαντινό ανάγλυφο και τον Τηνιακό μαρμαρογλύπτη, ή ίδια Ελλάδα χτυπά στο σφυγμό της πέτρας και τραγουδά με καμάρι στο τραγούδι τής κοπελιάς:

Εμένα το πουλάκι μου δε σπέρνει, δε θερίζει,

μόνο το μαντρακά βαστεί και μάρμαρα σκαλίζει.

Αμπέρι μου των αμπεριώ, στολίδι των παλικαριώ.

Το άρθρο Η Τήνος και το μάρμαρο εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.

Οι πειραταί θεωρήσαντες πολύτιμον την λείαν έσπευσαν να πλεύσωσιν εις Νάξον και να πωλήσωσιν τον αρπαγέντα όνον εις τον υιόν του Δουκός της Νάξου Σανούδου Γουλιέλμον, όστις νεαρός έτι ηγεμονόπαις και πρίγκηψ έμελλε να ποιή τας εκδρομάς του εις την νήσον δι’ αυτού. Ο Τήνιος Δουξ μαθών την αρπαγήν του όνου και την πώλησίν του εις τον Γουλιέλμον Σανούδον μαίνεται, υποπτεύεται μυστικήν  τινά συνεννόησιν του Ναξίου πρίγκηπος μετά των πειρατών. Το γεγονός λαμβάνει πολιτικόν χαρακτήρα και άνευ τελεσιγράφων και αιτήσεων ικανοποιήσεως προετοιμάζεται να ικανοποιηθή μόνος αρπάζων μετά του όνου και μίαν νήσον από του Δουκάτου Ναξίας και τοιαύτην εύρε την πλησιεστέραν αυτώ, ήτοι την Σύρον, ην ήλπισεν άνευ δυσχερειών να κατακτήση και προσκολλήση εις το Δουκάτον της Τήνου (1)∙ εξοπλίζει λοιπόν τον δουκικόν στόλον του, ήτοι πλοιάριά τινα, ναυλοχούντα εν τω λιμένι της Τήνου και εκπλέει κατά της Σύρου, ην πολιορκεί, ή μάλλον ειπείν, αποκλείει τον λιμένα αυτής και προσκαλεί τους Συρίους εις παράδοσιν. Αλλ’ οι Σύριοι αντέστησαν και εμήνυσαν τον κίνδυνον τω Δουκί Μάρκω Σανούδω ευρισκομένω τότε εν Άνδρω. Αλλ’ επικουρία δεν έφθανεν∙ η πολιορκία δεν ελύετο και ίσως ήθελεν ευχερώς περιέλθει η Σύρος εις τον τήνιον Δούκα, εάν δεν ελύετο η πολιορκία τη επεμβάσει Γάλλου ναυάρχου. Ιδού πώς ιστορούνται τα της λύσεως της πολιορκίας και της συμφιλιώσεως των πολεμίων Δουκών Τήνου και Ναξίας. Καθ’ ην εποχήν επολιορκείτο έτι η Σύρος υπό του Γκίζη ο αρχιναύαρχος του βασιλέως της Σικελίας Ναρζώτος Δε Τουσύ (Narjaut De Toucy) διευθυνόμενος μετά του στόλου του, ήτοι των δύο κατέργων του και ενός πλοίου εις Αντιόχειαν, ης ηγεμονίς ήν η Λουκία, προσήγγισεν εις την νήσον Μήλον, είτ’ εκ τρικυμίας αναγκασθείς, είτ’ εκ πόθου ίνα επισκεφθή την συγγενή του Κασσάνδραν Σανούδου, σύζυγον του νεωτέρου υιού του Σανούδου και ηγεμονίδα της Μήλου. Η Κασσάνδρα, γυνή ικανότητος, συγγενής ισχυρών βαρόνων και πριγκήπων της εποχής εκείνης, θυγάτηρ του Ενετού βαρόνου Καλαβρύτων Γοτφρείδου  Δε Τουρναί,  γνωρίζουσα τον κίνδυνον ον διέτρεχεν η πολιορκουμένη Σύρος, ανήκουσα εις το Δουκάτον του πενθερού της Σανούδου, επισκέπτεται τον ναύαρχον Narjaut De Toucy, και τον πείθει να μεσολαβήση υπέρ των Συρίων, λύων την πολιορκίαν αυτής και κηρυττόμενος σύμμαχος του Δουκός Σανούδου.

Ο ναύαρχος εκπλέει αμέσως, παραλαμβάνει εξ Άνδρου τον εκεί διαμένοντα Δούκα Σανούδον και ελθών εις Σύρον λύει την πολιορκίαν αυτής και συντελεί εις την φιλίωσιν των πολεμίων Δουκών, Σανούδου και Γκίζη, ους επί πλέον διήλλαξεν συμπεριλαβών μετ’ αυτού αμφοτέρους εις Εύριπον, ένθα ως διαιτητήε ειρήνευσεν αυτούς ο Ενετός Βάιλος Ιάκωβος ο Δαμολίνος. Και η μεν Σύρος έμεινε πάλιν τω Δουκί Ναξίας, ουχ ήττον η πολιορκία αύτη και η αντίστασις επήνεγκον δι’ αμφοτέρους δαπάνην τριάκοντα χιλιάδων σολδίων, άτινα βεβαίως δι’ εκείνην την εποχήν και οτυς πτωχούς Συρίους ήσαν πολλά.

*Βεβαίως εν τη πολιορκία ταύτη της Σύρου το μήλον της έριδος δεν ήτο ο αρπαγείς όνος, αλλ’ αυτή αύτη η Σύρος. Η αρπαγή του όνου ήτο πρόχειρος αφορμή προς κατάκτησιν της νήσου, ην δεν ηδύνατο κατά τα φαινόμενα να φρουρήση ο Δουξ αυτής Σανούδος, καθόσον αφήκεν αυτήν πολιορκουμένην και υπερασπιζομένην υπό μόνων των κατοίκων αυτής, οίτινες απετέλουν άτακτον και πολύγλωσσον έτι πληθυσμόν, συγκροτηθέντα εκ των συρρευσάντων αυτ’οθι ξένων. Ο ευμαθής φίλος μου Σ.Π. Λάμπρος εκτιθέμενος μετά χαριτολογίας τα της αρπαγής του όνου προστίθησι: «Αλλά το πράγμα ήτο σπουδαίον. Δεν πρόκειται περί κοινής αρπαγής ή κλοπής∙ αν ο όνος ηγοράζετο παρά ναξίου τινός οπωροπώλου και ηναγκάζετο να μαστιγώται μεταφέρων πορτοκάλλια ή σταφυλάς, υπομονή! Θα ετιμωρείτο δικαίως διότι έστερξεν εις την αρπαγήν, επειδή αληθεύει και περί των όνων ότι είπεν ο Ηρόδοτος περί των γυναικών, ότι ει μη αυταί εβούλοντο ουκ αν αρπάζοιντο.

Αλλά δεν είχεν ούτως η υπόθεσις. Ο όνος επωλήθη εις τον υιόν του γείτονος δουκός∙ και λοιπόν ο κυρ Γουλιέλμος εποχούμενος επί του ηρπαγμένου δασύτριχος  αγγέλου, πλουσίως κεκοσμημένου δια πορφυροβαφών και χρυσοϋφάντων φαλάρων, θα κατώρθου θαυμάσια πράγματα, θα επετύγχανε να θέλξη την νησιωτικήν  καμμιάς ναξίας νύμφης καρδίαν, αι δε παράλιοι καρδίαι, αν και ψυχρότεραι των μεσογείων δια την πνέουσαν ποντιάδα, μετέχουσιν όμως και της οιονεί ευωδίας της θαλάσσης και της αρμονίας του κύματος, αν και κάπου κάπου αρέσκονται να ομοιάσωσι προς τα θολωμένα νερά του τεταραγμένου αιγιαλού. Πάντα ταύτα και έτι άλλα πολλά, ιπποτικώτερα  και δυναστικώτερα, έβαλε κατά νουν ο τήνιος δουξ Βαρθολομαίος και εσκέφθη, ότι η παρά του Γουλιέλμου αγορά του όνου ήτο προσβολή, ην δεν ώφειλε ν’ ανεχθή.

Και λοιπόν, ως άλλος Ναπολέων, εγρήγορα εγρήγορα παρασκευάζει τον στόλον αυτού, όσα δηλαδή πλοία τω ευρέθησαν πρόχειρα, και αποπλέει… Κατά της Νάξου, όπου το σώμα του εγκλήματος; Ουχί, αλλά κατά της Σύρου, υποκειμένης και ταύτης εις την αρχήν του πατρός του αυθαδώς αγοράσαντος τον κλοπιμαίον όνον». Ημ. Οικ. 872

…………………………………………

Από την Ιστορία της νήσου Σύρου, του Τιμολέοντος Δ. Αμπελά,

τυπ. Εν Ερμουπόλει Σύρου, 1874

Το άρθρο 1286 – Πόλεμος Τήνου Νάξου Σύρου για ένα γάιδαρο εμφανίστηκε πρώτα στο ΕΥΠΛΟΙΑ.